Ανάλυση – Πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν: Ο φόβος της γενικευμένης ανάφλεξης – Οι στόχοι της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ, τα αντίποινα της Τεχεράνης και το ερώτημα: μέχρι πού αντέχει το Ιράν;

Οι αεροπορικές και ναυτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, σε πλήρη συντονισμό με το Ισραήλ, έχουν μετατρέψει τη Μέση Ανατολή σε πεδίο υψηλής έντασης. Οι πρώτες ώρες των επιχειρήσεων περιλαμβάνουν στοχευμένα πλήγματα σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, κέντρα διοίκησης και πυραυλικά συστήματα της Τεχεράνης, ενώ το Ιράν έχει ήδη απαντήσει εκτοξεύοντας μαζικά drones και βαλλιστικούς πυραύλους προς το Ισραήλ. Η κρίση δεν βρίσκεται πλέον στο επίπεδο των «προ proxy» συγκρούσεων: εξελίσσεται σε άμεση αντιπαράθεση δύο κρατών με τεράστιες περιφερειακές προεκτάσεις.

Η πρώτη φάση των επιχειρήσεων των ΗΠΑ

Οι επιχειρήσεις έχουν σαφή σχεδιασμό:

1. Στοχευμένα πλήγματα σε αντιπυραυλικές και αεράμυνες της Τεχεράνης.
2. Επιθέσεις σε κέντρα εντολών και εγκαταστάσεις των Φρουρών της Επανάστασης.
3. Ναυτική παρουσία στον Περσικό και το Ομάν, με σκοπό τον έλεγχο θαλάσσιων διαύλων.
4. Προσπάθεια αποδυνάμωσης της πυραυλικής ικανότητας του Ιράν πριν κλιμακώσει περισσότερο.

Η Ουάσιγκτον επικοινωνεί διεθνώς ότι πρόκειται για «στοχευμένη επιχείρηση» με στρατηγικό στόχο τον περιορισμό των ιρανικών δυνατοτήτων και τη μείωση των απειλών εναντίον συμμάχων της.

Η απάντηση της Τεχεράνης – Η πυραυλική φάση

Η πρώτη αντίδραση του Ιράν ήταν άμεση:

1. Εκτόξευση πυραύλων και drones σε ισραηλινές πόλεις και βάσεις.
2. Προειδοποίηση ότι θα πλήξει αμερικανικές εγκαταστάσεις στον Κόλπο αν συνεχιστούν τα χτυπήματα σε ιρανικό έδαφος.
3. Συγκρότηση «ενιαίου μετώπου» με συμμάχους του στον Λίβανο, την Υεμένη, τη Συρία και το Ιράκ.

Η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει την εικόνα ισχύος και αποτροπής. Ταυτόχρονα, αποφεύγει – ακόμη – ενέργειες που θα οδηγούσαν σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, όπως το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ.

Οι πραγματικοί στόχοι των δύο πλευρών

Τι θέλουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ:

1. Να μειώσουν την πυραυλική και αεροπορική ισχύ του Ιράν.
2. Να στείλουν μήνυμα σε αντίπαλες περιφερειακές δυνάμεις ότι η αμερικανική παρουσία παραμένει κυρίαρχος
3. παράγοντας ασφαλείας.
4. Να πιέσουν το ιρανικό καθεστώς σε διαπραγμάτευση από ασθενέστερη θέση.
5. Να αποτρέψουν το ενδεχόμενο πυρηνικής αναβάθμισης της Τεχεράνης.

Τι θέλει το Ιράν:

1. Να αποδείξει ότι μπορεί να ανταποδώσει ισχυρά σε πλήγματα εντός εδάφους του.
2. Να διατηρήσει πολιτική συνοχή και εσωτερική νομιμοποίηση μέσω «πολεμικής συσπείρωσης».
3. Να χρησιμοποιήσει τους συμμάχους του (Χεζμπολάχ, Χούθι, ιρακινές πολιτοφυλακές) ως πολλαπλασιαστές πίεσης.
4. Να κρατήσει ανοιχτούς διαύλους για πιθανή αποκλιμάκωση εάν το κόστος γίνει δυσβάσταχτο.

Τρία σενάρια για την επόμενη μέρα

1. Ελεγχόμενη κλιμάκωση (πιθανότητα: μεσαία πιθανότητα)

ΗΠΑ και Ισραήλ συνεχίζουν στοχευμένα πλήγματα, το Ιράν απαντά αλλά χωρίς να αγγίξει ζωτικά ενεργειακά σημεία. Δυνατότητα κατάπαυσης πυρός μέσω Ομάν και Κατάρ.

2. Περιφερειακός πόλεμος φθοράς (πιθανότητα: υψηλή πιθανότητα)

Ενεργοποιείται ολόκληρος ο άξονας των συμμάχων του Ιράν. Πολλαπλά μέτωπα στο Ισραήλ, στην Ερυθρά Θάλασσα και σε αμερικανικές βάσεις. Ο πόλεμος γίνεται μακροχρόνιος και οικονομικά δαπανηρός.

3. Γενικευμένη σύγκρουση στον Κόλπο (πιθανότητα: χαμηλότερη αλλά καταστροφική)

Το Ιράν επιχειρεί να κλείσει το Στενό του Ορμούζ ή να πλήξει κρίσιμες υποδομές πετρελαίου αλλά και αμερικανικούς στόχους σε γειτονικές χώρες. Οι ΗΠΑ απαντούν με εκτεταμένη στρατιωτική εκστρατεία που μπορεί να απειλήσει την ίδια τη συνοχή του ιρανικού κράτους.

Συγκεκριμένα:

Σενάριο Α – Ελεγχόμενη κλιμάκωση (short war, λίγες μέρες–εβδομάδες)

1. ΗΠΑ–Ισραήλ συνεχίζουν χτυπήματα λίγες ημέρες για να καταστρέψουν επιλεγμένους στόχους.
2. Το Ιράν απαντά με βαλλιστικά πλήγματα σε Ισραήλ και, ενδεχομένως, σε μεμονωμένες αμερικανικές εγκαταστάσεις, αλλά χωρίς να αγγίξει Ορμούζ και βασικές ενεργειακές υποδομές στον Κόλπο και αμερικανικούς στόχους.
3. Μετά από ένα σημείο, ξεκινά παράλληλη diplomatic surge (ΟΗΕ, ΕΕ, Ρωσία, Κίνα, Ομάν, Κατάρ) για κατάπαυση πυρός.
4. Πολιτικά, οι ΗΠΑ θα πουν «μειώσαμε την ικανότητα του Ιράν», το Ιράν θα πει «αντέξαμε και χτυπήσαμε πίσω».

Αυτό είναι το «καλύτερο κακό» σενάριο.

Σενάριο Β – Περιφερειακός πόλεμος φθοράς

1. Η ένταση απλώνεται:
2. Χεζμπολάχ ανοίγει μεγάλο μέτωπο στον Λίβανο.
3. Χούθι ξαναχτυπούν σκληρά τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα.
4. Πολιτοφυλακές σε Ιράκ/Συρία πλήττουν συστηματικά βάσεις ΗΠΑ.
5. ΗΠΑ απαντούν όχι μόνο εντός Ιράν, αλλά και σε proxy θέατρα (Ιράκ, Συρία, Υεμένη, Λίβανος).
6. Η οικονομική ζημιά (ασφάλιστρα, πετρέλαιο, θαλάσσιες μεταφορές) απογειώνεται, πιέζοντας και την ΕΕ.

Εδώ δεν μιλάμε πια για λίγες εβδομάδες, αλλά για μακρόσυρτη σύγκρουση τύπου «Μ. Ανατολή 2003+».

Σενάριο Γ – Μεγάλη σύγκρουση τύπου «κατάρρευσης»

1. Το Ιράν, είτε από υπερβολική αυτοπεποίθηση είτε υπό εσωτερική πίεση, επιχειρεί κλείσιμο ή σοβαρή παρεμπόδιση του Στενού Ορμούζ ή μαζικές καταστροφές σε πετρελαϊκές υποδομές Σ. Αραβίας/Εμιράτων.
2. Οι ΗΠΑ τότε, σύμφωνα με όλες τις στρατιωτικές αναλύσεις, θα κλιμακώσουν σε πολύ ευρύτερη αεροναυτική εκστρατεία, με στόχο όχι μόνο πυραυλικά/πυρηνικά, αλλά και υποδομές, βιομηχανία, διοίκηση–ελέγχου του Ιράν.
3. Μιλάμε για ζημιές επιπέδου Ιράκ 1991/2003, με τεράστιο ανθρωπιστικό και πολιτικό κόστος και πραγματικό κίνδυνο κατάρρευσης του ιρανικού κράτους ή εμφυλιακής κατάστασης.

Αυτό είναι το σενάριο που όλοι οι σοβαροί αναλυτές θεωρούν καταστροφικό και για τις δύο πλευρές.

Μπορεί να αντέξει το Ιράν;

Στρατιωτικά

Το Ιράν δεν μπορεί να κερδίσει έναν συμβατικό πόλεμο απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Μπορεί όμως να προκαλέσει τεράστιο κόστος με πυραύλους, drones και μέσω των συμμάχων του.

Οικονομικά

Η ιρανική οικονομία είναι ήδη πιεσμένη. Ένας παρατεταμένος πόλεμος θα φέρει σοβαρές ελλείψεις και ύφεση, αλλά το καθεστώς έχει εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων και κυρώσεων.

Πολιτικά – Κοινωνικά

Η Τεχεράνη θα επιδιώξει να μετατρέψει την κρίση σε στοιχείο εθνικής συσπείρωσης. Μακροπρόθεσμα όμως, υψηλές απώλειες και οικονομική πίεση μπορούν να προκαλέσουν σοβαρούς κραδασμούς.

Πρέπει να ξεχωρίσουμε:

α) Στρατιωτικά

Συμβατικά: Οι ΗΠΑ έχουν συντριπτική αεροναυτική υπεροχή. Το Ιράν δεν μπορεί να «κερδίσει» έναν κλασικό πόλεμο εναντίον δύο υπερτεχνικών αντιπάλων (ΗΠΑ–Ισραήλ).

Ασύμμετρα:

1. Έχει μεγάλο απόθεμα πυραύλων/μη επανδρωμένων και τη δυνατότητα να χτυπήσει πολλαπλούς στόχους στην περιοχή (Ισραήλ, βάσεις ΗΠΑ, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις).
2. Έχει δίκτυο proxies που μπορεί να ανοίγει μέτωπα, κάνοντας τον πόλεμο πολύ ακριβό για την άλλη πλευρά.
   Συμπέρασμα: Στρατιωτικά, το Ιράν μπορεί να αντέξει ως ικανός αντίπαλος φθοράς, όχι ως συμβατικός νικητής.

β) Οικονομικά

1. Η οικονομία του Ιράν είναι ήδη εξουθενωμένη από χρόνια κυρώσεων, πληθωρισμό και διαφθορά. Ένας μακρύς πόλεμος θα επιδεινώσει δραματικά την κατάσταση (νόμισμα, ανεργία, ελλείψεις).
2. Από την άλλη, το καθεστώς έχει εμπειρία στο να διαχειρίζεται κρίση και να μετατρέπει την πολιορκία σε αφήγημα «επαναστατικής αντοχής».

γ) Πολιτικά – κοινωνικά

1. Υπάρχει έντονη εσωτερική δυσαρέσκεια (διαδηλώσεις, καταστολή, ζητήματα διαφθοράς).
2. Ένας πόλεμος μπορεί:
   1. Βραχυπρόθεσμα να συσπειρώσει γύρω από τη σημαία.
   2. Μακροπρόθεσμα, αν οι απώλειες είναι μεγάλες, να διαβρώσει την νομιμοποίηση του καθεστώτος.

Η Μέση Ανατολή σε κρίσιμη καμπή

Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι πια θεωρητική. Εξελίσσεται σε πραγματικό πόλεμο με επιπτώσεις στη διεθνή ασφάλεια, την ενέργεια και την οικονομική σταθερότητα. Η ικανότητα των δύο πλευρών να διαχειριστούν την κλιμάκωση θα κρίνει αν βρισκόμαστε μπροστά σε μια βραχυπρόθεσμη σύγκρουση ή σε έναν περιφερειακό πόλεμο που θα μεταμορφώσει την περιοχή για τα επόμενα χρόνια.

• ΗΠΑ
• Ιράν