Νέος Πατριάρχης Γεωργίας ο Σιώ Γ’: Τι σημαίνει η εκλογή του για Μόσχα, Φανάρι και Ουκρανία

Η εκλογή του Σιώ Γ΄ στον πατριαρχικό θρόνο της Γεωργίας κλείνει και τυπικά την εποχή Ηλία Β΄ και ανοίγει μια νέα περίοδο για την Εκκλησία της Γεωργίας. Από τις πρώτες εκτιμήσεις που διατυπώνονται από το βράδυ της Δευτέραας σε εκκλησιαστικούς κύκλους, δημιουργείται η εικόναπροσεκτικής συνέχειας, με ισχυρό συντηρητικό πρόσημο και μετρημένη στάση απέναντι στη Μόσχα, το Φανάρι και το ουκρανικό εκκλησιαστικό ζήτημα.

Ο μέχρι σήμερα Μητροπολίτης Σενάκι και Τσχορότσκου Σιώ Μουτζίρι εξελέγη 142ος Καθολικός Πατριάρχης πάσης Γεωργίας, λαμβάνοντας 22 ψήφους στη Διευρυμένη Εκκλησιαστική Συνέλευση που πραγματοποιήθηκε στον Καθεδρικό Ναό της Αγίας Τριάδας στην Τιφλίδα. Οι συνυποψήφιοί του, Μητροπολίτης Ιώβ Ρουίσι και Ουρμπνίσι και Μητροπολίτης Γρηγόριος Πότι και Χόμπι, έλαβαν 9 και 7 ψήφους αντίστοιχα, ενώ ένα ψηφοδέλτιο ακυρώθηκε.

Η επιλογή της συνέχειας μετά τον Ηλία Β΄

Η Γεωργιανή Εκκλησία σε μία κίνηση χαμηλού ρίσκου, όπως αξιολογείται, επέλεξε τον άνθρωπο που βρισκόταν ήδη στο κέντρο της διοίκησης. Ο Σιώ είχε οριστεί από τον Ηλία Β΄ ως τοποτηρητής του πατριαρχικού θρόνου από το 2017 και, μετά τον θάνατο του ιστορικού προκατόχου του, ασκούσε ήδη καθήκοντα τοποτηρητή του θρόνου.. Η εκλογή του επιβεβαιώνει τη βαρύτητα της θεσμικής συνέχειας σε μια Εκκλησία που δεν ήθελε να οδηγηθεί σε εσωτερική περιπέτεια μετά από σχεδόν μισό αιώνα πατριαρχίας του Ηλία Β΄.

Ο νέος Πατριάρχης δεν ανεβαίνει στον θρόνο ως ιεράρχης αιφνιδιασμού, ούτε ως πρόσωπο που εκφράζει άμεση ανατροπή ισορροπιών. Αντιθέτως, εκπροσωπεί τη διοικητική συνέχεια του πατριαρχικού μηχανισμού, με δίκτυα που είχαν διαμορφωθεί ήδη στα τελευταία χρόνια της ασθενούς παρουσίας του Ηλία Β΄.

Η σχέση με τη Ρωσία

Η εκλογή Σιώ Γ΄ εκτιμάται ότι θα «διαβαστεί» στη Μόσχα ως ευνοϊκή εξέλιξη κι αυτό όχι επειδή ο νέος Πατριάρχης έχει εμφανιστεί ως απροκάλυπτος εκπρόσωπος της ρωσικής εκκλησιαστικής γραμμής. Η βιογραφία του, η εκπαίδευσή του στη Ρωσία και η μέχρι τώρα προσεκτική στάση του απέναντι στο Πατριαρχείο Μόσχας τον καθιστούν για τη ρωσική πλευρά δυνητικό συνομιλητή.

Ο Σιώ έχει σπουδάσει στη Ρωσία, στο Ορθόδοξο Πανεπιστήμιο Αγίου Τύχωνα στη Μόσχα, όπου απέκτησε και διδακτορικό στην ιστορική θεολογία. Αναλυτές έχουν συνδέσει τη θεολογική και εκκλησιαστική του διαμόρφωση με ρωσικά δίκτυα, ενώ το Carnegie τον περιγράφει ως συντηρητικό ιεράρχη με τάση για στενότερες σχέσεις με τη Ρωσική Εκκλησία.

Η Αμπχαζία και η Νότια Οσετία

Όταν η συζήτηση πηγαίνει στο Πατριαρχείο Γεωργίας, η επίκληση των περιοχών της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας είναι αναπόφευκτη. Η Γεωργιανή Εκκλησία θεωρεί τις περιοχές αυτές τμήμα της κανονικής της δικαιοδοσίας. Η Μόσχα, αν και πολιτικά στηρίζει τις αποσχισθείσες οντότητες, εκκλησιαστικά δεν έχει προχωρήσει σε πλήρη αναγνώριση ανεξάρτητων εκκλησιαστικών δομών εκεί. Αυτό κρατά την Τιφλίδα σε μόνιμη κατάσταση προσοχής. Κάθε σύγκρουση με το Πατριαρχείο Μόσχας έχει κόστος στα πιο ευαίσθητα εκκλησιαστικά σύνορα της Γεωργίας.

Με τον Σιώ Γ΄, η γραμμή αυτή εκτιμάται πως δεν αναμένεται να αλλάξει δραστικά. Η Γεωργιανή Εκκλησία θα αποφύγει μετωπική αντιπαράθεση με τη Μόσχα και θα επιχειρήσει να διατηρήσει την κανονική της θέση στα κατεχόμενα εδάφη, χωρίς να πληρώσει τίμημα στο ουκρανικό πεδίο.

Το Φανάρι και το ουκρανικό

Η εκλογή Σιώ Γ΄ δεν είναι καλή είδηση για όσους ανέμεναν γρήγορη αναγνώριση της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας από τη Γεωργία. Η μέχρι τώρα στάση της Τιφλίδας ήταν επιφυλακτική. Η Γεωργιανή Εκκλησία απέφυγε να αναγνωρίσει την αυτοκεφαλία που χορήγησε το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Ουκρανία, κρατώντας τη θέση ότι το θέμα απαιτεί συνοδική μελέτη και προσεκτική διαχείριση.

Ο νέος Πατριάρχης δεν ανήκει στην κατηγορία των ιεραρχών που πίεσαν δημόσια υπέρ της ουκρανικής αυτοκεφαλίας. Σε αντίθεση με τον Μητροπολίτη Γρηγόριο, ο οποίος είχε τοποθετηθεί πιο καθαρά υπέρ της ουκρανικής εκκλησιαστικής ανεξαρτησίας και είχε δεχθεί στοχοποίηση από τη ρωσική πλευρά, ο Σιώ εκπροσωπεί την επιλογή της σιωπηλής αναβολής. Η Γεωργία δεν κλείνει την πόρτα στο Φανάρι. Δεν περνά όμως και στο στρατόπεδο της ενεργού αναγνώρισης του Κιέβου.

Μετά το ουκρανικό, κάθε εκκλησιαστική εκλογή σε αυτοκέφαλη Εκκλησία διαβάζεται μέσα από το τρίγωνο Κωνσταντινούπολη, Μόσχα, Κίεβο. Η Γεωργία έχει ιδιαίτερο βάρος καθώς είναι παλαιά Εκκλησία, με ισχυρή εθνική ταυτότητα, με τραυματική ιστορική εμπειρία από τη ρωσική επιρροή και με ανοικτά ζητήματα εδαφικής κατοχής.

Η Μόσχα κέρδισε χρόνο

Η εκλογή του Σιώ Γ΄, σύμφωνα με εκκλησιαστικές πηγές, μειώνει την πιθανότητα άμεσης γεωργιανής αναγνώρισης της Ουκρανικής Εκκλησίας και περιορίζει τον κίνδυνο να αποκτήσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο έναν πιο ενεργό συνομιλητή στην Τιφλίδα. Η ένταση φάνηκε ήδη πριν από την εκλογή. Η ρωσική υπηρεσία SVR κατηγόρησε το Οικουμενικό Πατριαρχείο ότι επιχειρεί να επηρεάσει τη διαδοχή στη Γεωργιανή Εκκλησία, αναφέροντας πρόσωπα που θεωρούσε κοντά στην Κωνσταντινούπολη. Η κατηγορία απορρίφθηκε από τη γεωργιανή εκκλησιαστική πλευρά, αλλά η ίδια η παρέμβαση έδειξε πόσο σοβαρά αντιμετώπιζε η Μόσχα τη γεωργιανή διαδοχή.

Η εκλογή Σιώ Γ΄, λοιπόν, αντιμετωπίζεται, προς ώρας, ως ανάχωμα απέναντι σε μια άμεση φαναριώτικη δυναμική στην Τιφλίδα με την επικοινωνία τους να περιορίζεται στα απολύτως θεσμικά και λειτουργικά. Από την άλλη το Πατριαρχείο Μόσχας βλέπει έναν ιεράρχη που δεν έχει λόγο να κινηθεί επιθετικά εναντίον του.

Τι σημαίνει για την Ορθοδοξία

Το πρώτο σημείο που ξεχωρίζουν εκκλησιαστικοί κύκλοι είναι ότι η Γεωργιανή Εκκλησία επιλέγει προσεκτική συνέχεια και δεν αναμένεται βραχυπρόθεσμα κάποια εξέλιξη στο ουκρανικό εκκλησιαστικό ζήτημα από την Τιφλίδα. Στην ίδια κατεύθυνση, η Μόσχα φαίνεται να διατηρεί έναν χώρο επιρροής, έστω χωρίς να έχει πλήρη έλεγχο.

Η Ορθοδοξία βρίσκεται ήδη σε βαθιά γεωπολιτική ένταση με την Ουκρανία παραμένει ανοιχτό τραύμα. Η Ρωσία χρησιμοποιεί συχνά την εκκλησιαστική γλώσσα ως συνέχεια της πολιτικής της ισχύος την ώρα που το Οικουμενικό Πατριαρχείο επιμένει στον δικό του κανονικό ρόλο αναφορικά με την ουκρανική αυτοκεφαλία. Το ερώτημα που τίθεται από εκκλησιαστικούς κύκλους είναι για πόσο καιρό αντέχει η στάση ουδετερότητας από τον Γεωργιανό Πατριάρχη.

• εκκλησία
• Οικουμενικό Πατριαρχείο
• Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας
• Πατριαρχείο Γεωργίας
• Πατριαρχείο Μόσχας
• Ρωσική Εκκλησία