Ο δεκάλογος του ΟΗΕ για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο

Στον παγκόσμιο διάλογο για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο παρενέβη η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, προειδοποιώντας για τις ανεπάρκειες των ηλικιακών περιορισμών που ψηφίστηκαν πρόσφατα σε διάφορες χώρες.

Δίνοντας στη δημοσιότητα δέκα κατευθυντήριες γραμμές για την ασφάλεια των παιδιών, ο ύπατος αρμοστής, Φόλκερ Τουρκ άφησε αιχμές για τις εταιρείες που διαχειρίζονται τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σημειώνοντας ότι οι κίνδυνοι «προκύπτουν από επιλογές σχεδιασμού και εμπορικές πρακτικές που υπονομεύουν την ασφάλεια, κυρίως εθιστικές λειτουργίες, όπως η άπειρη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή και οι αδιάκοπες ειδοποιήσεις εφαρμογών».

«Η ενίσχυση της προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο είναι επείγουσα προτεραιότητα την οποία οφείλουμε να εξασφαλίσουμε ότι όχι μόνον υλοποιείται, αλλά και ότι υλοποιείται σωστά», υπογράμμισε, ασκώντας κριτική και για την επιλογή της δια νόμου απαγόρευσης πρόσβασης ανηλίκων στα social media. «Το να περιορίσουμε απλώς την πρόσβαση στις πλατφόρμες που παραμένουν επικίνδυνες δεν μπορεί να αποτελεί αυτοσκοπό στην προσπάθειά μας για την αποτελεσματική προστασία των παιδιών», είπε.

Αντιθέτως, ο ΟΗΕ προτείνει την ενσωμάτωση δικλίδων ασφαλείας «ήδη από τον σχεδιασμό, αντί [οι εταιρείες] να μετακυλούν αυτήν την ευθύνη στους γονείς και τα παιδιά».

Ο ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα σημείωσε επίσης ότι οι απαγορεύσεις θα μπορούσαν εύκολα να παρακαμφθούν και εξέφρασε την ανησυχία ότι οι περιορισμοί αυτού του είδους θα μπορούσαν να ωθήσουν τα παιδιά προς πιο επικίνδυνες και λιγότερο ελεγχόμενες πλατφόρμες.

Ο δεκάλογος του ΟΗΕ:

• Εστίαση  στον σχεδιασμό των πλατφορμών για τη δημιουργία ενός ασφαλέστερου διαδικτυακού περιβάλλοντος: Τα ψηφιακά περιβάλλοντα θα πρέπει να είναι ασφαλή ήδη από τον σχεδιασμό τους — αντί να μετατίθεται το βάρος στα παιδιά και στους γονείς. Οι κανονισμοί θα πρέπει να επιβάλλουν επιχειρηματικές πρακτικές που σέβονται τα δικαιώματα, μεταξύ άλλων μέσω της αντιμετώπισης εθιστικών σχεδιαστικών χαρακτηριστικών (όπως η ατελείωτη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή και οι επίμονες ειδοποιήσεις) και της αυστηρής ρύθμισης της διαδικτυακής διαφήμισης που στοχεύει παιδιά.
• Οι κανονισμοί πρέπει να βασίζονται στα δικαιώματα των παιδιών: Η αποτελεσματική ρύθμιση πρέπει να βασίζεται στα δικαιώματα του παιδιού, τα οποία ισχύουν στο διαδίκτυο όπως και εκτός αυτού. Αυτό σημαίνει μια προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη τις εξελισσόμενες ικανότητες των παιδιών και τα δικαιώματά τους στην πρόσβαση στην πληροφορία, στην έκφραση και στη συμμετοχή.
• Προστασία της ιδιωτικότητας των δεδομένων: Η μέγιστη προστασία των δεδομένων των παιδιών θα πρέπει να αποτελεί την προεπιλεγμένη ρύθμιση. Η «μικροστόχευση» παιδιών για εμπορικούς σκοπούς — δηλαδή η δημιουργία προφίλ και η στόχευση παιδιών οποιασδήποτε ηλικίας βάσει ψηφιακού αρχείου πραγματικών ή συναγόμενων χαρακτηριστικών τους — δεν θα πρέπει να επιτρέπεται. Όπου συλλέγονται δεδομένα, αυτά πρέπει να περιορίζονται στο απολύτως αναγκαίο, να χρησιμοποιούνται μόνο για συγκεκριμένο σκοπό και να υπόκεινται στα αυστηρότερα μέτρα προστασίας, ενώ τα παιδιά και οι γονείς πρέπει να έχουν ουσιαστικό έλεγχο ως προς τη χρήση των προσωπικών δεδομένων.
• Υποχρεωτική δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα από τις εταιρείες: Να απαιτούνται αξιολογήσεις επιπτώσεων στα δικαιώματα του παιδιού ως μέρος της ευρύτερης δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα από τις εταιρείες,  σε συνεχή βάση και πριν από την εισαγωγή νέων εργαλείων και λειτουργιών ή την ουσιαστική τροποποίηση υφιστάμενων εφαρμογών — με δημόσια αναφορά των συγκεκριμένων επιπτώσεων των πλατφορμών στα παιδιά και σαφείς συνέπειες για τη μη συμμόρφωση.
• Θέσπιση δικλίδων ασφαλείας για τα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας: Όπου χρησιμοποιείται επαλήθευση ηλικίας, πρέπει να ισχύουν αυστηρές απαιτήσεις σχετικά με τη συλλογή και αποθήκευση δεδομένων ώστε να προστατεύεται η ιδιωτικότητα. Η διαφάνεια σχετικά με τους παρόχους υπηρεσιών επαλήθευσης ηλικίας — ιδίως όταν αυτές ανατίθενται σε τρίτους — είναι ουσιώδης, όπως και οι μηχανισμοί λογοδοσίας. Τα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας πρέπει να αξιολογούνται ως προς τις επιπτώσεις τους στα ανθρώπινα δικαιώματα, ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν εισάγουν διακρίσεις και ότι υπάρχουν λύσεις για όσους ενδέχεται να μην διαθέτουν επίσημα έγγραφα.
• Στοχευμένοι ηλικιακοί περιορισμοί:  Οι ηλικιακοί περιορισμοί στην πρόσβαση παιδιών σε συγκεκριμένες υπηρεσίες ή περιεχόμενο θα πρέπει να αντιστοιχούν σε σαφώς προσδιορισμένες βλάβες, όπως συμβαίνει ήδη με τους περιορισμούς που αφορούν την πορνογραφία και τα τυχερά παιχνίδια. Αναδυόμενες ανησυχίες, όπως οι περιορισμοί στη χρήση chatbot τεχνητής νοημοσύνης ή τα εθιστικά χαρακτηριστικά σχεδιασμού, ενδέχεται επίσης να δικαιολογούν ηλικιακούς περιορισμούς ή αλλαγές στον σχεδιασμό των συγκεκριμένων λειτουργιών ή υπηρεσιών.
• Δώστε φωνή στα παιδιά και ακούστε τι λένε: Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να ακούγονται, συμπεριλαμβανομένων των ζητημάτων που αφορούν τον σχεδιασμό, τη διακυβέρνηση και τη ρύθμιση των ψηφιακών περιβαλλόντων, και πρέπει να έχουν λόγο στη διαμόρφωση του ψηφιακού κόσμου που επηρεάζει τη ζωή τους. Τα παιδιά θα πρέπει να συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις για ρυθμιστικές διαδικασίες που τα αφορούν και οι απόψεις τους σχετικά με τις επιπτώσεις των ρυθμίσεων, μετά την εφαρμογή τους, να συλλέγονται και να λαμβάνονται ουσιαστικά υπόψη.
• Υποχρεωτική διαφάνεια: Να απαιτείται από τις πλατφόρμες να διασφαλίζουν διαφάνεια σχετικά με τον σχεδιασμό και τις πρακτικές διαχείρισης δεδομένων τους και να επιτρέπουν ανεξάρτητο έλεγχο αυτών των συστημάτων. Αυτό περιλαμβάνει ουσιαστική πληροφόρηση σχετικά με τη διαχείριση περιεχομένου, τα συστήματα συστάσεων και τις λειτουργίες που επηρεάζουν τα παιδιά, με τρόπο κατανοητό από τις ρυθμιστικές αρχές, τους ερευνητές και το ευρύ κοινό.
• Εποπτεία και διασφάλιση λογοδοσίας: Όλα τα παραπάνω πρέπει να υποστηρίζονται από τακτικούς μηχανισμούς αναφοράς και να υπόκεινται σε αποτελεσματικά μέσα αποκατάστασης και ανεξάρτητη εποπτεία, με νομικές συνέπειες που λειτουργούν αποτρεπτικά.
• Αξιοποίηση και συλλογή αποδεικτικών στοιχείων για τη βελτίωση των παρεμβάσεων: Πρόκειται για έναν διαρκώς εξελισσόμενο τομέα και οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει να αξιολογούν συνεχώς ποιες προσεγγίσεις προστατεύουν καλύτερα τα παιδιά. Αυτό απαιτεί από τις εταιρείες να επιτρέπουν πρόσβαση σε ανεξάρτητη έρευνα.

• διαδίκτυο
• μέσα κοινωνικής δικτύωσης
• ΟΗΕ
• Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ