ΔΙΕΘΝΗ

Ανάλυση: Τι κοινό έχει η αποχαιρετιστήρια ομιλία του Ομπάμα με αυτές παλαιότερων προέδρων

του Στάθη Ανδρέου - Δημοσίευση 18 Ιανουαρίου 2017, 13:16 / Ανανεώθηκε 18 Ιανουαρίου 2017, 14:13
Facebook Twitter Whatsapp

Με την αποχαιρετιστήρια ομιλία του την Τρίτη 11 Ιανουαρίου 2017, ο απερχόμενος Πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα αντιμετώπισε μια μοναδική πρόκληση: Πώς να απευθύνει την ομιλία του – η οποία συνήθως περιλαμβάνει τα σημαντικά επιτεύγματα της διοίκησής του κάθε Προέδρου – ενώ το βασικό νομοθετικό του επίτευγμα, ο Νόμος Affordable Care, απειλείται με απόσυρση.

Με την αποχαιρετιστήρια ομιλία του την Τρίτη 11 Ιανουαρίου 2017, ο απερχόμενος Πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα αντιμετώπισε μια μοναδική πρόκληση: Πώς να απευθύνει την ομιλία του – η οποία συνήθως περιλαμβάνει τα σημαντικά επιτεύγματα της διοίκησής του κάθε Προέδρου – ενώ το βασικό νομοθετικό του επίτευγμα, ο Νόμος Affordable Care, απειλείται με απόσυρση.

Ωστόσο, δύο όψεις της ομιλίας του της προσέδωσαν κάτι κοινό με εκείνες τις ομιλίες πρώην Προέδρων που οι μελετητές αναγνωρίζουν ως τις καλύτερες του είδους. Βεβαίως, ο Ομπάμα συνόψισε τις σημαντικές στιγμές και τα ορόσημα της διακυβέρνησής του, πλέκοντάς τα μέσα σε έναν λόγο που εστίαζε στα ιδανικά της δημοκρατίας. Αλλά, επίσης, προειδοποίησε εμμέσως για απειλές στην αμερικανική δημοκρατία σε αυτήν την ιστορική συγκυρία, κατά τρόπο που θύμιζε τον Γεώργιο Ουάσινγκτον και τον Ντουάιτ Άιζενχαουερ.

Σε αντίθεση με τις εναρκτήριες ομιλίες, που τείνουν να είναι γεμάτες όραμα και απευθύνονται στο μέλλον, ή αναδεικνύουν μια πολιτική ατζέντα, οι αποχαιρετιστήριες ομιλίες τυπικά δεν  συγκεντρώνουν την προσοχή όσο άλλες σημαντικές προεδρικές ομιλίες. Η Καθλήν Χωλ Τζείμισον, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνιας λέει ότι «Πρόκειται για ένα περίπλοκο δείγμα ρητορικής. Αν η εναρκτήρια ομιλία σε επενδύει με την Προεδρία, η αποχαιρετιστήρια σε απεκδύει, μεταφορικά μιλώντας. Σε μεταθέτει πίσω στον ρόλο του πολίτη.»

Η δημοκρατία μπορεί να λυγίσει εάν ενδώσει στον φόβο. Έτσι, όπως εμείς οι πολίτες πρέπει να επαγρυπνούμε ενάντια στην εξωτερική επιθετικότητα, πρέπει να καιροφυλακτούμε και για την αποδυνάμωση των αξιών που μας κάνουν αυτό που είμαστε. - Ομπάμα

Ο Ομπάμα αναφέρθηκε, αν και σύντομα, στην οικονομική πρόοδο της χώρας από την μέρα που ανέλαβε το αξίωμα, μεσούσης της οικονομικής κρίσης και της Μεγάλης Ύφεσης. Μίλησε για την εξουδετέρωση του Οσάμα μπιν Λάντεν, την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για τους ομόφυλους γάμους και την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων με την Κούβα, κατά τη διάρκεια της θητείας του.

Και – φυσικά – μίλησε για την σήμα κατατεθέν νομοθετική του επιτυχία – την Affordable Care Act – σημειώνοντας ότι η χώρα έχει διασφαλίσει «το δικαίωμα στην υγειονομική ασφάλιση άλλων 20 εκατομμυρίων συμπολιτών μας.» Συμπλήρωσε, επίσης, ότι «εάν κάποιος συντάξει ένα σχέδιο που θα είναι ορατά καλύτερο από τις βελτιώσεις που εισήγαμε στο υγειονομικό μας σύστημα, που θα καλύπτει τόσους ανθρώπους με μικρότερο κόστος, εγώ θα το υποστηρίξω δημόσια.» Δεν επεκτάθηκε περισσότερο, ούτε αναφέρθηκε στο ενδεχόμενο το μεγαλύτερο επίτευγμά του να ακυρωθεί. Όπως σχολίασε η Τζέιμισον «Δεν μπορώ να θυμηθώ μια ομιλία όπου ο Πρόεδρος βρισκόταν σε παρόμοια κατάσταση,» να διακυβεύεται τόσο σύντομα μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του.

Ο Ομπάμα εστίασε σε απειλές κατά της αμερικανικής δημοκρατίας, προειδοποιώντας ότι «έχουν υπάρξει στιγμές στην ιστορία μας που απειλείτο η αδελφοσύνη μας. Και οι αρχές αυτού του αιώνα ήταν μία από αυτές τις στιγμές. Ένας κόσμος που μικραίνει, η αυξανόμενη ανισότητα, οι δημογραφικές αλλαγές και το φάντασμα της τρομοκρατίας. Αυτές οι δυνάμεις δεν έθεσαν σε δοκιμασία απλά την ασφάλεια και την ευημερία μας, αλλά και τη δημοκρατία μας.»

«Ως αποτέλεσμα της εμπειρίας τους [οι πρόεδροι] θέλουν να κάνουν μια δήλωση στον διάδοχό τους – και στην ιστορία – για κάτι που θεωρούν σημαντικό,» λέει η Τζέιμισον. «Δεν τηλεγραφούν απλά τα βασικά τους επιτεύγματα, αλλά κάνουν μια εκτίμηση για το μέλλον της χώρας που οφείλει να αποτελεί οδηγό.»

Στα σχόλιά του – ένα ελπιδοφόρο και αισιόδοξο όραμα, που όμως παρέμενε προσγειωμένο εξαιτίας των φόβων για το σύστημα διακυβέρνησης των ΗΠΑ – ανέφερε ότι η αμερικανική δημοκρατία απειλείτο από την οικονομική ανισότητα, τις φυλετικές διαφορές και την έλλειψη «κάποιας κοινής βάσης.»

«Ο κίνδυνος που τίθεται για τη δημοκρατία μας είναι πολύ πιο βαθύς από ένα παγιδευμένο αυτοκίνητο ή έναν πύραυλο,» είπε στα σχόλιά του. «Η δημοκρατία μπορεί να λυγίσει εάν ενδώσει στον φόβο. Έτσι, όπως εμείς οι πολίτες πρέπει να επαγρυπνούμε ενάντια στην εξωτερική επιθετικότητα, πρέπει να καιροφυλακτούμε και για την αποδυνάμωση των αξιών που μας κάνουν αυτό που είμαστε.»

Οι δύο πιο αξιομνημόνευτοι αποχαιρετιστήριοι λόγοι έχουν αντίστοιχες προειδοποιήσεις λέει ο Ντάγκλας Μπρίνκλεϋ, ιστορικός στο Πανεπιστήμιο Ράις. Η επιφύλαξη του Αϊζενχάουερ για το «στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα» ήταν μέρος του αξιομνημόνευτου λόγου του το 1961: «Μέσα στους κόλπους των κυβερνήσεων πρέπει να επαγρυπνούμε ενάντια στην απόκτηση αδικαιολόγητης επιρροής, είτε επιδιωκόμενης, είτε όχι, από το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα. Η δυναμική της καταστροφής που μπορεί να προξενήσει η δύναμη σε λάθος χέρια υπάρχει και θα εξακολουθεί να υπάρχει.

Εντωμεταξύ, ο Γεώργιος Ουάσινγκτον ηχούσε τον συναγερμό τόσο για την πλεύση «δίχως μόνιμες συμμαχίες με κάποιο τμήμα του υπόλοιπου κόσμου,» όσο και τον κίνδυνο της αποστασίας – κάτι για το οποίο είναι πιο γνωστός. «Υπάρχει μια άποψη ότι τα κόμματα στις ελεύθερες χώρες αποτελούν χρήσιμες δικλείδες ελέγχου της κυβέρνησης και εξυπηρετούν στη διατήρηση του πνεύματος της ελευθερίας. Αυτό, μέσα σε συγκεκριμένα πλαίσια, είναι μάλλον αληθές.»

[...] τα κόμματα στις ελεύθερες χώρες αποτελούν χρήσιμες δικλείδες ελέγχου της κυβέρνησης και εξυπηρετούν στη διατήρηση του πνεύματος της ελευθερίας. - Ουάσινγκτον

Ωστόσο, είπε, ότι ήθελε να προειδοποιήσει τους Αμερικανούς «με τον πιο σοβαρό τρόπο για τους κινδύνους του ομαδικού πνεύματος* εν γένει. Αυτό το πνεύμα, δυστυχώς, είναι αδιαίρετο από τη φύση μας, έχοντας τις ρίζες του στα βαθύτερα πάθη του ανθρώπινου μυαλού. Υφίσταται με διαφορετικά σχήματα σε όλες τις κυβερνήσεις, περισσότερο ή λιγότερο εμφανές, ελεγχόμενο ή καταπιεσμένο. Όμως σε εκείνες με  λαϊκή μορφή, είναι εμφανές στον  μέγιστο βαθμό και αποτελεί πραγματικά τον χειρότερο εχθρό τους

Ο Ομπάμα δεν παρέπεμψε στα συγκεκριμένα λόγια, στην ομιλία του, αλλά αναφέρθηκε στην περίφημη πρώτη αποχαιρετιστήρια ομιλία του Ουάσινγκτον. «Ο Γεώργιος Ουάσινγκτον έγραψε ότι η αυτοδιαχείριση είναι ο στυλοβάτης της ασφάλειας, της ευημερίας και της ελευθερίας,» είπε ο Ομπάμα, «αλλά από διαφορετικές αιτίες και από διαφορετικά μέρη θα έρθουν πολλαπλά πλήγματα για να αποδυναμώσουν στα μυαλά σας την πίστη σε αυτήν την αλήθεια.» Οι Αμερικανοί πρέπει να «απορρίψουν κάθε προσπάθεια να αποξενωθεί κάποιο μέρος της πατρίδας μας από τα υπόλοιπα ή να αποδυναμωθούν οι ιεροί δεσμοί που μας κάνουν ένα,» είπε ο Ομπάμα, παραπέμποντας στον Ουάσινγκτον.

Άλλοι αξιομνημόνευτοι αποχαιρετιστήριοι λόγοι, είπε ο Μπρίνκλεϋ, ήταν του Άντριου Τζάκσον, που υπήρξε ιδιαίτερα μακρύς και είναι γνωστός για τη λατρεία του στους Πατέρες του Έθνους. «Δεν έχετε πλέον κανέναν λόγο να φοβόσαστε τον κίνδυνο από το εξωτερικό… Είναι από μέσα σας, από τους εαυτούς σας – από την πλεονεξία, από τη διαφθορά, από προδομένη φιλοδοξία και υπέρμετρη δίψα για εξουσία – που θα δημιουργηθούν σχίσματα και θα τεθεί σε κίνδυνο η ελευθερία.

Ο λιτός αποχαιρετιστήριος λόγος του Χάρυ Τρούμαν είναι επίσης αξιομνημόνευτος. Δόθηκε «στην αρχή της τηλεοπτικής εποχής και μίλησε για τις δυσκολίες και τα διλήμματα του αξιώματος, όντας ο πρώτος πρόεδρος του Ψυχρού Πολέμου και ρίχνοντας την ατομική βόμβα,» λέει ο Μπρίνκλεϋ.

Εγκαταλείποντας τη θέση, ο Τρούμαν σχολίασε ότι «δεν υπάρχει άλλη δουλειά σαν κι αυτή στη γη» και υπογράμμισε «τη δύναμη που είναι συγκεντρωμένη εδώ, σε αυτό το γραφείο και την υπευθυνότητα και τη δυσκολία των αποφάσεων.» Ήθελε να μοιραστεί αυτή τη δυσκολία με τους Αμερικανούς πολίτες.

 Είναι από μέσα σας, από τους εαυτούς σας – από την πλεονεξία, από τη διαφθορά, από προδομένη φιλοδοξία και υπέρμετρη δίψα για εξουσία – που θα δημιουργηθούν σχίσματα και θα τεθεί σε κίνδυνο η ελευθερία.  - Τζάκσον

«Θέλω όλοι σας να συνειδητοποιήσετε πόσο μεγάλη δουλειά, πόσο δύσκολη δουλειά είναι – όχι για το δικό μου όφελος, γιατί εγώ φεύγω – αλλά για το καλό του διαδόχου μου,» είχε πει ο Τρούμαν. «Χρειάζεται την κατανόηση και τη βοήθεια κάθε πολίτη. Δεν είναι αρκετό να έρχεστε κάθε τέσσερα χρόνια και να ψηφίζετε έναν υποψήφιο και μετά να πηγαίνετε σπίτι και να λέτε, “Λοιπόν, έκανα αυτό που μου αναλογεί, τώρα άσε τον Πρόεδρο να ανησυχεί.” Δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα μόνος του.»

Ο Ομπάμα δεν επικεντρώθηκε στις δυσκολίες της θέσης, αλλά φάνηκε να συγκλίνει στην ανάγκη όλοι οι Αμερικανοί να συμμετέχουν και να πιστεύουν στη δύναμη της δημοκρατίας.

Δεν είναι αρκετό να έρχεστε κάθε τέσσερα χρόνια και να ψηφίζετε έναν υποψήφιο και μετά να πηγαίνετε σπίτι και να λέτε, “Λοιπόν, έκανα αυτό που μου αναλογεί, τώρα άσε τον Πρόεδρο να ανησυχεί.” - Τρούμαν

«Σας ζητώ να πιστέψετε. Όχι στην ικανότητά μου να φέρω την αλλαγή – αλλά στη δική σας,» είπε ο Ομπάμα προς το τέλος της ομιλίας του. «Σας ζητώ να διατηρήσετε την πίστη σας στα ιδρυτικά μας κείμενα, σ’ αυτή την ιδέα που ψιθύριζαν οι σκλάβοι και οι υπέρμαχοι της κατάργησης της δουλείας, σ’ αυτό το πνεύμα που τραγουδούσαν οι μετανάστες και οι έποικοι και εκείνοι που βάδιζαν για τη δικαιοσύνη, σ’ αυτό το πιστεύω που επιβεβαιώνεται από εκείνους που ύψωσαν σημαίες από τα ξένα πεδία μαχών μέχρι το φεγγάρι, σ’ αυτό το πιστεύω στην καρδιά κάθε Αμερικανού που η ιστορία του δεν έχει ακόμα γραφτεί: Ναι, μπορούμε

 

* Ο Ουάσινγκτον με τον όρο «ομαδικό πνεύμα» εννοεί την αυθόρμητη διαίρεση σε «εμείς» και «εκείνοι», που οδηγεί στην επιθυμία να κερδίσει «η πλευρά μας» ανεξάρτητα από το ποιος είναι ο καλύτερος και δίχως υπολογισμό για το κόστος. (Σ.τ.Σ.)

 

πηγή: The Washington Post

Ακολουθήστε το Newpost.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο Newpost.gr