Social media: Τι κρύβεται πίσω από την «τέλεια» ζωή των αναρτήσεων – Η Ιωάννα Μαλέσκου, απαντά

Τέλεια χαμόγελα σε παραλίες, εντυπωσιακές σιλουέτες με μαγιό, πολυτελή ταξίδια σε εξωτικούς προορισμούς και αψεγάδιαστες φωτογραφίες συνθέτουν καθημερινά την εικόνα ενός ιδανικού καλοκαιριού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πίσω από τα φίλτρα, τις προσεκτικά επιλεγμένες λήψεις και τις επεξεργασμένες αναρτήσεις, όμως, η πραγματικότητα μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική.

Η ζωή δεν χωράει σε ένα post, ούτε η ευτυχία μπορεί να μετρηθεί σε likes, προβολές και followers. Παρ’ όλα αυτά, εκατομμύρια χρήστες, ιδιαίτερα παιδιά και νέοι, εκτίθενται καθημερινά σε μία κατασκευασμένη εικόνα τελειότητας, η οποία συχνά τους οδηγεί στη σύγκριση, στην αμφισβήτηση της προσωπικής τους αξίας και στην αίσθηση ότι η δική τους ζωή είναι λιγότερο ενδιαφέρουσα.

Ο ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και επίτιμος πρόεδρος της Ε.Π.Α.Ψ.Υ., Στέλιος Στυλιανίδης, η παρουσιάστρια Ιωάννα Μαλέσκου και η influencer και σεφ Δέσποινα Κόγιογλου μιλούν για τη «ζωή χωρίς φίλτρα», αναδεικνύοντας τους κινδύνους της υπερβολικής έκθεσης στα social media, αλλά και την ανάγκη για αυθεντικότητα, αυτορρύθμιση και κριτική σκέψη.

Η ψευδαίσθηση της διαρκούς σύνδεσης

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επικοινωνούν, ενημερώνονται και εκφράζονται. Ο σύγχρονος ψηφιακός κόσμος βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εικόνα, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις αποκτά μεγαλύτερη σημασία από την ίδια την πραγματική εμπειρία.

Η ανάγκη για αποδοχή αποτυπώνεται σε αριθμούς: likes, σχόλια, ακόλουθοι και προβολές. Η συνεχής αναζήτηση επιβεβαίωσης μπορεί, ωστόσο, να μετατραπεί σε παγίδα, ιδιαίτερα όταν η αυτοεκτίμηση ενός ανθρώπου εξαρτάται από την ανταπόκριση του διαδικτυακού κοινού.

Ο Στέλιος Στυλιανίδης επισημαίνει ότι τα social media δημιουργούν την εντύπωση μιας διαρκούς υπερσύνδεσης ανάμεσα σε ανθρώπους, εικόνες και πληροφορίες, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να ενισχύσουν την απομόνωση και να αποδυναμώσουν τους ουσιαστικούς κοινωνικούς δεσμούς.

Όπως εξηγεί, η ανωνυμία του διαδικτύου περιορίζει πολλές φορές τις ηθικές αναστολές, ενώ η βία, η τοξικότητα και η προσβολή παρουσιάζονται ως φυσιολογικοί τρόποι δημόσιας έκφρασης.

Άγχος, διαταραχές ύπνου και εξάρτηση από το smartphone

Η αλόγιστη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δεν προκαλεί από μόνη της όλες τις ψυχικές διαταραχές, μπορεί όμως να εντείνει ήδη υπάρχουσες δυσκολίες και να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο εξάρτησης.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, η υπερβολική έκθεση συνδέεται με αύξηση των αγχωδών και καταθλιπτικών συμπτωμάτων, διαταραχές ύπνου, δυσκολίες συγκέντρωσης, διατροφικές διαταραχές και προβλήματα συμπεριφοράς.

Ανησυχητικά σημάδια αποτελούν οι ατελείωτες ώρες σκρολαρίσματος, η απόσυρση από δραστηριότητες και παρέες, η πτώση της σχολικής επίδοσης, η ευερεθιστότητα όταν διακόπτεται η χρήση του κινητού και το έντονο άγχος όταν δεν υπάρχει πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το λεγόμενο fear of missing out, δηλαδή ο φόβος ότι κάποιος χάνει σημαντικές εμπειρίες ή γεγονότα που απολαμβάνουν οι άλλοι. Μέσα από τις οθόνες, ο χρήστης βλέπει διαρκώς ταξίδια, επιτυχίες, σχέσεις, εξόδους και στιγμές χαράς, χωρίς να γνωρίζει τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από την ανάρτηση.

Η έκθεση σε αυτή την κατασκευασμένη τελειότητα μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση και την εικόνα του σώματος, ιδιαίτερα στις νεαρές ηλικίες, δημιουργώντας ανθρώπους που δυσκολεύονται να αποδεχθούν την ατέλεια, τα όρια και τη διαφορετικότητα.

Ιωάννα Μαλέσκου: «Πολλοί νιώθουν λίγοι συγκρινόμενοι με μία δήθεν τέλεια ζωή»

Η Ιωάννα Μαλέσκου εκφράζει τον προβληματισμό της για την εικόνα που προβάλλεται καθημερινά μέσα από τα social media. Όπως αναφέρει, είναι θλιβερό να βλέπει κανείς ανθρώπους να παρουσιάζουν μία ευτυχισμένη ζωή, γνωρίζοντας ότι η πραγματικότητα είναι διαφορετική.

Ακόμη πιο ανησυχητικό, σύμφωνα με την παρουσιάστρια, είναι το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι, ιδιαίτερα νεαρής ηλικίας, αισθάνονται ανεπαρκείς επειδή συγκρίνουν τον εαυτό τους με εκείνους που υπερπροβάλλουν μία δήθεν ιδανική καθημερινότητα.

Η ίδια παραδέχεται ότι έχει γίνει ιδιαίτερα επιφυλακτική απέναντι σε όσους μοιράζονται διαρκώς εικόνες μίας αψεγάδιαστης ζωής, σαν να πρόκειται για επαγγελματική φωτογράφιση.

Όπως υποστηρίζει, οι πραγματικά ισορροπημένοι άνθρωποι αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο να ζήσουν μία στιγμή παρά στο να τη στήσουν, να την επεξεργαστούν και να την παρουσιάσουν στους ακολούθους τους.

Η Ιωάννα Μαλέσκου αποκαλύπτει ότι και η ίδια είχε δεχθεί στο παρελθόν συμβουλές να δημοσιεύει μόνο τέλειες εικόνες από την προσωπική και επαγγελματική της καθημερινότητα. Γρήγορα, ωστόσο, κατάλαβε ότι μία τέτοια προσέγγιση δεν την αντιπροσώπευε και δεν θα επέτρεπε στο κοινό να ταυτιστεί μαζί της.

Η μάχη με τα αρνητικά σχόλια

Η συνεχής παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνοδεύεται συχνά από σκληρά, προσβλητικά ή κακόβουλα σχόλια. Η παρουσιάστρια παραδέχεται ότι στην αρχή της επαγγελματικής της πορείας τα αρνητικά σχόλια την πλήγωναν βαθιά.

Σήμερα δηλώνει ότι έχει καταφέρει όχι μόνο να μην επηρεάζεται, αλλά και να αντιμετωπίζει σε αρκετές περιπτώσεις την τοξικότητα με χιούμορ και σαρκασμό.

Όπως εξηγεί, όταν ένα σχόλιο προκαλεί θυμό, πόνο ή έντονη αντίδραση, σημαίνει ότι ο άνθρωπος έχει επιτρέψει στον άγνωστο χρήστη που το έγραψε να ασκήσει έλεγχο πάνω στη συναισθηματική του κατάσταση.

Απευθυνόμενη στους νέους, τους καλεί να αποφεύγουν τη σύγκριση και να μην επικεντρώνονται σε όσα θεωρούν ότι τους λείπουν. Αντίθετα, τους προτρέπει να αναγνωρίζουν τα δικά τους θετικά χαρακτηριστικά και να επενδύουν στην εξέλιξή τους.

«Δεν προσπαθώ να δείξω ότι είμαι τέλεια»

Η influencer και σεφ Δέσποινα Κόγιογλου τονίζει ότι, παρότι το περιεχόμενό της προβάλλει αισιοδοξία, χαμόγελο και θετική ενέργεια, στόχος της δεν είναι να παρουσιάσει μία εξιδανικευμένη εκδοχή της ζωής της.

«Ο στόχος του δικού μου προφίλ είναι η αλήθεια. Δεν προσπαθώ να προβάλω ότι είμαι τέλεια ή αψεγάδιαστη», αναφέρει, επισημαίνοντας ότι τα φίλτρα και η τεχνητή νοημοσύνη κάνουν ολοένα πιο δύσκολο τον διαχωρισμό του πραγματικού από το κατασκευασμένο.

Η ίδια εκφράζει τον προβληματισμό της για τις ψεύτικες εικόνες, την επίδειξη πλούτου και τις ακραίες συμπεριφορές που κατακλύζουν τις αρχικές σελίδες των κοινωνικών δικτύων με αποκλειστικό στόχο την αύξηση των προβολών.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, όπως λέει, το γεγονός ότι ακόμη και παιδιά 12 ετών δημιουργούν βίντεο με θέμα την προετοιμασία τους για το σχολείο, υιοθετώντας πρότυπα και συμπεριφορές ενηλίκων και εκθέτοντας μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους.

Η Δέσποινα Κόγιογλου αναγνωρίζει, πάντως, ότι υπάρχουν ποιοτικοί δημιουργοί περιεχομένου που μπορούν να προσφέρουν γνώση, εκπαίδευση και νέες εμπειρίες μέσα από τα βιβλία, την τέχνη, τον πολιτισμό και τη γνωριμία με διαφορετικές κουλτούρες.

Η ανάγκη για ψηφιακή παιδεία

Η λύση, σύμφωνα με τον Στέλιο Στυλιανίδη, δεν είναι να απαγορευθούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ούτε να ζητηθεί από τους εφήβους να τα εγκαταλείψουν. Το ζητούμενο είναι να μάθουν να τα χρησιμοποιούν με αυτορρύθμιση, κριτική σκέψη και συναισθηματική επίγνωση.

Η ψηφιακή παιδεία πρέπει να περιλαμβάνει χρονικά όρια, αξιολόγηση των πληροφοριών και των fake news, προστασία της ιδιωτικότητας και καθιέρωση περιόδων μέσα στην ημέρα χωρίς κινητό και διαδίκτυο.

Παράλληλα, είναι αναγκαίο να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στον ψηφιακό και τον πραγματικό κόσμο, με χρόνο για φίλους, οικογένεια, άθληση, δημιουργικές δραστηριότητες και ουσιαστική επικοινωνία.

Τα social media μπορούν να λειτουργήσουν θετικά, συνδέοντας ανθρώπους με κοινά ενδιαφέροντα, ενισχύοντας το αίσθημα του ανήκειν και διευκολύνοντας την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών. Για να συμβεί αυτό, όμως, ο χρήστης πρέπει να παραμένει ενεργός και συνειδητοποιημένος, αντί να παραδίδεται παθητικά στις επιλογές του αλγορίθμου.

Το βασικό μήνυμα είναι ότι η διαφορετικότητα και η αυθεντικότητα δεν αποτελούν μειονεκτήματα. Η αληθινή ζωή έχει ατέλειες, δύσκολες ημέρες, αποτυχίες και αντιφάσεις. Και ακριβώς γι’ αυτό δεν μπορεί –και δεν χρειάζεται– να χωρέσει σε μία τέλεια φωτογραφία.

• Ιωάννα Μαλέσκου