100 χρόνια Ακαδημία Αθηνών: Ο κοινωνικός της ρόλος και οι αποκαλύψεις στην Ίκλαινα

Έναν αιώνα ζωής, πλούσιας πνευματικής προσφοράς και επιστημονικής έρευνας συμπληρώνει φέτος η Ακαδημία Αθηνών, η οποία ιδρύθηκε τον Μάρτιο του 1926. Με αφορμή αυτή τη σπουδαία επέτειο, προκύπτει ένα καίριο ερώτημα: Πόσο κοντά βρίσκεται το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα της χώρας στο ευρύ κοινό και την καθημερινότητα των πολιτών;

Την απάντηση δίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο ακαδημαϊκός Μιχάλης Κοσμόπουλος, διακεκριμένος καθηγητής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Missouri-St. Louis των ΗΠΑ και διευθυντής της σημαντικής ανασκαφής στην Ίκλαινα Μεσσηνίας. «Η Ακαδημία Αθηνών βρίσκεται στην υπηρεσία της κοινωνίας. Δεν είναι ένας θεσμός αποκομμένος από την καθημερινή μας ζωή», ξεκαθαρίζει, τονίζοντας πως ο οργανισμός λειτουργεί ως ένα ζωντανό φυτώριο ιδεών.

Το Διεθνές Κοινό των Ακαδημιών και οι παγκόσμιες προκλήσεις

Σηματοδοτώντας τη νέα εποχή εξωστρέφειας, η Ακαδημία Αθηνών πρωτοστάτησε πρόσφατα στην ίδρυση του Διεθνούς Κοινού των Ακαδημιών. Πρόκειται για μια παγκόσμια πρωτοβουλία που φέρνει την Ελλάδα στο επίκεντρο της διεθνούς σκέψης, με στόχο την κοινή αντιμετώπιση τεράστιων προκλήσεων, όπως η κλιματική αλλαγή και η φτώχεια.

Όπως εξηγεί ο κ. Κοσμόπουλος: «Οι Ακαδημίες έχουν τη δυνατότητα να επιμορφώσουν τον κόσμο και να επηρεάσουν θετικά την κοινή γνώμη, ξεχωρίζοντας την αλήθεια από τα ψέματα που συσκοτίζουν μεγάλα θέματα. Εργαζόμαστε σταθερά και συστηματικά για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του μέσου πολίτη».

Η Αρχαιολογία ως εργαλείο κατανόησης του παρόντος

Μιλώντας για την επιστήμη του, ο διακεκριμένος αρχαιολόγος υπογραμμίζει την άρρηκτη σύνδεσή της με το σήμερα. «Οι ανασκαφές γίνονται για να καταλάβουμε καλύτερα το παρελθόν μας, γιατί μόνο έτσι μπορούμε να καταλάβουμε και το παρόν μας», αναφέρει. Εκφράζει, μάλιστα, τη λύπη του για τον λανθασμένο τρόπο με τον οποίο διδάσκεται η Ιστορία, επισημαίνοντας: «Το ζητούμενο δεν είναι να απομνημονεύεις χρονολογίες, αλλά να καταλάβεις τους βαθύτερους μηχανισμούς που επηρεάζουν την πολιτική, την οικονομία, την κοινωνία».

Αφορμή για αυτή τη συζήτηση αποτελεί η επετειακή διάλεξη που θα δώσει ο καθηγητής την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής, με τίτλο: «Θησαυροί της γης και της μνήμης. Η συμβολή της Ακαδημίας Αθηνών στην ελληνική αρχαιολογία».

Τα μυστικά της Ίκλαινας και η κατάρρευση των Μυκηναίων

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του κοινωνικού σκοπού της αρχαιολογίας αποτελεί η ανασκαφή στην Ίκλαινα Μεσσηνίας, η οποία έφερε στο φως μια εξαιρετικά σημαντική μυκηναϊκή πόλη (1600-1100 π.Χ.). Η έρευνα στο πεδίο αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2026, ενώ έχει ήδη εγκριθεί από το ΚΑΣ η μελέτη για την αναστήλωση και ανάδειξη του χώρου, προκειμένου να γίνει επισκέψιμος.

Ο οικισμός εντυπωσιάζει με τα ευρήματά του: Πήλινες πινακίδες Γραμμικής Β, τοιχογραφίες, πρωτοποριακό αποχετευτικό σύστημα και κυκλώπεια κτίσματα. «Στην Ίκλαινα έχουμε πλακόστρωτους δρόμους που δεν έχουν βρεθεί πουθενά αλλού στην ηπειρωτική Ελλάδα της μυκηναϊκής εποχής», τονίζει ο κ. Κοσμόπουλος.

Η πόλη φαίνεται πως λειτουργούσε ως πρωτεύουσα ενός ανεξάρτητου «πρώιμου κρατικού μορφώματος», μέχρι που, γύρω στο 1250 π.Χ., κατακτήθηκε βίαια από το ισχυρότερο βασίλειο της Πύλου (το Ανάκτορο του Νέστορα) και υποβιβάστηκε σε βιοτεχνικό κέντρο, πριν καταστραφεί οριστικά το 1200 π.Χ.

Γιατί, όμως, κατέρρευσε ολόκληρος ο λαμπρός Μυκηναϊκός πολιτισμός; Οι επιστήμονες εκτιμούν πως επρόκειτο για έναν συνδυασμό κοινωνικών αναταραχών, οικονομικών παραγόντων, αλλά και σοβαρής κλιματικής αλλαγής (παρατεταμένη ξηρασία). Το εντυπωσιακό είναι, σύμφωνα με τον καθηγητή, πως η μοναδική μυκηναϊκή θέση που φαίνεται να επιβίωσε από το απόλυτο χάος ήταν η Αθήνα, η οποία υποδέχθηκε πρόσφυγες και αποτέλεσε την αφετηρία για τον αποικισμό στα παράλια της Μικράς Ασίας.

• Ακαδημία Αθηνών
• Ίκλαινα
• μυκήνες
• Πύλος