Ανάλυση – Πόλεμος στο Ιράν: Το γεωπολιτικό ρήγμα που αλλάζει τη Μέση Ανατολή – Τα πέντε πιθανά σενάρια της επόμενης ημέρας

Ο πόλεμος που έχει ξεσπάσει γύρω από το Ιράν δεν εξελίσσεται σε μια συμβατική στρατιωτική αναμέτρηση με γρήγορη κατάληξη. Αντίθετα, σύμφωνα με αναλύσεις μεγάλων διεθνών μέσων ενημέρωσης και γεωπολιτικών ινστιτούτων, πρόκειται για μια σύνθετη σύγκρουση πολλαπλών επιπέδων: στρατιωτική, ενεργειακή, οικονομική και πολιτική.

Οι εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων δείχνουν ότι η σύγκρουση έχει ήδη μετατραπεί σε κρίση με παγκόσμιες συνέπειες. Παρά τα βαριά πλήγματα που έχουν δεχθεί ιρανικές στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις, η Τεχεράνη συνεχίζει να απαντά με ασύμμετρους τρόπους, μεταφέροντας το κόστος του πολέμου στην παγκόσμια οικονομία και ιδιαίτερα στην αγορά ενέργειας.

Ένας πόλεμος χωρίς καθαρό μέτωπο

Σε αντίθεση με προηγούμενες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, ο σημερινός πόλεμος δεν διεξάγεται σε ένα μόνο πεδίο μάχης.

Τα πλήγματα σε στρατιωτικές βάσεις, πυρηνικές εγκαταστάσεις και υποδομές εντός του Ιράν αποτελούν μόνο ένα μέρος της εικόνας. Παράλληλα εξελίσσεται ένας «πόλεμος σκιών» που περιλαμβάνει επιθέσεις με drones, κυβερνοεπιθέσεις, χτυπήματα σε ενεργειακές υποδομές και επιθέσεις κατά πλοίων στον Περσικό Κόλπο.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ιράν έχει επιλέξει μια στρατηγική που θυμίζει ασύμμετρο πόλεμο: δεν προσπαθεί να νικήσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ σε ευθεία αναμέτρηση, αλλά επιδιώκει να αυξήσει το κόστος της σύγκρουσης για τη Δύση και τους συμμάχους της.

Με αυτόν τον τρόπο μετατρέπει την κρίση σε παγκόσμιο πρόβλημα, επηρεάζοντας την ενεργειακή ασφάλεια, τη ναυσιπλοΐα και τις διεθνείς αγορές.

Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο

Το μεγαλύτερο στρατηγικό όπλο της Τεχεράνης είναι τα Στενά του Ορμούζ. Από αυτό το θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου. Κάθε ένταση ή παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας έχει άμεσες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.

Η στρατηγική του Ιράν φαίνεται να βασίζεται ακριβώς σε αυτό: ακόμη και χωρίς πλήρη αποκλεισμό του περάσματος, η διαρκής απειλή επιθέσεων σε δεξαμενόπλοια ή ενεργειακές εγκαταστάσεις δημιουργεί αστάθεια στις αγορές και αυξάνει τις τιμές της ενέργειας.

Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει τον πόλεμο σε οικονομική πίεση προς τη Δύση.

Οι στόχοι των αντιπάλων του Ιράν

Από την άλλη πλευρά, οι στρατηγικοί στόχοι των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ δεν είναι απολύτως ξεκάθαροι.

Σε διαφορετικές στιγμές της κρίσης εμφανίζονται τρεις βασικοί στόχοι:

1. Καταστροφή ή σοβαρή αποδυνάμωση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
2. Αποκατάσταση της στρατιωτικής αποτροπής απέναντι στο Ιράν και στους συμμάχους του.
3. Πιθανή αποσταθεροποίηση ή αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη.

Η έλλειψη ενός ξεκάθαρου τελικού πολιτικού στόχου δημιουργεί όμως τον κίνδυνο ενός παρατεταμένου πολέμου χωρίς σαφή κατάληξη.

Το εσωτερικό μέτωπο στο Ιράν

Ένα κρίσιμο ερώτημα αφορά την εσωτερική σταθερότητα του ιρανικού καθεστώτος.

Ορισμένοι δυτικοί αναλυτές εκτιμούσαν ότι οι στρατιωτικές επιθέσεις και η οικονομική πίεση θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε εσωτερική εξέγερση. Ωστόσο μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία που να δείχνουν ότι το καθεστώς βρίσκεται κοντά σε κατάρρευση.

Αντίθετα, οι μηχανισμοί ασφαλείας φαίνεται να έχουν ενισχύσει τον έλεγχο στο εσωτερικό της χώρας, περιορίζοντας την πιθανότητα άμεσης πολιτικής ανατροπής.

Τα πέντε πιθανά σενάρια

Με βάση τις αναλύσεις διεθνών μέσων ενημέρωσης και γεωπολιτικών ινστιτούτων, τα βασικά σενάρια για την εξέλιξη του πολέμου είναι πέντε.

1. Ελεγχόμενη αποκλιμάκωση

Το πρώτο σενάριο προβλέπει σταδιακή αποκλιμάκωση μέσω έμμεσων διαπραγματεύσεων, πιθανόν με τη διαμεσολάβηση τρίτων χωρών. Σε αυτή την περίπτωση θα υπάρξει περιορισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων και επαναφορά της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.

2. Μακροχρόνιος πόλεμος φθοράς

Πολλοί αναλυτές θεωρούν αυτό το πιο πιθανό σενάριο. Η σύγκρουση θα συνεχιστεί με περιορισμένα πλήγματα, επιθέσεις με drones και οικονομικό πόλεμο χωρίς καθαρή στρατιωτική νίκη.

3. Περιφερειακή επέκταση της σύγκρουσης

Υπάρχει κίνδυνος η κρίση να επεκταθεί σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, με εμπλοκή περισσότερων χωρών και οργανώσεων, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένη περιφερειακή σύρραξη.

4. Εσωτερική αποσταθεροποίηση του Ιράν

Σε περίπτωση σοβαρής οικονομικής κατάρρευσης ή εσωτερικών συγκρούσεων, το καθεστώς μπορεί να αντιμετωπίσει σοβαρή κρίση. Ωστόσο αυτό το σενάριο δεν φαίνεται άμεσα πιθανό.

5. Μεγάλη στρατιωτική κλιμάκωση

Το πιο επικίνδυνο σενάριο θα ήταν μια ευρεία στρατιωτική εκστρατεία με στόχο την πλήρη εξουδετέρωση των ιρανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή παγκόσμια οικονομική κρίση.

Ένας πόλεμος που μπορεί να αλλάξει τον κόσμο

Το βασικό συμπέρασμα των περισσότερων διεθνών αναλύσεων είναι ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή. Η ενεργειακή ασφάλεια, οι διεθνείς θαλάσσιες οδοί και οι ισορροπίες ισχύος μεταξύ μεγάλων δυνάμεων βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της κρίσης.

Ακόμη κι αν δεν υπάρξει άμεση γενικευμένη σύγκρουση, η νέα αυτή γεωπολιτική πραγματικότητα δείχνει ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας, όπου κάθε περιφερειακή κρίση μπορεί να αποκτήσει παγκόσμιες συνέπειες.

 

• Ιράν
• Πόλεμος στη Μέση Ανατολή