Σαντορίνη: Νέα ευρήματα ίσως αλλάζουν τη χρονολόγηση της «μινωικής έκρηξης» – Το μυστήριο 3.500 ετών

Νέα αρχαιολογικά ευρήματα ενδέχεται να δώσουν απάντηση σε ένα μυστήριο 3.500 ετών γύρω από μία από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές της αρχαιότητας, τη λεγόμενη «μινωική έκρηξη» του ηφαιστείου της Σαντορίνης.

Στοιχεία που παρουσιάζονται στο ντοκιμαντέρ του National Geographic «Lost Treasures Of Ancient Greece: Pompeii’s Lost Twin» βασίζονται στην ανάλυση των λειψάνων ενός εφήβου, ο οποίος θεωρείται ότι έχασε τη ζωή του από τσουνάμι που συνδέεται άμεσα με την έκρηξη της Θήρας.

Τα νέα δεδομένα ενδέχεται να μετατοπίζουν τη χρονολογία της καταστροφής σχεδόν έναν αιώνα αργότερα από την ευρέως αποδεκτή τοποθέτησή της γύρω στο 1600 π.Χ., φέρνοντάς την χρονικά πιο κοντά στην έναρξη της παρακμής του μινωικού πολιτισμού.

Το μεγάλο μυστήριο της χρονολόγησης

Η έκρηξη της Σαντορίνης εκτιμάται μέχρι σήμερα ότι σημειώθηκε περίπου το 1600 π.Χ., βάσει αναλύσεων απανθρακωμένου ξύλου που είχε βρεθεί μέσα σε στρώματα ηφαιστειακής τέφρας.

Παράλληλα, έχουν συνδεθεί με την έκρηξη και αναφορές για μία μεγάλη καταιγίδα που έπληξε την Αίγυπτο περίπου το 1550 π.Χ.

Και οι δύο χρονολογήσεις, ωστόσο, τοποθετούν την καταστροφή τουλάχιστον έναν αιώνα πριν από την έναρξη της παρακμής του μινωικού πολιτισμού, η οποία θεωρείται ότι άρχισε περίπου τη δεκαετία του 1450 π.Χ.

Τα λείψανα ενός εφήβου που βρέθηκαν στη δυτική Τουρκία ενδέχεται τώρα να αλλάξουν τα δεδομένα.

Ο 15χρονος που βρέθηκε 233 χιλιόμετρα από τη Σαντορίνη

Ο έφηβος, ηλικίας περίπου 15 ή 16 ετών, εντοπίστηκε στον αρχαιολογικό χώρο Τσεσμέ-Μπαγλαραρασί, στη δυτική Τουρκία.

Παρότι το σημείο βρίσκεται περίπου 233 χιλιόμετρα από τη Σαντορίνη, οι ερευνητές συνδέουν τον θάνατό του με τα καταστροφικά τσουνάμι που ακολούθησαν τη μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη.

«Μετά την έκρηξη της Σαντορίνης και την έλευση των τσουνάμι, η ζωή έληξε για πάντα στην περιοχή», δήλωσε ο καθηγητής Βασίφ Σαχόγλου από το Πανεπιστήμιο της Άγκυρας.

Όπως σημείωσε, το «Άγιο Δισκοπότηρο» για τους ερευνητές είναι να προσδιοριστεί η ακριβής ημερομηνία της έκρηξης.

«Το πρώτο ανθρώπινο θύμα» σε αποθέσεις του τσουνάμι

Η ομάδα του Σαχόγλου εντόπισε τον σκελετό του αγοριού ξαπλωμένο ανάσκελα, κάτι που θεωρήθηκε ασυνήθιστο, καθώς εκείνη την εποχή οι νεκροί συνήθως τοποθετούνταν στο πλάι κατά την ταφή.

Σε περίληψη επιστημονικής εργασίας που υποβλήθηκε για αξιολόγηση, ο έφηβος χαρακτηρίζεται ως «το πρώτο ανθρώπινο θύμα που ανακαλύφθηκε μέσα σε αποθέσεις τσουνάμι που συνδέονται άμεσα με την έκρηξη της Θήρας».

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι πιθανότατα θάφτηκε κάτω από ερείπια όταν ένα τεράστιο κύμα, που ενδέχεται να έφτανε ακόμη και τα 26 μέτρα, έπληξε την περιοχή.

Το αγόρι έφερε και σημάδια παλαιότερου τραυματισμού στο γόνατο, ο οποίος ενδεχομένως να περιόριζε την κινητικότητά του.

Οι τραυματισμοί από το τσουνάμι

«Αυτό το άτομο δεν μπόρεσε να ξεφύγει από τις επιπτώσεις του τσουνάμι», δήλωσε ο καθηγητής Γιλμάζ Σελίμ Ερντάλ του Πανεπιστημίου Χατζέτεπε.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ο έφηβος υπέστη κάταγμα στο μηριαίο οστό και βαθιά τραύματα κατά τη διάρκεια της καταστροφής.

Το σημαντικότερο στοιχείο, ωστόσο, προέρχεται από τη ραδιοχρονολόγηση των οστών του.

Η χρονολόγηση που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα

Η ανάλυση τοποθετεί τον θάνατο του εφήβου περίπου στο 1500 π.Χ. και, σύμφωνα με τους ερευνητές, σίγουρα «όχι νωρίτερα από τις τελευταίες δεκαετίες» του 16ου αιώνα π.Χ.

Το εύρημα χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή προσφέρει έναν άμεσο χρονικό δείκτη μέσω ανθρώπινων οστών, αποφεύγοντας ορισμένες από τις αβεβαιότητες που μπορεί να συνδέονται με τη χρονολόγηση ξυλάνθρακα, σπόρων και άλλων οργανικών καταλοίπων.

Σαντορίνη: Μεγάλη ταλαιπωρία για χιλιάδες τουρίστες μετά την κατολίσθηση στα Φηρά

Το ντοκιμαντέρ του National Geographic επισημαίνει ότι τα νέα στοιχεία μεταφέρουν την καταστροφή περίπου 100 χρόνια αργότερα από την ευρέως αποδεκτή χρονολόγηση γύρω στο 1600 π.Χ.

Παράλληλα, έρχονται σε αντίθεση με τη χρονολόγηση της μεγάλης καταιγίδας στην Αίγυπτο, αλλά συμπίπτουν περισσότερο χρονικά με την παρακμή του μινωικού πολιτισμού, η οποία άρχισε μέσα στις επόμενες δεκαετίες.

Η «Πομπηία του Αιγαίου»

Οι Μινωίτες αποτελούσαν έναν από τους σημαντικότερους πολιτισμούς της Εποχής του Χαλκού στη Μεσόγειο, με κέντρο την Κρήτη.

Παράλληλα, είχαν αναπτύξει ένα σημαντικό εμπορικό και ναυτικό κέντρο στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, ήδη από τα μέσα της δεύτερης χιλιετίας π.Χ.

Η καθηγήτρια Μπέβερλι Γκούντμαν του Πανεπιστημίου της Χάιφα σημειώνει ότι οι κάτοικοι του Ακρωτηρίου είχαν αναπτύξει προηγμένες τεχνολογίες για την εποχή τους, από υδραυλικά συστήματα μέχρι εντυπωσιακές τοιχογραφίες.

Η τεράστια ηφαιστειακή έκρηξη έβαλε απότομα τέλος στην ακμή της περιοχής.

Η καταστροφή εκτιμάται ότι ήταν περίπου 100 φορές ισχυρότερη από την έκρηξη του Βεζούβιου που έθαψε την Πομπηία, ενώ η Σαντορίνη μεταμορφώθηκε γεωλογικά και δημιουργήθηκε η καλδέρα που γνωρίζουμε σήμερα.

Το Ακρωτήρι έγινε γνωστό ως η «Πομπηία του Αιγαίου», καθώς τα ερείπιά του διατηρήθηκαν κάτω από την ηφαιστειακή τέφρα.

Το μεγάλο ερώτημα για την παρακμή των Μινωιτών

Σε αντίθεση με την Πομπηία, στο Ακρωτήρι δεν έχουν εντοπιστεί ανθρώπινα λείψανα, γεγονός που έχει οδηγήσει στην εκτίμηση ότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού ίσως είχε προλάβει να εγκαταλείψει την περιοχή πριν από την τελική έκρηξη.

Οι Μινωίτες άρχισαν να παρακμάζουν από τα μέσα του 15ου αιώνα π.Χ. και μέχρι τον 12ο αιώνα π.Χ. είχαν σχεδόν εξαφανιστεί ως κυρίαρχος πολιτισμός.

Η έκρηξη της Σαντορίνης θεωρείται ότι προκάλεσε τεράστια τσουνάμι σε μεγάλο τμήμα της ανατολικής Μεσογείου, τα οποία θα μπορούσαν να έχουν πλήξει σοβαρά και την Κρήτη.

Από εκεί προέκυψε η θεωρία ότι η φυσική καταστροφή συνέβαλε καθοριστικά στην παρακμή του μινωικού πολιτισμού.

Η μεγάλη διαφωνία των επιστημόνων αφορά εδώ και δεκαετίες τη χρονολόγηση, καθώς οι αναλύσεις οργανικών υπολειμμάτων και τα αρχαιολογικά δεδομένα δεν συμφωνούν πλήρως μεταξύ τους.

Τα νέα ευρήματα από τον σκελετό του εφήβου στη δυτική Τουρκία έρχονται τώρα να προσθέσουν ένα ακόμη κρίσιμο κομμάτι στο παζλ.

Το ντοκιμαντέρ «Lost Treasures Of Ancient Greece: Pompeii’s Lost Twin» θα προβληθεί στο National Geographic την Κυριακή 9 Αυγούστου.

• έκρηξη
• ηφαίστειο Σαντορίνης
• Θήρα
• Σαντορίνη
• τσουνάμι