Νέος αγωγός Βασόρα–Τζεϊχάν στο τραπέζι: Πρόταση Μπιρόλ για ενεργειακή απεξάρτηση από το Ορμούζ

Μέσα στο νέο σκηνικό ενεργειακής ανασφάλειας που έχει προκαλέσει η κρίση στα Στενά του Ορμούζ, ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ, έριξε στο τραπέζι μια πρόταση με ισχυρό γεωπολιτικό αποτύπωμα: την κατασκευή ενός νέου αγωγού που θα συνδέει τα πετρελαϊκά κοιτάσματα της Βασόρας στο Ιράκ με τον τερματικό σταθμό του Τζεϊχάν στην τουρκική Μεσόγειο. Σύμφωνα με το Bloomberg, που επικαλείται συνέντευξή του στη Hürriyet, ο Μπιρόλ χαρακτήρισε το έργο «εξαιρετικά ελκυστικό» για το Ιράκ, την Τουρκία και συνολικά για την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής, ιδιαίτερα από την οπτική της Ευρώπης.

Ο επικεφαλής του IEA υποστήριξε ότι ένας αγωγός Βασόρα–Τζεϊχάν θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση του Ιράκ από το Ορμούζ, σε μια στιγμή που το πέρασμα αποδεικνύεται ξανά εξαιρετικά εύθραυστο. Όπως σημείωσε, περίπου το 90% των ιρακινών εξαγωγών πετρελαίου περνά από τη Βασόρα και από τη θαλάσσια οδό του Περσικού Κόλπου, γεγονός που καθιστά τη χώρα ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε κάθε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα. Το Reuters είχε ήδη μεταδώσει ότι οι εξαγωγές του Ιράκ επηρεάστηκαν έντονα από τις αναταράξεις στο Ορμούζ, ενώ μόλις τις τελευταίες ημέρες η Βαγδάτη επιχείρησε να επαναφέρει σταδιακά τις ροές από τα πεδία της.

Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι. Το Ιράν επανέφερε το Σάββατο αυστηρούς περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ, λιγότερο από 24 ώρες αφότου είχε δηλώσει ότι το πέρασμα είναι ξανά ανοιχτό για εμπορικά πλοία, ενώ αρκετά πλοία άλλαξαν πορεία και διεθνείς αγορές επανήλθαν σε κατάσταση νευρικότητας. Το Reuters έχει επισημάνει ότι η κρίση στο Ορμούζ αναγκάζει πλέον κυβερνήσεις και ενεργειακούς παίκτες να εξετάζουν με μεγαλύτερη σοβαρότητα μόνιμες παρακάμψεις, ακόμη και αν το κόστος τους είναι τεράστιο.

Στο ίδιο πνεύμα, ο Μπιρόλ φέρεται να είπε ότι «το βάζο έχει ήδη σπάσει μία φορά και είναι πολύ δύσκολο να επιδιορθωθεί», θέλοντας να δείξει ότι το Ορμούζ δεν μπορεί πλέον να θεωρείται αυτονόητα ασφαλής δίοδος. Κατά την εκτίμησή του, ένα τέτοιο έργο δεν είναι απλώς οικονομική ή εμπορική επιλογή, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα για το Ιράκ, ευκαιρία για την Τουρκία και ταυτόχρονα κρίσιμος μοχλός για την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης. Ο ίδιος εμφανίστηκε αισιόδοξος και για το σκέλος της χρηματοδότησης, εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να εξασφαλιστεί ακόμη και με ευρωπαϊκή στήριξη.

Η πρόταση του Μπιρόλ πατά και σε ένα ήδη υπαρκτό υπόβαθρο. Η Τουρκία έχει εδώ και καιρό προτείνει την επέκταση του αγωγού Ιράκ–Τουρκίας, που σήμερα συνδέει το Κιρκούκ με το Τζεϊχάν, προς τον νότο, στο πλαίσιο του ευρύτερου αναπτυξιακού και εμπορικού διαδρόμου που θα ξεκινά από το λιμάνι Φάου στη Βασόρα και θα καταλήγει στον τουρκικό βορρά. Την ίδια ώρα, η προοπτική του IMEC έχει ουσιαστικά επιβραδυνθεί από τον πόλεμο και τη γενικότερη αστάθεια στην περιοχή, κάτι που ενισχύει το επιχείρημα ότι η Τουρκία προβάλλει αυτή τη στιγμή ως πιο άμεσα αξιοποιήσιμος διάδρομος.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η πρόταση για τον αγωγό Βασόρα–Τζεϊχάν δεν διατυπώνεται απλώς ως νέα ενεργειακή ιδέα, αλλά ως απάντηση σε μια πραγματικότητα που αλλάζει βίαια. Όσο το Ορμούζ παραμένει σημείο ασφυξίας για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας, τόσο πιο ελκυστικά γίνονται τα μεγάλα projects παράκαμψης. Και το αν αυτή η ιδέα θα μείνει σε επίπεδο γεωπολιτικής σύλληψης ή θα μετατραπεί σε πραγματικό έργο θα εξαρτηθεί πλέον από τρία πράγματα: τη βούληση Άγκυρας και Βαγδάτης, τη δυνατότητα χρηματοδότησης και το κατά πόσο η κρίση στον Κόλπο θα αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά.

• Βασόρα
• ΙΕΑ
• ιράκ
• Στενά του Ορμούζ
• Τζεϊχάν
• Του​ρκία
• Φατίχ Μπιρόλ