82 χρόνια μετά το ναζιστικό έγκλημα: Οι συγκλονιστικές ιστορίες 17 Ηπειρωτών που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή

Ογδόντα δύο χρόνια μετά την αιματοβαμμένη Πρωτομαγιά στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, η ιστορική μνήμη παραμένει άσβεστη στα βουνά της Ηπείρου. Ανάμεσα στους ήρωες που στήθηκαν στον τοίχο της εκτέλεσης, βρίσκονταν και 17 Ηπειρώτες, η θυσία των οποίων έρχεται ξανά στο προσκήνιο μέσα από την αποκάλυψη φωτογραφικών ντοκουμέντων και συγκλονιστικών προφορικών μαρτυριών των δικών τους ανθρώπων.

Από τη Ζίτσα Ιωαννίνων μέχρι τα Θεοδώριανα της Άρτας, οι συγγενείς που έχουν απομείνει εν ζωή διατηρούν ως ιερό χρέος τις διηγήσεις για τους αγωνιστές που πλήρωσαν με τη ζωή τους τον αγώνα απέναντι στις δυνάμεις κατοχής.

Ο δάσκαλος Δημήτρης Κοσμάς: «Τις ιδέες μου δεν τις προδίδω»

Η προτομή στο χωριό Μιχαλίτσι Τζουμέρκων στέκει ως αιώνιο μνημόσυνο για τον δάσκαλο Δημήτρη Κοσμά, ή «Μήτσο» όπως τον φώναζαν οι δικοί του άνθρωποι. Ο εξάδελφός του, Κωνσταντίνος Λαγός, συνταξιούχος εκπαιδευτικός, τον θυμάται ως ένα πανέξυπνο, γενναίο και μαχητικό παλικάρι.

«Είχε ζήσει τη φτώχεια στο χωριό. Θυμάμαι την καμπάνα που χτυπούσε πένθιμα καθημερινά, από την πείνα πέθαιναν άνθρωποι. Ήθελε να αλλάξει κάτι σε αυτόν τον τόπο», διηγείται στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Ο Δημήτρης Κοσμάς, ο οποίος αποφοίτησε από το Διδασκαλείο Ιωαννίνων και εντάχθηκε στο ΚΚΕ, συνελήφθη λίγες μέρες μετά την επιβολή της δικτατορίας του Μεταξά. Από την Ανάφη μεταφέρθηκε στην Ακροναυπλία και έπειτα στο Χαϊδάρι.

Η στάση του υπήρξε αλύγιστη. Όταν ο πατέρας του, πιεζόμενος από το καθεστώς, του ζήτησε να υπογράψει δήλωση μετανοίας για να σωθεί, η απάντησή του ήταν κατηγορηματική: «Τις ιδέες μου δεν τις προδίδω, ούτε και το λαό μου. Κάλλιον εντάφιον η τιμή». Ο Δημήτρης Κοσμάς ήταν ένας από τους έξι δασκάλους που έπεσαν νεκροί από τα γερμανικά πυρά στην Καισαριανή.

Λάμπρος Καραγιώργος: Η σιωπή του φόβου και το μοιρολόι

Ο Λάμπρος Καραγιώργος, γεννημένος στην Άρτα, είχε αναζητήσει από μικρός ένα καλύτερο αύριο δουλεύοντας σε κλωστοϋφαντουργία στην Αθήνα. Ανέπτυξε αντιστασιακή δράση μέσα από το ΕΑΜ και βρέθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα σε ηλικία 33 ετών.

Την τελευταία νύχτα στο Χαϊδάρι, αποχαιρέτησε έναν φίλο του με τη φράση: «Πες στη μάνα να μην κλάψει… κάναμε το χρέος για την πατρίδα». Σήμερα, ο συνονόματος ανιψιός του, ο οποίος γεννήθηκε τέσσερα χρόνια μετά την εκτέλεση, περιγράφει το κλίμα τρόμου που επικρατούσε στην οικογένεια τις δεκαετίες που ακολούθησαν: «Ο πατέρας μου ποτέ δεν ανέφερε τίποτα για τον αδικοχαμένο αδελφό του. Σιωπή, μόνο σιωπή. Μοιρολογούσε μόνο η γιαγιά Μαρία…».

Το διπλό χτύπημα της μοίρας: Πατέρας και γιος στο απόσπασμα

Μία από τις πιο τραγικές ιστορίες της Καισαριανής είναι το ξεκλήρισμα της οικογένειας Ροζάνη από τη Ζίτσα. Ο 52χρονος πατέρας, Γεώργιος, και ο 22χρονος γιος του, Γιάννης, εκτελέστηκαν μαζί, αφήνοντας πίσω την τραγική φιγούρα της μητέρας, Ελένης.

Η οικογένεια διατηρούσε ένα μπακάλικο στην Πεντέλη. Το νήμα της ζωής άρχισε να κόβεται όταν ο νεαρός Γιάννης κατέβηκε στην Αθήνα για να ψωνίσει για το μαγαζί και έπεσε σε γερμανικό μπλόκο. Ο πατέρας, απελπισμένος, προσέφερε τον εαυτό του στους Γερμανούς ζητώντας να απελευθερώσουν το παιδί του. Η απάντηση των ναζί ήταν να συλλάβουν και εκείνον.

Η συγγραφέας Βούλα Λεοντίδη Πλάτωνος μεταφέρει την εικόνα της θείας της, Ελένης, η οποία έζησε μέχρι το 1977 περιμένοντας μάταια. «Σχεδόν αμίλητη και αφηρημένη. Είχε πίσω της την πόρτα… Όταν την άκουγε να ανοίγει, ταραζόταν και ρωτούσε: “Το παιδί μου ήρθε;”. Είχε την ανίκητη ελπίδα να ξαναδεί τον γιο της».

Διαβάστε επίσης

Βέλγος συλλέκτης για τις 262 φωτογραφίες της Καισαριανής: «Είμαι χαρούμενος και ανακουφισμένος» (Βίντεο)

• εκτέλεση
• Καισαριανή
• Ναζί