Λαγοκέφαλοι: Ο ΕΟΔΥ εξετάζει σύστημα επιτήρησης για τα δήγματα – Τι πρέπει να κάνετε

Την εφαρμογή συστήματος επιτήρησης για τα περιστατικά δηγμάτων από λαγοκέφαλους εξετάζει ο ΕΟΔΥ, καθώς η εξάπλωση του εισβολικού είδους στην Ανατολική Μεσόγειο και οι αναφορές για τραυματισμούς λουομένων προκαλούν αυξανόμενη ανησυχία.

Η καταγραφή αναμένεται να επικεντρώνεται ιδιαίτερα στη θερινή περίοδο, όταν αυξάνεται σημαντικά η επαφή των πολιτών με το θαλάσσιο περιβάλλον. Στόχος είναι να εκτιμηθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια η πραγματική συχνότητα, η γεωγραφική κατανομή και η σοβαρότητα των περιστατικών.

Παράλληλα, ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό πιθανών γεωγραφικών ή χρονικών συρροών, στην πληρέστερη ενημέρωση των επαγγελματιών υγείας και στον σχεδιασμό παρεμβάσεων πρόληψης σε παραθαλάσσιες και νησιωτικές περιοχές.

Ο λαγοκέφαλος εξαπλώνεται στη Μεσόγειο

Ο λαγοκέφαλος, με την επιστημονική ονομασία Lagocephalus sceleratus, ανήκει στην οικογένεια των Tetraodontidae, γνωστών και ως pufferfish ή ψάρια-φούσκες. Πρόκειται για λεσσεψιανό και ιδιαίτερα τοξικό είδος, το οποίο εισήλθε στη Μεσόγειο από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Στα ελληνικά θαλάσσια ύδατα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005, ενώ σήμερα έχουν εγκατασταθεί πληθυσμοί του στην Ελλάδα, στην Τουρκία, στην Κύπρο, στην Αίγυπτο και στις ακτές χωρών της Εγγύς Ανατολής. Παρουσία του έχει καταγραφεί επίσης στην κεντρική και τη δυτική Μεσόγειο, μέχρι και την περιοχή του Γιβραλτάρ.

Το ψάρι αναγνωρίζεται από τη γκριζοασημένια ράχη με τις μαύρες κηλίδες, τη χαρακτηριστική ασημένια πλευρική ζώνη και τα πολύ κοφτερά, συγχωνευμένα δόντια του.

Είναι αδηφάγος θηρευτής και τρέφεται κυρίως με κεφαλόποδα, όπως καλαμάρια, σουπιές και χταπόδια. Η παρουσία του έχει συνδεθεί με τη μείωση εμπορικών πληθυσμών κεφαλόποδων, αλλά και με σοβαρές ζημιές σε αλιευτικά εργαλεία.

Μόνο 28 ήταν οι καταγεγραμμένες «επιθέσεις»

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αποσαφήνιση των αριθμών που έχουν δημοσιευτεί σχετικά με τις επιθέσεις λαγοκέφαλων σε ανθρώπους.

Συγκεντρωτική μελέτη για τις επιπτώσεις των εισβολικών pufferfish στην ανθρώπινη υγεία κατέγραψε συνολικά 198 συμβάντα στην Ανατολική Μεσόγειο κατά την περίοδο 2004–2023.

Ωστόσο, δεν επρόκειτο για 198 επιθέσεις ή δήγματα, όπως αναφέρθηκε σε ορισμένα δημοσιεύματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο ΕΟΔΥ, οι σωματικές επιθέσεις και τα δήγματα ήταν 28.

Τα υπόλοιπα συμβάντα αφορούσαν τουλάχιστον 170 περιστατικά δηλητηρίασης μετά από κατανάλωση ψαριών της συγκεκριμένης οικογένειας. Από αυτά, τα 143 ήταν μη θανατηφόρα και τα 27 θανατηφόρα.

Η συγκεκριμένη καταγραφή δεν προέκυψε από κάποιο επίσημο σύστημα επιτήρησης, αλλά από συνδυασμό διαδικτυακών πηγών, επιστημονικής βιβλιογραφίας, ιατρικών αρχείων, συνεντεύξεων και προσωπικών παρατηρήσεων. Για τον λόγο αυτό, ο πραγματικός αριθμός των περιστατικών δεν μπορεί ακόμη να αποτυπωθεί με απόλυτη ακρίβεια.

Δήγμα και δηλητηρίαση δεν είναι το ίδιο

Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία.

Ο πρώτος είναι ο τραυματισμός από δήγμα. Τα ισχυρά σαγόνια και τα κοφτερά δόντια του λαγοκέφαλου μπορούν να προκαλέσουν βαθιά μηχανική κάκωση, αιμορραγία, απώλεια ιστού και μόλυνση του τραύματος.

ΕΟΔΥ για λαγοκέφαλο: Τι πρέπει να γνωρίζουμε – Οι κίνδυνοι από δηλητηρίαση και δάγκωμα

Ο δεύτερος κίνδυνος αφορά τη δηλητηρίαση από τετροδοτοξίνη, η οποία προκαλείται από την κατανάλωση του ψαριού και όχι από το ίδιο το δάγκωμα.

Τι πρέπει να κάνετε μετά από δήγμα

Σε περίπτωση δήγματος από λαγοκέφαλο, η αρχική αντιμετώπιση περιλαμβάνει:

• αντισηψία της περιοχής,
• προσπάθεια ελέγχου της αιμορραγίας,
• κάλυψη του τραύματος με αποστειρωμένο υλικό.

Το τραυματισμένο άτομο πρέπει να αναζητήσει το συντομότερο δυνατόν ιατρική βοήθεια, ακόμη και όταν το τραύμα δεν φαίνεται αρχικά ιδιαίτερα σοβαρό.

Ο γιατρός θα πρέπει να αξιολογήσει το βάθος και τη θέση του τραύματος, την πιθανότητα επιμόλυνσης και την ανάγκη αντιτετανικής προφύλαξης. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν το τραύμα είναι βαθύ, διατιτραίνον ή συνοδεύεται από απώλεια ιστού.

Η πιθανή χορήγηση αντιβιοτικής αγωγής αποφασίζεται αποκλειστικά από τον θεράποντα ιατρό, με βάση τα χαρακτηριστικά του τραύματος και την κατάσταση της υγείας του ασθενούς.

Τι προκαλεί η τετροδοτοξίνη

Οι ιστοί του λαγοκέφαλου περιέχουν τετροδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη η οποία δεν καταστρέφεται επαρκώς με το μαγείρεμα ή το ψήσιμο. Παράλληλα, δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο.

Τα προϊόντα αλιείας που προέρχονται από δηλητηριώδη ψάρια της οικογένειας Tetraodontidae δεν επιτρέπεται να διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά, σύμφωνα με τον Κανονισμό 853/2004.

Τα συμπτώματα δηλητηρίασης μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγα λεπτά ή λίγες ώρες μετά την κατανάλωση και να περιλαμβάνουν:

• μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα γύρω από το στόμα, στα χείλη και στη γλώσσα,
• ναυτία, εμετό, κοιλιακό πόνο ή διάρροια,
• ζάλη, κεφαλαλγία, εφίδρωση και μυϊκή αδυναμία,
• αστάθεια, δυσκολία στη βάδιση ή στην ομιλία,
• δυσκολία στην κατάποση και, σε σοβαρές περιπτώσεις, αναπνευστική ανεπάρκεια.

Σε περίπτωση κατανάλωσης λαγοκέφαλου, δεν πρέπει να αναμένεται η εμφάνιση συμπτωμάτων. Απαιτείται άμεση επικοινωνία με το Κέντρο Δηλητηριάσεων ή το ΕΚΑΒ και ταχεία μεταφορά του εκτεθειμένου ατόμου σε νοσοκομείο για εκτίμηση και παρακολούθηση.

Η θεραπεία είναι υποστηρικτική, καθώς δεν υπάρχει αντίδοτο, ενώ όσοι ασθενείς ξεπεράσουν την οξεία φάση συχνά ανακάμπτουν καθώς η τοξίνη απομακρύνεται σταδιακά από τον οργανισμό.

Tags: λαγοκέφαλος, ΕΟΔΥ, δήγμα λαγοκέφαλου, τετροδοτοξίνη, δηλητηρίαση, δημόσια υγεία, Ανατολική Μεσόγειος, εισβολικά είδη, ψάρια-φούσκες, pufferfish, θάλασσα, λουόμενοι

• ΕΟΔΥ
• λαγοκέφαλος