Αλέκος Βρέτος: «Mediterranean Echoes» στο Theatre of the NO – «Δεν παίζω για να δείξω κάτι — παίζω για να πω κάτι»

Ένας από τους πιο ανήσυχους δημιουργούς της σύγχρονης μεσογειακής σκηνής, ο Αλέκος Βρέτος επιστρέφει στην Αθήνα με το project «Mediterranean Echoes»: μια μουσική διαδρομή όπου το ούτι συνομιλεί με πιάνο, λάτιν-τζαζ ρυθμούς και ανατολικές κλίμακες. Το Σάββατο 1 Νοεμβρίου, 21:30, στο Theatre of the NO, ο Vretos ανεβαίνει στη σκηνή με ένα κουαρτέτο υψηλής ευαισθησίας και ενέργειας, υποσχόμενος βραδιά κύματος-και-παύσης: ήχοι που έρχονται και φεύγουν, μελωδίες που μένουν.

Ποιος είναι ο Αλέκος Βρέτος

Αιώνιος λάτρης της περιπλάνησης και σολίστ στο ούτι, πιανίστας και συνθέτης, ο Βρέτος έχει χαράξει προσωπικό ιδίωμα που ισορροπεί ανάμεσα στην παράδοση και τον αυτοσχεδιασμό. Από το Yunan στο Mergin’και το K on Top, εξελίσσει μια καθαρή γλώσσα: λιτή όπου χρειάζεται, απαιτητική όταν το ζητά η μουσική. Έχει εμφανιστεί σε σημαντικές σκηνές και φεστιβάλ, συνεργαζόμενος με σπουδαίους καλλιτέχνες (από Simon Shaheen και Gilad Atzmon μέχρι ΚΟΑ και Καμεράτα). «Το ούτι μπορεί να σταθεί παντού, αρκεί να του δώσεις χώρο», λέει.

Η βραδιά στο NO – τι θα ακούσουμε

Το Mediterranean Echoes δεν στήνεται ως απλός κατάλογος κομματιών αλλά ως δραματουργημένη ροή με αρχή-μέση-τέλος. Το ούτι φέρνει τη φωνή της Ανατολής, το πιάνο ανοίγει την αρμονία, ενώ το λάτιν-τζαζ στοιχείο δίνει παλμό. Δίπλα του: Κώστας Τζέκος (κλαρίνο) με λυρικό στίγμα, Κίμων Καρούτζος (μπάσο) για τη ροή και σταθερότητα, Δημήτρης Βερδίνογλου (πιάνο) για χώρο διαλόγου. «Δεν είναι πάντρεμα ειδών, αλλά ένα ενιαίο σώμα ήχου», σημειώνει. Στον υβριδικό χώρο του Theatre of the NO, όπου μουσική και θέατρο συνυπάρχουν, ο Βρέτος αντιμετωπίζει το live σαν αφήγηση: «Ακόμα και η σιωπή έχει ρόλο».

Pull-quote: «Δεν παίζω για να δείξω κάτι — παίζω για να πω κάτι.»

Η συνέντευξη

Α. Το live στο NO – set, ροή, χημεία

Το “Mediterranean Echoes” πώς το σκέφτεσαι: ως σειρά κομματιών ή ως διαδρομή με κλιμάκωση; Τι θέλεις να μείνει στον θεατή φεύγοντας;
Το βλέπω σαν διαδρομή. Θέλω ο κόσμος να νιώσει ότι ταξίδεψε, ότι πέρασε από διαφορετικές εικόνες και διαθέσεις, όχι απλώς ότι άκουσε μερικά κομμάτια στη σειρά. Να φύγει με μια αίσθηση Μεσογείου, με ήχους που έρχονται και φεύγουν σαν κύματα, με συναισθήματα που τον ακολουθούν.

Ποιο είναι το νήμα που ενώνει ούτι, πιάνο, λάτιν, τζαζ και ανατολικές κλίμακες στο set;
Η αναζήτηση της ζωής μέσα στη μελωδία και τον αυτοσχεδιασμό. Το ούτι φέρνει την παράδοση και τη φωνή της Ανατολής, το πιάνο ανοίγει την αρμονία και το λάτιν-τζαζ στοιχείο δίνει ρυθμό και ενέργεια. Όταν αυτά συνυπάρχουν σωστά, προκύπτει φυσική ροή: όχι πάντρεμα ειδών, αλλά ενιαίο σώμα ήχου.

Το κουαρτέτο της βραδιάς – τι φέρνει ο καθένας;
Ο Κώστας Τζέκος με το κλαρίνο φέρνει το λυρικό στοιχείο και τη μελωδία. Ο Κίμων Καρούτζος στο μπάσο κρατάει τη ροή και τη σταθερότητα. Ο Δημήτρης Βερδίνογλου στο πιάνο ανοίγει τον χώρο της αρμονίας και του διαλόγου. Όλοι μαζί δημιουργούμε ένα σύνολο που δεν ακούγεται παραδοσιακό ή τζαζ, αλλά κάτι ζωντανό, με δικό του χαρακτήρα.

Το NO είναι υβριδικός χώρος μουσικής και θεάτρου. Τι αλλάζει για σένα πάνω στη σκηνή;
Αλλάζει ο τρόπος που αφηγούμαι. Δεν παίζω απλώς μουσική, προσπαθώ να αφηγηθώ κάτι. Εκεί, ακόμα και η σιωπή, το φως ή η παύση έχουν ρόλο. Το σκέφτομαι σαν μια παράσταση με αρχή, μέση και τέλος, όπου το κοινό συμμετέχει στη διαδρομή.

Β. Ούτι & αισθητική ταυτότητα

Το ούτι για σένα είναι και μελωδικό και ρυθμικό εργαλείο. Πού βάζεις το μέτρο ανάμεσα σε δεξιοτεχνία και λιτότητα;
Το μέτρο το βάζει η ίδια η μουσική. Αν μια στιγμή χρειάζεται τεχνική, τη δίνεις. Αν χρειάζεται απλότητα, αφήνεις χώρο. Δεν υπάρχει λόγος να παίζεις για να δείξεις κάτι — παίζεις για να πεις κάτι.

Το νέι και το πιάνο τι ρόλο παίζουν στη γραφή σου;
Το νέι (όταν το χρησιμοποιώ) με πηγαίνει προς την απλότητα και την αναπνοή. Μου θυμίζει να αφήνω χώρο στη μουσική. Το πιάνο, αντίθετα, με τραβά προς την πολυπλοκότητα, τις αρμονίες, τον αυτοσχεδιασμό. Είναι δύο κόσμοι που με ισορροπούν.

Πώς συνδυάζεις παράδοση και jazz αυτοσχεδιασμό;
Η φόρμα της παράδοσης είναι η βάση, ο σκελετός. Ο αυτοσχεδιασμός είναι το πεδίο που σου επιτρέπει να αναπνέεις μέσα σ’ αυτήν. Με σεβασμό στη φόρμα μπορείς να κινηθείς ελεύθερα χωρίς να χαθείς. Δεν τα βλέπω αντίθετα, αλλά σαν δύο τρόπους να αφηγηθείς την ίδια ιστορία.

Γ. Δισκογραφία & εξέλιξη

Από το Yunan στο Mergin’ και το K on Top, πώς εξελίχθηκε η γλώσσα σου;
Στο Yunan η προσέγγιση ήταν ομαδική, πιο κοντά στην παραδοσιακή αισθητική. Στο Mergin’ άρχισε να διαμορφώνεται η προσωπική μου φωνή. Στο K on Top αισθάνομαι ότι βρήκα ισορροπία ανάμεσα στην παράδοση και τη σύγχρονη φόρμα. Έγινα πιο λιτός, πιο καθαρός στον ήχο και στη δομή.

Τι σε δίδαξε το K on Top για το ούτι;
Ότι μπορεί να σταθεί παντού, αρκεί να του δώσεις χώρο. Μπορεί να παίξει ρόλους έξω από το γνώριμο πλαίσιο του, χωρίς να χάσει την ψυχή του. Μπορεί να σταθεί σε jazz σχήμα, να συνομιλήσει με πιάνο, με ηλεκτρικό μπάσο, με κρουστά.

Δουλεύεις νέες συνθέσεις; Τι αλλάζει στον ήχο σου;
Ναι, γράφω καινούργια μουσική. Σήμερα με ενδιαφέρει περισσότερο ο συνδυασμός ρυθμών και υφών: πώς ένα ανατολικό μοτίβο μπορεί να συνυπάρχει με λατινικό ρυθμό ή με πιο σύγχρονο αρμονικό υπόβαθρο. Αφήνω περισσότερο χώρο στη σιωπή και στη μελωδία — αφήνουμε τον ρυθμό να εννοείται.

Δ. Συνάντηση παραδόσεων – όχι ετικετών

Η ταμπέλα “world music” σε βοηθά ή σε περιορίζει;
Με βοηθά να επικοινωνήσω τι κάνω, αλλά δεν με περιγράφει. Αν έπρεπε αλλιώς, θα έλεγα ότι παίζω μεσογειακή μουσική με στοιχεία αυτοσχεδιασμού. Δεν μου αρέσουν οι ετικέτες — σε κλείνουν. Για μένα υπάρχει καλή και κακή μουσική, τελεία.

Πώς αποφεύγεις να γίνει ο ήχος σου εξωτικός αντί ουσιαστικός;
Μελετώντας σε βάθος το υλικό και σεβόμενος την προέλευση κάθε ήχου. Δεν χρησιμοποιώ ρυθμό ή κλίμακα για εντύπωση. Θέλω να ξέρω τι σημαίνει και γιατί τη βάζω εκεί. Όταν είσαι ειλικρινής με τον εαυτό σου και το κοινό, ο κίνδυνος της επιφάνειας εξαφανίζεται.

Ε. Αυτοσχεδιασμός & σκηνή

Τι κρατά έναν αυτοσχεδιασμό ζωντανό;
Η πρόθεση. Αν παίζεις για να εντυπωσιάσεις, το κοινό το καταλαβαίνει. Αν παίζεις για να επικοινωνήσεις, το νιώθει. Υπάρχει ένας άγραφος συντονισμός: ο ένας ανοίγει, ο άλλος ακούει, ο τρίτος σχολιάζει. Με την αληθινή ακρόαση, ο αυτοσχεδιασμός ζει.

Πώς προσαρμόζεις τη ροή ανάλογα με τον χώρο και το κοινό;
Ακούω τον χώρο και το κοινό. Κάθε δωμάτιο έχει δική του ενέργεια. Αν ο κόσμος είναι συγκεντρωμένος, τραβάω μια ήσυχη στιγμή. Αν υπάρχει κούραση ή θόρυβος, πάω σε κάτι πιο ρυθμικό. Είναι πάντα ζωντανή σχέση, όχι στατικό πρόγραμμα.

ΣΤ. Συνεργασίες & επιρροές

Μια συνεργασία που σε μετακίνησε;
Η θητεία μου με τον μέντορά μου Simon Shaheen ήταν καθοριστική. Μου έδειξε την παράδοση ως ζωντανή δύναμη που εξελίσσεται. Έμαθα ότι το ούτι μπορεί να μιλήσει σε κάθε γλώσσα, αρκεί να το αφήσεις.

Τρία άλμπουμ που θα πρότεινες σε έναν νέο ουτίστα;
Anouar Brahem – Barzakh (η δύναμη της παύσης), Miles Davis – Kind of Blue (η ουσία του αυτοσχεδιασμού), Simon Shaheen – Blue Flame (πώς το ούτι στέκεται σε σύγχρονα περιβάλλοντα).

Ζ. Η σκηνή σήμερα – Ελλάδα & έξω

Πώς βλέπεις την αθηναϊκή σκηνή;
Υπάρχει ενέργεια και ταλέντο. Λείπουν όμως σταθερές δομές και χώρος προβολής για υβριδικές δουλειές. Παρ’ όλα αυτά, βλέπω διάθεση να ανοίξουν τα πράγματα.

Τι αλλάζει για σένα από χώρο σε χώρο;
Η απόσταση με το κοινό. Στο Μέγαρο έχεις τη μεγάλη εικόνα· στο μικρό venue έχεις το βλέμμα. Η ουσία όμως μένει ίδια: να είσαι αληθινός μέσα στη μουσική.

Μια συνεργασία ή φεστιβάλ που θα ήθελες να κάνεις;
Να δημιουργήσω ένα φεστιβάλ με πολλές σκηνές και παράλληλα happenings, από τζαζ μέχρι world. Να φέρω μεγάλα ονόματα και να τους δω επί σκηνής όπως ονειρεύομαι.

Η. Το πρόσωπο πίσω από το όργανο

Τι είναι πιο δύσκολο και τι πιο απελευθερωτικό στο να γράφεις για ούτι σήμερα;
Δύσκολο: να κρατήσεις την ταυτότητα χωρίς να περιοριστείς. Απελευθερωτικό: όταν νιώθεις ότι το όργανο παίζει μόνο του, χωρίς να σκέφτεσαι τεχνικά. «Μάθε τις νότες και μετά ξέχνα τες».

Μια σιωπή που θυμάσαι από live;
Στις Βρυξέλλες, μετά από έντονο αυτοσχεδιασμό, σταματήσαμε για λίγα δευτερόλεπτα. Καμία ανάσα στην αίθουσα. Μια κυρία δάκρυσε. Εκείνη η παύση είχε περισσότερη ένταση από κάθε κορύφωση.

Τρία κομμάτια για να μπει κάποιος στον κόσμο σου;
Oum Koulthoum – Inta Oumri, το δικό μου Geurra, Anouar Brahem – Parfume de Gitane.

Θ. Lightning round
Ούτι σε μια λέξη: Μελέτη
Ρυθμός που σε ξυπνά: Malfouf
Σκηνή που σε διαμόρφωσε: The Zoo
Λέξη για το NO: Φρέσκο

Info Box

Alekos Vretos Quartet – «Mediterranean Echoes»
Πού: Theatre of the NO (Κωνσταντίνου Παλαιολόγου 3, Αθήνα)
Πότε: Σάββατο 1 Νοεμβρίου, 21:30
Εισιτήριο: 10€ — Προπώληση: more.com
Line-up: Αλέκος Βρέτος (ούτι), Κώστας Τζέκος (κλαρίνο), Κίμων Καρούτζος (μπάσο), Δημήτρης Βερδίνογλου (πιάνο)
Συντελεστές: Φωτογραφίες Ηλίας Σακαλάκ & Alex Kat · Σχεδιασμός αφίσας Σωτηρία Μπράμου · Επικοινωνία Ελευθερία Σακαρέλη
Τηλ.: 6946851001 — Social: Theatre of the NO (Facebook | Instagram)

• Mediterranean Echoes
• Theatre of the NO
• Αλέκος Βρέτος