Υπό ομηρία τα Στενά του Ορμούζ: Εύθραυστη η διέλευση – Φόβοι για χρεώσεις από το Ιράν

Οι πρώτες σαφείς ενδείξεις ότι η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ παραμένει υπό ειδικό καθεστώς ήρθαν μέσα από διαρροές στο Reuters. Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να ανοίξει τα Στενά με περιορισμένο και ελεγχόμενο τρόπο, κάνοντας λόγο για υποχρεωτικό συντονισμό όλων των πλοίων με τον ιρανικό στρατό.

Η ίδια τοποθέτηση αποτύπωσε και το κλίμα που επικρατεί στην περιοχή. Η εκεχειρία ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν έχει περιορίσει την άμεση στρατιωτική πίεση, όμως η κανονικότητα στη ναυσιπλοΐα απέχει ακόμη. Η διέλευση παραμένει συνδεδεμένη με στρατιωτικούς όρους, τεχνικούς περιορισμούς και έντονη γεωπολιτική επιφύλαξη.

Τι λέει η Τεχεράνη για τη διέλευση από το Ορμούζ

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Σεγιέντ Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος φέρεται να σημείωσε ότι για τις επόμενες δύο εβδομάδες η ασφαλής διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ θα είναι δυνατή μόνο μέσω συντονισμού με τις ιρανικές Ένοπλες Δυνάμεις και με βάση συγκεκριμένους τεχνικούς περιορισμούς. Η διατύπωση αυτή δείχνει ότι η Τεχεράνη αντιμετωπίζει πλέον το Ορμούζ όχι απλώς ως διεθνή θαλάσσια αρτηρία, αλλά και ως πεδίο άσκησης ελέγχου. Αυτό κρατά σε επιφυλακή ναυτιλιακές εταιρείες, ασφαλιστικούς φορείς και αγορές ενέργειας, που περιμένουν να δουν αν οι έκτακτοι αυτοί όροι θα παγιωθούν ή θα αρθούν σταδιακά.

Σενάρια για νέες χρεώσεις στα δεξαμενόπλοια

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, εντείνονται και τα δημοσιεύματα για ενδεχόμενη επιβολή νέων χρεώσεων διέλευσης. Πληροφορίες που κυκλοφορούν τις τελευταίες ημέρες αναφέρουν ότι η Τεχεράνη εξετάζει το ενδεχόμενο να επιβάλει τέλη σε δεξαμενόπλοια που περνούν από τα Στενά, με ορισμένες αναφορές να ανεβάζουν το πιθανό κόστος ακόμη και στο 1 ή 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει πλήρως αποσαφηνισμένο επίσημο πλαίσιο. Όμως και μόνο η συζήτηση για ένα τέτοιο μέτρο αρκεί για να επιβαρύνει το κλίμα. Για την αγορά ενέργειας, το ζήτημα δεν αφορά μόνο το άμεσο κόστος. Αφορά και την πιθανότητα καθυστερήσεων, νέων ασφαλίστρων κινδύνου και ανατιμήσεων σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.

Το κλίμα επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο από πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες το ιρανικό κοινοβούλιο ενέκρινε στις 7 Απριλίου σχέδιο νόμου που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για τη θεσμοθέτηση τέτοιων χρεώσεων. Οι ίδιες αναφορές συνδέουν τα πιθανά έσοδα με έργα ανοικοδόμησης, στοιχείο που δίνει στην ιρανική πλευρά ένα πρόσθετο πολιτικό και οικονομικό επιχείρημα.

Παράλληλα, άλλες πηγές μεταδίδουν ότι το θέμα έχει βρεθεί και στο τραπέζι των συνομιλιών ανάμεσα σε Ιράν και ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι το ζήτημα της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ έχει πλέον περάσει από το επίπεδο της τακτικής διαχείρισης στο επίπεδο της διαπραγμάτευσης.

Η αμερικανική στάση μετά την εκεχειρία

Από την πλευρά της Ουάσιγκτον, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησε να δώσει εικόνα σταθεροποίησης, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βοηθήσουν στη διαχείριση της αυξημένης κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ και ότι η περιοχή μπορεί να περάσει σε φάση ομαλότερης λειτουργίας.

Ωστόσο, πίσω από το αισιόδοξο πολιτικό μήνυμα, τα δεδομένα παραμένουν σύνθετα. Η αμερικανική πλευρά θέλει να δείξει ότι η ναυσιπλοΐα δεν θα διακοπεί, όμως η ίδια η ανάγκη για ειδική διαχείριση αποκαλύπτει ότι η κρίση δεν έχει κλείσει. Η εκεχειρία έριξε την ένταση, αλλά δεν έχει αποκαταστήσει ακόμη το αίσθημα ασφάλειας.

Οι επιπτώσεις σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο

Η αβεβαιότητα στα Στενά του Ορμούζ δεν εξαντλείται στο ζήτημα της διέλευσης. Επεκτείνεται άμεσα στην παραγωγή και στις υποδομές ενέργειας που επηρεάστηκαν από την κρίση. Εκτιμήσεις αναφέρουν ότι εγκαταστάσεις που τέθηκαν εκτός λειτουργίας δεν μπορούν να επανέλθουν άμεσα, με την αποκατάσταση της παραγωγής και της διύλισης να απαιτεί από τρεις έως έξι μήνες.

Στο φυσικό αέριο, η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη. Οι ζημιές που καταγράφονται σε υποδομές στο Κατάρ εκτιμάται ότι θα χρειαστούν πολύ μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα για πλήρη αποκατάσταση. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν η διέλευση βελτιωθεί, η επιστροφή της αγοράς στα προ κρίσης επίπεδα δεν θα είναι άμεση.

Οι αγορές βλέπουν αποκλιμάκωση, αλλά όχι επιστροφή στην κανονικότητα

Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, στοιχείο που αποτυπώνει μια πρώτη αντίδραση ανακούφισης. Παρ’ όλα αυτά, παραμένουν υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από τη σύγκρουση, ένδειξη ότι το γεωπολιτικό ασφάλιστρο παραμένει ενεργό. Το ίδιο ισχύει και για την ευρύτερη αγορά καυσίμων. Η αίσθηση που επικρατεί είναι ότι η κρίση πέρασε από τη φάση της άμεσης ανάφλεξης σε μια φάση ελεγχόμενης αλλά ασταθούς ισορροπίας. Για εμπόρους, ναυλωτές και κυβερνήσεις, αυτό μεταφράζεται σε διαρκή ανάγκη προσαρμογής.

Χώρες της Ασίας, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη ροή ενέργειας μέσω του Ορμούζ, έχουν ήδη αρχίσει να λαμβάνουν μέτρα εξοικονόμησης καυσίμων και να εξετάζουν εναλλακτικά σενάρια διαχείρισης. Η ανησυχία τους συνδέεται τόσο με το ενδεχόμενο καθυστερήσεων όσο και με το πιθανό πρόσθετο κόστος που θα μετακυλιστεί στις εισαγωγές. Για τη διεθνή ναυτιλία, το πρόβλημα είναι διπλό. Από τη μία πλευρά υπάρχει η επιχειρησιακή αβεβαιότητα στη διέλευση. Από την άλλη, υπάρχει το οικονομικό βάρος που μπορεί να προκύψει από νέες χρεώσεις, αυξημένα ασφάλιστρα και μεγαλύτερους χρόνους διακίνησης.

• εμπόριο
• Ιράν
• ναυσιπλοΐα
• Πόλεμος στη Μέση Ανατολή
• Στενά του Ορμούζ