AI και μαστογραφία στην πρόβλεψη κινδύνου για καρκίνο του μαστού

Μία στις επτά έως οκτώ γυναίκες διεθνώς θα εμφανίσει καρκίνο του μαστού στη διάρκεια της ζωής της. Στην Ευρώπη διαγιγνώσκεται μία γυναίκα κάθε λεπτό, ενώ 17 γυναίκες χάνουν τη ζωή τους από τη νόσο κάθε ώρα. Στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 8.000-9.000 νέες διαγνώσεις ετησίως, όπως αναφέρει η ακτινοδιαγνώστρια Χαρίκλεια Μαυρίδου, επιμελήτρια Α΄ στο Τμήμα Μαστού του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου.

Η έγκαιρη διάγνωση παραμένει καθοριστική, επισημαίνει η κ. Μαυρίδου, ενώ οι εξελίξεις στην απεικόνιση του μαστού διαμορφώνουν νέα δεδομένα για την πρόληψη και την εξατομίκευση του ελέγχου. Μιλώντας στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου, με αφορμή το πρόσφατο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Απεικόνισης Μαστού (EUSOBI) στο Μάαστριχτ και τον μήνα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού, εξηγεί πότε χρειάζεται συμπληρωματικός έλεγχος, σε ποιες περιπτώσεις ενδείκνυται η μαγνητική μαστογραφία και ποιος μπορεί να είναι ο μελλοντικός ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης.

Πυκνοί μαστοί και συμπληρωματικές εξετάσεις

Οι πυκνοί μαστοί αποτελούν ιδιαίτερη πρόκληση, καθώς ένας όγκος μπορεί να μην είναι ορατός στη μαστογραφία. Για γυναίκες με πυκνούς μαστούς και φυσιολογική μαστογραφία, η κ. Μαυρίδου αναφέρει ότι απαιτείται αξιολόγηση από εξειδικευμένο ακτινολόγο μαστού και συμπληρωματικό υπερηχογράφημα, κατά προτίμηση από τον ίδιο γιατρό που αξιολόγησε τη μαστογραφία.

Εάν η πυκνότητα είναι μεγάλη, μπορεί να απαιτηθεί και μαγνητική μαστογραφία. Για γυναίκες με πυκνούς μαστούς χωρίς οικογενειακό ιστορικό, οι κατευθυντήριες οδηγίες που εφαρμόζονται από το 2024 προβλέπουν, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και στο πλαίσιο του προσυμπτωματικού ελέγχου, επανάληψη της μαγνητικής ανά τέσσερα χρόνια. Όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, η μαγνητική προτείνεται να γίνεται κάθε χρόνο.

Η ετήσια μαγνητική μαστογραφία έχει απόλυτες ενδείξεις για γυναίκες με γονιδιακή μετάλλαξη, όπως οι BRCA1 και BRCA2, αλλά και άλλα γονίδια που εξελίσσονται και ανακαλύπτονται. Ενδείκνυται επίσης για γυναίκες που είχαν ακτινοβοληθεί στον θώρακα σε ηλικία 20-25 ετών, είχαν λέμφωμα και έχουν ιαθεί, καθώς και για γυναίκες με εμφυτεύματα σιλικόνης που τοποθετήθηκαν πριν από το 2016. Υπάρχουν ακόμη ενδείξεις για τον μετεγχειρητικό μαστό και για γυναίκες με εστία λοβιακού καρκίνου στον έναν μαστό, ώστε να ελεγχθεί και ο άλλος.

Γιατί η μαγνητική μαστογραφία δεν εφαρμόζεται στον πληθυσμιακό έλεγχο

Στον διαγνωστικό έλεγχο, η μαγνητική μαστογραφία χρειάζεται σκιαγραφικό, καθώς σημαντικό μέρος της διαγνωστικής της αξίας βασίζεται στον τρόπο με τον οποίο αυτό αναδεικνύει μια ύποπτη περιοχή, τονίζει η κ. Μαυρίδου. Πρόκειται για διαφορετικό σκιαγραφικό από εκείνο της αξονικής τομογραφίας, με λιγότερες παρενέργειες για τους νεφρούς και λιγότερες αλλεργικές αντιδράσεις, όπως σημειώνει.

Χωρίς σκιαγραφικό, η μαγνητική δεν παρέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για την αξιολόγηση μιας βλάβης, καθώς η απλή απεικόνισή της γίνεται ήδη με τη μαστογραφία και τον υπέρηχο. Παρά την υψηλή διαγνωστική της αξία, η μαγνητική μαστογραφία δεν μπορεί σήμερα να αποτελέσει εξέταση πληθυσμιακού ελέγχου, εκτιμά η ακτινοδιαγνώστρια του Παπαγεωργίου.

Η περιορισμένη διαθεσιμότητα μηχανημάτων, ιδίως στη νησιωτική Ελλάδα και σε απομακρυσμένες περιοχές, το κόστος, η μεγαλύτερη διάρκεια της εξέτασης και πρακτικοί περιορισμοί όπως η κλειστοφοβία δυσχεραίνουν την καθολική εφαρμογή της. Η μαγνητική μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συμβάλει στην αποφυγή περιττών εξετάσεων, όμως ο έλεγχος πρέπει να γίνεται με τη σωστή σειρά, υπογραμμίζει η κ. Μαυρίδου.

Η μαστογραφία παραμένει η βάση του προληπτικού ελέγχου και πολλές γυναίκες δεν χρειάζονται κάτι περισσότερο. Όταν υπάρχει συγκεκριμένο εύρημα που μπορεί να οδηγήσει άμεσα σε βιοψία, η μαγνητική δεν είναι απαραίτητο να προηγηθεί ως ενδιάμεση εξέταση. Το αν χρειάζεται υπερηχογράφημα, μαγνητική ή βιοψία καθορίζεται από την αξιολόγηση εξειδικευμένου γιατρού.

Πανευρωπαϊκή μελέτη με τεχνητή νοημοσύνη

Το Τμήμα Μαστού του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου πρόκειται να συμμετάσχει σε νέα πανευρωπαϊκή μελέτη στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη». Η μελέτη θα αξιοποιήσει σύστημα τεχνητής νοημοσύνης σε συνδυασμό με την αξιολόγηση του γιατρού, με στόχο την εκτίμηση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού σε βάθος χρόνου.

Το σύστημα θα επιχειρήσει να υπολογίσει την πιθανότητα εμφάνισης κακοήθειας και να κατατάξει χρονικά τις γυναίκες σε χαμηλού, μέτριου ή υψηλού κινδύνου. Η μελέτη αναμένεται να διαρκέσει περίπου έναν χρόνο, ανάλογα με τον αριθμό των μαστογραφιών που θα συγκεντρωθούν.

Παρά την πρόοδο, η τεχνητή νοημοσύνη παραμένει σήμερα υποστηρικτικό εργαλείο και δεν αντικαθιστά τον γιατρό, επισημαίνει η κ. Μαυρίδου. Η ψηφιακή μαστογραφία εξακολουθεί εδώ και 60 χρόνια να είναι η βασική εξέταση και μπορεί να εντοπίσει μη ψηλαφητούς καρκίνους. Η τεχνητή νοημοσύνη βοηθά τον ακτινολόγο στην αξιολόγηση των εικόνων, ενώ σημαντική θέση έχουν και νεότερες τεχνικές, όπως η τρισδιάστατη μαστογραφία. Οι σχετικές μελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη, όμως η τεχνητή νοημοσύνη παραμένει σε ερευνητικό στάδιο ως προς την ευρεία κλινική εφαρμογή της.

• EUSOBI
• καρκίνος του μαστού
• μαγνητική μαστογραφία
• Νοσοκομείο Παπαγεωργίου
• Τεχνητή Νοημοσύνη
• Χαρίκλεια Μαυρίδου