Ο Πούτιν μιλά για «τέλος» του πολέμου στην Ουκρανία – Μήνυμα αδυναμίας ή νέα «παγίδα» ειρήνης;

Σε μία ασυνήθιστη και πολιτικά φορτισμένη δήλωση, ο Βλαντίμιρ Πούτιν άφησε να εννοηθεί ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία «οδεύει προς το τέλος του», προκαλώντας έντονη συζήτηση γύρω από τις πραγματικές προθέσεις του Κρεμλίνου.

Η αναφορά έγινε κατά την παρέλαση της 9ης Μαΐου στη Μόσχα, για την Ημέρα της Νίκης, με την οποία η Ρωσία τιμά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας από τη Σοβιετική Ένωση.

Πρόκειται για την πρώτη ουσιαστική ένδειξη από τον Ρώσο πρόεδρο ότι ο πόλεμος που ο ίδιος ξεκίνησε το 2022 ίσως πλησιάζει σε κάποια μορφή κατάληξης. Η φράση του ήρθε έπειτα από εκτενή αναδρομή στις αποτυχημένες διαπραγματεύσεις των πρώτων μηνών της εισβολής και διατυπώθηκε με εξαιρετικά λιτό τρόπο.

Ωστόσο, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN, ο Πούτιν δεν είναι πολιτικός που μιλάει τυχαία ή παρορμητικά. Η σπάνια αυτή απόκλιση από τη συνήθη αδιάλλακτη στάση του ενδέχεται να είχε στόχο να κρατήσει ζωντανή την εικόνα ότι μια ειρηνευτική διαδικασία μπορεί σύντομα να ξεκινήσει.

Η σιωπή πίσω από τη δήλωση Πούτιν

Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι πως ο Ρώσος πρόεδρος, σε μια ημέρα απόλυτου συμβολισμού για τη Μόσχα, επέλεξε να μην επαναλάβει τη γνωστή μαξιμαλιστική ρητορική περί συνέχισης της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» μέχρι την πλήρη επίτευξη των στόχων της.

Πούτιν: «Η σύγκρουση στην Ουκρανία πλησιάζει στο τέλος της»

Δεν μίλησε με την ίδια ένταση για την «αποστρατιωτικοποίηση» της Ουκρανίας, ούτε για την πλήρη κατάληψη του ανατολικού Ντονμπάς. Αντίθετα, η δήλωσή του φάνηκε να αγγίζει ένα αίσθημα που, σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις, ενισχύεται μέσα στη ρωσική κοινωνία: ότι ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει.

Η επιλογή αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Μόσχα είναι έτοιμη για πραγματικές παραχωρήσεις. Δείχνει, όμως, ότι το Κρεμλίνο αναγνωρίζει πλέον πως η εικόνα ενός ατελείωτου πολέμου έχει κόστος — πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό.

Η πρόταση για Σρέντερ και το μήνυμα προς τη Δύση

Ο Πούτιν επιφύλασσε και μία ακόμη έκπληξη. Πρότεινε τον Γκέρχαρντ Σρέντερ, πρώην καγκελάριο της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, ως πιθανό διαπραγματευτή για μελλοντικές απευθείας συνομιλίες με την Ευρώπη.

Ο Σρέντερ υπήρξε για χρόνια στενά συνδεδεμένος με τη Ρωσία και με τον ίδιο τον Πούτιν. Διετέλεσε πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream, έως ότου παραιτήθηκε μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Η σχέση του με το Κρεμλίνο έχει πλήξει σοβαρά την εικόνα του στην Ευρώπη, ενώ η πρώτη αντίδραση απέναντι στην ιδέα αυτή φέρεται να ήταν μάλλον χλιαρή.

Παρ’ όλα αυτά, η πρόταση Πούτιν δεν είναι αμελητέα. Μπορεί να λειτουργεί ως μήνυμα προς τη Δύση, αλλά και ως προσπάθεια να εμφανιστεί η Μόσχα ως πλευρά που αναζητά διπλωματική διέξοδο — ακόμη κι αν οι πραγματικοί της όροι παραμένουν ασαφείς.

Η Ρωσία κουράζεται από τον πόλεμο

Είναι εύκολο να δει κανείς τη νέα ρητορική Πούτιν ως ακόμη έναν τακτικό ελιγμό. Άλλωστε, τον τελευταίο χρόνο η Μόσχα εμφανιζόταν συχνά να παίζει με την ιδέα της ειρήνης, χωρίς να δείχνει ουσιαστική διάθεση να εγκαταλείψει τους στρατιωτικούς της στόχους.

Ωστόσο, η μέχρι πρότινος κυρίαρχη αντίληψη ότι η εξουσία του Πούτιν μπορεί να επιβιώσει μόνο μέσα από μια σχεδόν ολοκληρωτική νίκη στην Ουκρανία φαίνεται πλέον να αμφισβητείται.

Οι αυξανόμενες επικρίσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας για τη διάρκεια του πολέμου, τον τρόπο διεξαγωγής του και το τεράστιο ανθρώπινο και οικονομικό κόστος του έχουν αλλάξει το κλίμα. Στους κύκλους της ρωσικής ελίτ αρχίζει να διαμορφώνεται, έστω και ψιθυριστά, η άποψη ότι ο Πούτιν ίσως τελικά να μην βγει πολιτικά αλώβητος από αυτόν τον πόλεμο.

Η παρέλαση στην Κόκκινη Πλατεία, παρά τον συμβολισμό της, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί καθαρή επίδειξη ισχύος. Η απουσία ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού προκάλεσε εντύπωση, ιδίως σε σύγκριση με προηγούμενα χρόνια, όταν η Μόσχα παρουσίαζε νέα άρματα μάχης και οπλικά συστήματα υπό το βλέμμα δυτικών αναλυτών.

Φέτος, η εικόνα ήταν διαφορετική. Η Μόσχα παρέταξε κυρίως στρατιώτες — και ακόμη και αυτοί φαίνεται πως αρχίζουν να αποτελούν περιορισμένο πόρο.

Το πρόβλημα του ανθρώπινου δυναμικού

Ο Πούτιν έχει επιβιώσει στο παρελθόν από σφοδρή κριτική για τον πόλεμο. Η πιο χαρακτηριστική στιγμή ήταν η ανταρσία του Γεβγκένι Πριγκόζιν το 2023, η οποία κατέρρευσε τόσο γρήγορα όσο ξεκίνησε.

Όμως σήμερα το πρόβλημα μοιάζει βαθύτερο. Η Ρωσία φαίνεται να εξαντλεί τα αποθέματα φτωχών Ρώσων, καταδίκων και αναλώσιμων στρατολογημένων που στέλνονται σε επιθέσεις υψηλού κόστους. Την ίδια στιγμή, το Κρεμλίνο δυσκολεύεται να προσελκύσει νέους από τη μεσαία τάξη στις τάξεις του στρατού.

Η ρωσική οικονομία βιώνει επίσης όλο και εντονότερα τις πιέσεις του πολέμου. Η δυσαρέσκεια στις τάξεις της ελίτ φαίνεται να έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο, ώστε ο Πούτιν να αισθάνεται την ανάγκη να τους καθησυχάσει, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ο πόλεμος ίσως πλησιάζει προς το τέλος του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Κρεμλίνο εγκαταλείπει το πεδίο της μάχης. Η φερόμενη συγκέντρωση ρωσικών στρατευμάτων κατά μήκος της γραμμής του μετώπου μπορεί ακόμη να οδηγήσει σε νέα προέλαση. Δείχνει, όμως, ότι η Μόσχα δεν βρίσκεται πλέον σε θέση άνεσης.

Η Ουκρανία αντέχει με drones και τεχνολογία

Η δεύτερη μεγάλη αλλαγή αφορά την ίδια την Ουκρανία. Το Κίεβο αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη στρατιωτών, ίσως ακόμη πιο οξεία από εκείνη της Ρωσίας. Όμως έχει αναπτύξει ένα ισχυρό πλεονέκτημα σε ρομποτικά και μη επανδρωμένα συστήματα.

Η σχεδόν αμελητέα πρόοδος της Ρωσίας στο μέτωπο αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην ικανότητα των ουκρανικών δυνάμεων να επιτίθενται, να ανεφοδιάζονται, να απομακρύνουν τραυματίες και να αναχαιτίζουν ρωσικές επιθέσεις με τη χρήση drones και μη επανδρωμένων οχημάτων.

Πρόκειται για εξέλιξη με μεγάλη σημασία για τον σύγχρονο πόλεμο. Η Ουκρανία, παρά τη μικρότερη κλίμακα των πόρων της, κατάφερε να μετατρέψει την τεχνολογική προσαρμογή σε όπλο επιβίωσης.

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι φαίνεται πλέον να έχει περισσότερα «χαρτιά» από όσα πολλοί του αναγνώριζαν. Παρά τις πιέσεις, παρά τις ελλείψεις και παρά την κόπωση της Δύσης, το Κίεβο εξακολουθεί να αντέχει.

Η Ευρώπη και η στρατηγική της αναμονής

Για χρόνια, στην Ευρώπη υπήρχε η ελπίδα ότι η Ρωσία κάποια στιγμή θα κατέρρεε εξαιτίας του πολέμου. Χωρίς άμεση στρατιωτική εμπλοκή της Ευρώπης ή του ΝΑΤΟ, αυτή κατέληξε ουσιαστικά να είναι η βασική στρατηγική της ηπείρου: πίεση στη Μόσχα και αναμονή μέχρι να λυγίσει πριν από το Κίεβο.

Με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η Ευρώπη βρέθηκε με ακόμη λιγότερες βεβαιότητες και λιγότερες εναλλακτικές.

Η πορεία του πολέμου τα τελευταία χρόνια υπήρξε γεμάτη αντιφάσεις. Η Μόσχα απέτυχε στους αρχικούς της στόχους, αλλά κατέλαβε και διατήρησε εδάφη. Το Κίεβο πέτυχε σημαντικές αντεπιθέσεις, αλλά βρέθηκε αντιμέτωπο με περιορισμένους πόρους και εξάντληση ανθρώπινου δυναμικού.

Σήμερα, όμως, η αίσθηση είναι διαφορετική. Η Ρωσία δεν δείχνει άτρωτη. Η Ουκρανία δεν δείχνει τελειωμένη. Και ο Πούτιν, για πρώτη φορά με τόσο καθαρό τρόπο, μοιάζει να αναγνωρίζει ότι ακόμη και οι πόλεμοι που ξεκινούν με απόλυτη αυτοπεποίθηση κάποια στιγμή φτάνουν στα όριά τους.

Το ερώτημα πίσω από τη δήλωση

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η δήλωση Πούτιν αποτελεί πραγματική ένδειξη διάθεσης για τερματισμό του πολέμου ή ακόμη έναν ελιγμό για να κερδίσει χρόνο, να διχάσει τη Δύση και να εμφανίσει τη Ρωσία ως δύναμη ειρήνης.

Η απάντηση δεν είναι ακόμη σαφής.

Αυτό που φαίνεται, όμως, είναι ότι η πεποίθηση του Κρεμλίνου πως οι ρωσικοί κρατικοί πόροι είναι ανεξάντλητοι αρχίζει να δοκιμάζεται. Ο πόλεμος έχει κοστίσει πολύ, η ρωσική κοινωνία κουράζεται και η ουκρανική αντοχή συνεχίζει να διαψεύδει τις προβλέψεις.

Όλοι οι πόλεμοι τελειώνουν. Το ερώτημα είναι αν ο Πούτιν το κατάλαβε τώρα — ή αν απλώς θέλει να κάνει τους άλλους να το πιστέψουν.

• Βλαντιμίρ Πούτιν
• Μόσχα
• ΝΑΤΟ
• Ουκρανία