Πούτιν στις νήσους Κουρίλες: Το μήνυμα προς Ιαπωνία και Δύση πίσω από την ιστορική επίσκεψη

Νέα ένταση στις ήδη επιβαρυμένες σχέσεις Ρωσίας και Ιαπωνίας προκάλεσε η πρώτη επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στις Κουρίλες, το νησιωτικό σύμπλεγμα που ελέγχεται από τη Μόσχα μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά διεκδικείται από το Τόκιο.

Ο Ρώσος πρόεδρος επισκέφθηκε το Ιτούρουπ, ένα από τα τέσσερα νοτιότερα νησιά που η Ιαπωνία αποκαλεί «Βόρεια Εδάφη» και θεωρεί μέρος της επικράτειάς της. Η κίνηση προκάλεσε την άμεση αντίδραση της ιαπωνικής κυβέρνησης, με το Τόκιο να καλεί τον Ρώσο πρέσβη για εξηγήσεις και την πρωθυπουργό Σανάε Τακάιτσι να χαρακτηρίζει την επίσκεψη «απολύτως απαράδεκτη».

Η χρονική συγκυρία κάθε άλλο παρά τυχαία θεωρείται. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στις 13 Αυγούστου, λίγες ημέρες πριν από την 81η επέτειο της συνθηκολόγησης της Ιαπωνίας και κοντά στην επέτειο της σοβιετικής εισβολής στις Κουρίλες το 1945.

Μια διαμάχη που κρατά από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Η εδαφική διαφορά ανάμεσα στις δύο χώρες έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Μετά τη σοβιετική κατάληψη των νησιών το 1945, περίπου 17.000 Ιάπωνες κάτοικοι απομακρύνθηκαν μέχρι το 1949, ενώ έκτοτε η Μόσχα θεωρεί ότι η κυριαρχία της κατοχυρώθηκε από τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων.

Το Τόκιο, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι τα τέσσερα νοτιότερα νησιά δεν περιλαμβάνονται στις Κουρίλες από τις οποίες παραιτήθηκε η Ιαπωνία με τη Συνθήκη του Σαν Φρανσίσκο το 1951.

Η διαμάχη είναι τόσο βαθιά, ώστε Ρωσία και Ιαπωνία δεν έχουν υπογράψει μέχρι σήμερα επίσημη συνθήκη ειρήνης που να τερματίζει τις μεταξύ τους εκκρεμότητες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το μήνυμα προς το Τόκιο

Η επίσκεψη Πούτιν ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία η Ιαπωνία έχει υιοθετήσει σκληρότερη αμυντική στάση, έχει ενισχύσει τη στρατιωτική συνεργασία της με τις ΗΠΑ και συμμετέχει στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Λίγο πριν μεταβεί στο Ιτούρουπ, ο Ρώσος πρόεδρος είχε βρεθεί στη Σαχαλίνη, όπου πραγματοποιήθηκαν μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές ασκήσεις με δεκάδες πλοία, αεροσκάφη και περισσότερους από 13.000 στρατιώτες.

Ο συνδυασμός στρατιωτικής παρουσίας και πολιτικής επίσκεψης ενισχύει την εικόνα ότι η Μόσχα επιχειρεί να στείλει σαφές μήνυμα πως δεν πρόκειται να υποχωρήσει στο ζήτημα της κυριαρχίας των νησιών.

Γιατί οι Κουρίλες είναι τόσο σημαντικές

Η σημασία του αρχιπελάγους δεν είναι μόνο ιστορική. Οι Κουρίλες εκτείνονται από τη Χοκάιντο έως την Καμτσάτκα και αποτελούν στρατηγικό πέρασμα ανάμεσα στη Θάλασσα του Οχότσκ και τον Ειρηνικό Ωκεανό.

Η Ρωσία έχει ενισχύσει τα τελευταία χρόνια τις στρατιωτικές υποδομές της στην περιοχή, γεγονός που καθιστά τα νησιά κρίσιμο τμήμα της ρωσικής αμυντικής στρατηγικής στην Άπω Ανατολή.

Παράλληλα, στην εξίσωση μπαίνει και η Κίνα, καθώς η ενισχυμένη στρατιωτική συνεργασία Μόσχας και Πεκίνου αυξάνει την πίεση που αισθάνεται η Ιαπωνία στο ολοένα πιο σύνθετο περιβάλλον ασφαλείας της Ανατολικής Ασίας.

Μήνυμα και προς τη Δύση

Η επίσκεψη έχει και ευρύτερο γεωπολιτικό συμβολισμό. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ρωσία βρίσκεται αντιμέτωπη με διεθνείς κυρώσεις λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, ο Πούτιν επιχειρεί να δείξει ότι η Μόσχα δεν διαπραγματεύεται εδαφικά ζητήματα υπό εξωτερική πίεση.

Η παρουσία του Ρώσου προέδρου στις Κουρίλες δεν αλλάζει το καθεστώς των νησιών, αλλά απομακρύνει ακόμη περισσότερο το ενδεχόμενο μιας διπλωματικής διευθέτησης με την Ιαπωνία.

Η κίνηση λειτουργεί ως μήνυμα προς το Τόκιο, τη Δύση αλλά και την ευρύτερη περιοχή του Ειρηνικού ότι, παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Άπω Ανατολή παραμένει στρατηγική προτεραιότητα για τη Ρωσία.

• Βλαντιμίρ Πούτιν
• Ιαπωνία
• Ρωσία