ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Τα αρχεία του Φόρεϊν Όφις για τον Ανδρέα Παπανδρέου

Δημοσίευση 30 Δεκεμβρίου 2010, 05:46 / Ανανεώθηκε 27 Ιουνίου 2013, 14:55
Τα αρχεία του Φόρεϊν Όφις για τον Ανδρέα Παπανδρέου
Facebook Twitter Whatsapp

Την έντονη ανησυχία του για την αυξανόμενη δημοτικότητα του Ανδρέα Παπανδρέου και του ΠΑΣΟΚ εξέφραζε το 1980 το βρετανικό Φόρεϊν Όφις, ένα χρόνο πριν την αλλαγή εξουσίας στην Ελλάδα.

Την έντονη ανησυχία του για την αυξανόμενη δημοτικότητα του Ανδρέα Παπανδρέου και του ΠΑΣΟΚ εξέφραζε το 1980 το βρετανικό Φόρεϊν Όφις, ένα χρόνο πριν την αλλαγή εξουσίας στην Ελλάδα.

Όπως προκύπτει από τα αποχαρακτηρισθέντα απόρρητα αρχεία του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών, οι Βρετανοί διπλωμάτες αποφαίνονταν ότι ενδεχόμενη εκλογική νίκη Παπανδρέου θα έθιγε τα βρετανικά και δυτικά συμφέροντα. Έδιναν εξάλλου έστω λίγες πιθανότητες στην εκδήλωση στρατιωτικού πραξικοπήματος με τη στήριξη δεξιών πολιτικών σε περίπτωση νίκης του ΠΑΣΟΚ.

Στον Ανδρέα Παπανδρέου καταλόγιζαν μεταξύ άλλων λαϊκισμό και πολιτική ασυνέπεια, εκτιμώντας ότι διαμόρφωνε τις θέσεις του ανάλογα με το ακροατήριο. Αντίθετα οι Βρετανοί δεν έχαναν ευκαιρία να δηλώνουν την υποστήριξή τους στην κυβέρνηση Ράλλη, ο οποίος είχε διαδεχθεί τον Κων/νο Καραμανλή, πρόεδρο της Δημοκρατίας από το Μάιο του 1980.

Από τα γεγονότα που διαμόρφωσαν τις ελληνοβρετανικές σχέσεις το 1980 ξεχωρίζουν η προετοιμασία για την επίσημη ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ, η επανένταξη της χώρας στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, η επίσκεψη της πρωθυπουργού Θάτσερ στην Αθήνα και η επίσκεψη Παπανδρέου στο Λονδίνο, κατόπιν πρόσκλησης του αντιπολιτευόμενου Εργατικού κόμματος.

Η πολιτική Παπανδρέου κρίνεται ως «λαϊκιστική, σοσιαλιστική, εθνικιστική, αντιαμερικανική, αντινατοϊκή, αλλά λιγότερο δογματική και περισσότερο πραγματιστική όσο πλησιάζουν οι εκλογές». Επισημαίνεται πάντως ότι ως κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε να προκαλέσει οικονομική κρίση και κυβερνητικό χάος.

Ο πρέσβης Ίαν Σάδερλαντ εκτιμά ότι η ηπιότερη στάση του Παπανδρέου κυρίως σε θέματα εξωτερικής πολιτικής ήταν περισσότερο αποτέλεσμα συνειδητοποίησης των συνθηκών που θα οδηγούσαν το κόμμα του στην εξουσία, παρά ένας τακτικός ελιγμός που θα ανατρεπόταν μετά από πιθανή εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ. Όπως τονίζει ο πρέσβης, σε περίπτωση ανατροπής αυτής της πιο μετριοπαθούς στάσης του Παπανδρέου μετά την ανάδειξή του σε πρωθυπουργό, θα προκαλείτο συνταγματική κρίση από τη στιγμή που ο Καραμανλής ήταν πρόεδρος της Δημοκρατίας, ενώ θα ήταν πιθανή και η επέμβαση του στρατού.

Ο Βρετανός πρέσβης τονίζει ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν επιθυμεί τη δημιουργία ενός μονοκομματικού κράτους, γνωρίζοντας ότι ο στρατός θα τον εμπόδιζε. «Το κάλεσμα σε ‘αλλαγή’ πλήττει τα δυτικά συμφέροντα και απειλεί με εσωτερική αστάθεια», είναι το συμπέρασμα σχετικής βρετανικής έκθεσης.

Βρετανικές εκτιμήσεις για τον Ανδρέα Παπανδρέου

Τα αποχαρακτηρισθέντα απόρρητα αρχεία του Φόρεϊν Όφις από το 1980 δείχνουν ότι οι Βρετανοί, υπό κυβέρνηση Συντηρητικών, επικέντρωναν την προσοχή τους κυρίως στα νέα δεδομένα που δημιουργούσε στις σχέσεις με την Ελλάδα η αυξανόμενη δημοτικότητα του Ανδρέα Παπανδρέου και του ΠΑΣΟΚ, ένα χρόνο πριν την αλλαγή εξουσίας στη χώρα.

Σε επιστολή προς το Φόρεϊν Όφις στις 14 Ιουλίου ο βουλευτής των Εργατικών της αντιπολίτευσης Πίτερ Σορ προτρέπει το υπουργείο Εξωτερικών να αναπτύξει καλές σχέσεις με τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος είχε εκφράσει την επιθυμία να επισκεφθεί το Λονδίνο. Όπως σημειώνει μάλιστα ο κ Σορ, προτίθετο να απευθύνει ο ίδιος την πρόσκληση.

Λίγες ημέρες αργότερα, έκθεση του τμήματος Νότιας Ευρώπης του Φόρεϊν Όφις αναφέρεται στις – ανυπόστατες ακόμα - σχέσεις της τότε συντηρητικής κυβέρνησης Θάτσερ με το ΠΑΣΟΚ. Το υπουργείο συστήνει τη συνεννόηση με το αντιπολιτευόμενο κόμμα των Εργατικών ώστε να αναπτυχθούν στενότερες σχέσεις με το συγγενές πολιτικά ΠΑΣΟΚ και τον ηγέτη του, καθώς και την αποστολή πρόσκλησης προς τον Ανδρέα Παπανδρέου να επισκεφθεί το Λονδίνο εκείνο το φθινόπωρο (όπως και έγινε). Όπως παρατηρείται, οι προοπτικές του ΠΑΣΟΚ ενόψει των εκλογών του 1981 είχαν βελτιωθεί σημαντικά, με τον Ανδρέα Παπανδρέου να πασχίζει να αποδυθεί το μανδύα του «ανεύθυνου Μαρξιστή». Στόχος των Βρετανών, προκύπτει από το έγγραφο, ήταν να φέρουν το ΠΑΣΟΚ πιο κοντά στο κέντρο, όπως ήταν για παράδειγμα η σοσιαλιστική αντιπολίτευση στην Ισπανία. Σημειώνεται χαρακτηριστικά ότι το σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα στη Βρετανία έβλεπε με καχυποψία το ΠΑΣΟΚ, λόγω του λαϊκιστικού προφίλ του Παπανδρέου και του γεγονότος ότι δε θεωρείτο «πραγματικά σοσιαλιστικό κόμμα».

Εξάλλου, σε επιστολή του Φόρεϊν Όφις προς την πρεσβεία στην Αθήνα επιβεβαιώνεται η άποψη που είχε διατυπωθεί από διπλωμάτες ότι ενδεχόμενη επικράτηση του ΠΑΣΟΚ στις επερχόμενες εκλογές θα ήταν «επικίνδυνη» για τα δυτικά συμφέροντα, παρά τις όποιες ενδείξεις περί πιο μετριοπαθούς πολιτικής από τον Παπανδρέου. Ζητάται δε μια πιο αναλυτική παρουσίαση των συνθηκών υπό τις οποίες θα μπορούσε να εμποδιστεί η πορεία του ΠΑΣΟΚ προς την εξουσία με κάποιο πραξικόπημα, όπως είχε εκτιμηθεί ότι θα μπορούσαν να κάνουν δυνάμεις της δεξιάς στην Ελλάδα.

Η αρχική σχετική έκθεση από το Βρετανό πρέσβη στην Αθήνα, Ίαν Σάδερλαντ εξετάζει κατά πόσο το ΠΑΣΟΚ είχε ολοκληρωτικές φιλοδοξίες (όπως είχε υποστηρίξει και με άρθρο του στην εφημερίδα «Ακρόπολις» ο υπουργός Άμυνας Αβέρωφ, που κατήγγειλε ότι ο Παπανδρέου έστηνε ένα μυστικό παράνομο στρατό) και ποια ήταν η γενικότερη κατάσταση της αριστεράς στη χώρα.

Αυτό που επισημαίνεται είναι ότι δεν υπήρχε σοσιαλδημοκρατική παράδοση στην Ελλάδα και ότι η επταετία είχε ριζοσπαστικοποιήσει το παλιό κέντρο δημιουργώντας τις συνθήκες για την ανάδειξη του κόμματος του Ανδρέα Παπανδρέου στην εξουσία. Το βρετανικό συμπέρασμα είναι ότι το ΠΑΣΟΚ ήταν προσωποκεντρικό («ορχήστρα του ενός») και λαϊκιστικό, χτισμένο γύρω από έναν χαρισματικό ηγέτη, που ήταν σύμφωνα με τους επικριτές του «ο πιο επικίνδυνος άνδρας στην ελληνική πολιτική, ένας γλυκόλογος και γοητευτικός διάβολος», αλλά χωρίς ολοκληρωτικές φιλοδοξίες, όπως του καταλόγιζαν οι πολιτικοί του αντίπαλοι.

Η πολιτική Παπανδρέου κρίνεται ως «λαϊκιστική, σοσιαλιστική, εθνικιστική, αντιαμερικανική, αντινατοϊκή, αλλά λιγότερο δογματική και περισσότερο πραγματιστική όσο πλησιάζουν οι εκλογές». Επισημαίνεται πάντως ότι ως κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε να προκαλέσει οικονομική κρίση και κυβερνητικό χάος.

Ο πρέσβης Ίαν Σάδερλαντ εκτιμά ότι η ηπιότερη στάση του Παπανδρέου κυρίως σε θέματα εξωτερικής πολιτικής ήταν περισσότερο αποτέλεσμα συνειδητοποίησης των συνθηκών που θα οδηγούσαν το κόμμα του στην εξουσία, παρά ένας τακτικός ελιγμός που θα ανατρεπόταν μετά από πιθανή εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ. Όπως τονίζει ο πρέσβης, σε περίπτωση ανατροπής αυτής της πιο μετριοπαθούς στάσης του Παπανδρέου μετά την ανάδειξή του σε πρωθυπουργό, θα προκαλείτο συνταγματική κρίση από τη στιγμή που ο Καραμανλής ήταν πρόεδρος της Δημοκρατίας, ενώ θα ήταν πιθανή και η επέμβαση του στρατού.

Ο Βρετανός πρέσβης τονίζει ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν επιθυμεί τη δημιουργία ενός μονοκομματικού κράτους, γνωρίζοντας ότι ο στρατός θα τον εμπόδιζε. «Το κάλεσμα σε ‘αλλαγή’ πλήττει τα δυτικά συμφέροντα και απειλεί με εσωτερική αστάθεια», είναι το συμπέρασμα σχετικής βρετανικής έκθεσης.

Σε ό,τι αφορά την αριστερά γενικότερα, εκτιμάται ότι πέρα από το ΠΑΣΟΚ ενισχυμένο ήταν και το ΚΚΕ Εξωτερικού του Χαρίλαου Φλωράκη. Οι πολιτικές διαιρέσεις μεταξύ αριστεράς και δεξιάς στην Ελλάδα χαρακτηρίζονται ως οι πιο βαθιές από οποιαδήποτε άλλη δυτική χώρα.

Σε ό,τι αφορά την αριστερά γενικότερα, εκτιμάται ότι πέρα από το ΠΑΣΟΚ ενισχυμένο ήταν και το ΚΚΕ Εξωτερικού του Χαρίλαου Φλωράκη. Οι πολιτικές διαιρέσεις μεταξύ αριστεράς και δεξιάς στην Ελλάδα χαρακτηρίζονται ως οι πιο βαθιές από οποιαδήποτε άλλη δυτική χώρα.