Ανασχηματισμός: Ο χορός των μνηστήρων μπορεί να περιμένει – Ο πόλεμος με το ΠΑΣΟΚ βγαλμένο από το… 80 – Κεντρο-αριστερό πολιτικό Battle Royale: Όλοι εναντίον όλων – Και η Θρασκία «έκλεισε» με Ανδρουλάκη

«Ουδέν μονιμότερον του προσωρινού», έλεγαν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αλλά και ο Ναπολέων Βοναπάρτης. Στην Ελλάδα του 2024, ο ανασχηματισμός είναι μια διαρκής υπόσχεση, σαν τις μεταρρυθμίσεις που εξαγγέλλονται αλλά δεν έρχονται ποτέ. Γιατί; Επειδή στο Μαξίμου ξέρουν πως αν αλλάξεις τους παίκτες χωρίς να αλλάξεις το παιχνίδι, το μόνο που καταφέρνεις είναι να ανακατεύεις μια ήδη σημαδεμένη τράπουλα.

«Θα γίνει όταν έρθει το πλήρωμα του χρόνου»

Μέσα στη σύγχρονη πολιτική σοφία, που θυμίζει περισσότερο ατάκα από τον «Νονό» παρά δογματική στρατηγική, το μήνυμα είναι σαφές: Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν κάνει κινήσεις εν θερμώ. Το είπε, άλλωστε, και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, δίνοντας το σήμα στους υπουργούς να ξεχάσουν τα κοστούμια για νέα υπουργεία – προς το παρόν, τουλάχιστον.

Η αλήθεια είναι πως ο πρωθυπουργός περιμένει να βρει το κατάλληλο πολιτικό αφήγημα. Γιατί ένας ανασχηματισμός που δεν πλαισιώνεται από αφήγημα είναι σαν τον Ράσελ Κρόου στη «Μονομαχία»: μπορεί να έχει όλη την τεχνική κατάρτιση, αλλά αν δεν υπάρχει σκηνοθεσία, θα μοιάζει απλώς με αγριεμένο μονομάχο σε αρένα χωρίς κοινό.

Τέμπη: Τα βίντεο, η σκόνη και το πολιτικό κόστος

Το Μαξίμου, λοιπόν, περιμένει πρώτα να «καθίσει η σκόνη» από τα Τέμπη. Και ήταν πολλή η σκόνη. Τα τρία νέα βίντεο που κατατέθηκαν στον ανακριτή, τα οποία δεν δείχνουν ύποπτο φορτίο στο εμπορικό τρένο, έδωσαν μια «ανάσα» στην κυβέρνηση. Μόνο που αυτή η ανάσα μοιάζει περισσότερο με προσωρινή ανακούφιση παρά με λευκή επιταγή πολιτικής αθώωσης.

Άλλωστε, η αργοπορημένη εμφάνιση των βίντεο δεν βοήθησε ιδιαίτερα το κυβερνητικό αφήγημα περί διαφάνειας. Γιατί αν τα στοιχεία υπήρχαν από την αρχή, τότε γιατί δεν παρουσιάστηκαν νωρίτερα; Αυτό το ερώτημα, που πλανάται σαν το πνεύμα του Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ στο «Καζαμπλάνκα», συνεχίζει να δηλητηριάζει τη δημόσια συζήτηση.

Το στοίχημα του «μεγάλου άλματος»

Στο πρωθυπουργικό επιτελείο ξέρουν καλά πως ο ανασχηματισμός δεν είναι θέμα προσώπων, αλλά συνολικής πολιτικής αφήγησης. Χωρίς ένα αφήγημα που να πείθει, οι αλλαγές στη σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου είναι σαν αναδιανομή θέσεων στο τρενάκι του πολιτικού τρόμου.

Το πρόβλημα; Αυτό το αφήγημα λείπει. Η κυβέρνηση δεν έχει καταφέρει να ξαναφέρει στο προσκήνιο το κεντρικό της πολιτικό μήνυμα. «Σταθερότητα, ανάπτυξη, επενδύσεις». Σήμερα, αυτά ηχούν πιο αδύναμα από ό,τι πριν ένα χρόνο. Για να «δουλευτεί» ξανά το σύνθημα «το είπαμε, το κάναμε», το Μαξίμου ποντάρει σε επικοινωνιακές κινήσεις, όπως τα νέα ηλεκτρικά λεωφορεία που μόλις παρουσιάστηκαν. Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, είναι ο σιδηρόδρομος. Γιατί μια κυβέρνηση που επενδύει στο αφήγημα της «σύγχρονης Ελλάδας», δεν μπορεί να έχει τρένα που θυμίζουν δεκαετία του ‘80.

Οι ίδιοι, τα ίδια, και μια διαρκής αναμονή

Όποιος περίμενε ένα ριζοσπαστικό restart από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, μπορεί να επιστρέψει στον καναπέ του και να βάλει μια επανάληψη του Groundhog Day. Ο ανασχηματισμός, η πιο πολυαναμενόμενη και ταυτόχρονα πιο προβλέψιμη πολιτική παράσταση, παίρνει νέα αναβολή μέχρι να εγκατασταθεί ο Κώστας Τασούλας στο Προεδρικό Μέγαρο. Ο πρωθυπουργός δεν αλλάζει τη βασική του συνταγή, προτιμώντας μικροδιορθώσεις αντί για δομικές αλλαγές. Όσοι είχαν ονειρευτεί μια «νέα κυβέρνηση» θα πρέπει να συμβιβαστούν με τη λιγότερο συναρπαστική πραγματικότητα: θα παραμείνει η παλιά, με ελάχιστες πινελιές καλλωπισμού. Οι πιο φιλόδοξοι υπουργοί που πίστεψαν πως μπορούν να πιέσουν για προαγωγή, μαζί με όσους ενεργοποίησαν «μεσολαβητές» (δηλαδή πολιτικά ρουσφέτια), πιθανότατα θα μείνουν με τον φάκελο στο χέρι. Η ιστορία διδάσκει ότι η παρέμβαση τρίτων στον ανασχηματισμό καταλήγει συνήθως σε πολιτική αυτοκτονία.

Ανασχηματισμός… επιπέδου Game of Thrones

Αν στους υπουργούς οι αλλαγές θα είναι φειδωλές, στους υφυπουργούς τα πράγματα μοιάζουν με Survivor χωρίς έπαθλο. Η τρόικα του Μαξίμου (Μαρινάκης, Μυλωνάκης, Νέζης) έχει ήδη χαρτογραφήσει τις εκλογικές ανάγκες, πράγμα που σημαίνει ότι κάποιοι θα αποκεφαλιστούν για να εξυπηρετηθούν οι τοπικές ισορροπίες. Στα πιο πολυπόθητα υπουργεία, οι εσωτερικές ίντριγκες δίνουν και παίρνουν: ο Σταϊκούρας προσπαθεί να ελαφρύνει το φορτίο του Μεταφορών, ο Μηταράκης ψάχνει στη θάλασσα «σανίδα» στο ναυτιλίας , ο Βορίδης και ο Κικίλιας τζαρτζάρονται για την Ενέργεια, ενώ το σενάριο της αντιπροεδρίας που θέλουν Χατζηδάκης και Γεραπετρίτης θυμίζει περισσότερο στέψη παρά απλό rotation. Και ενώ όλοι κυνηγούν μια νέα θέση, στην πραγματικότητα ο καθένας ελπίζει να μείνει αλώβητος – γιατί η ιστορία έχει δείξει πως η πολιτική επιβίωση δεν κρίνεται στις ανακατανομές, αλλά στις συγκυρίες.

Τα Τέμπη, οι Προανακριτικές και η ψυχανάλυση της Αριστεράς

Την ίδια ώρα, η υπόθεση των Τεμπών μπαίνει στην τελική ευθεία με τη δημιουργία Προανακριτικής Επιτροπής, αλλά η κυβέρνηση προσπαθεί να καθυστερήσει το αναπόφευκτο. Οι ημερομηνίες παραμένουν θολές, οι υποψηφιότητες στην επιτροπή ακόμα πιο αβέβαιες, και η αμηχανία της Νέας Δημοκρατίας διακριτή. Στην αντιπολίτευση, η Νέα Αριστερά και ο ΣΥΡΙΖΑ τσακώνονται σαν χωρισμένο ζευγάρι που δεν αποφασίζει αν θέλει επανασύνδεση ή διαζύγιο. Η απόφαση της Νέας Αριστεράς να αποχωρήσει από την ψηφοφορία για την Προεδρία της Δημοκρατίας έδειξε ότι το ρήγμα παραμένει βαθύ, ενώ ο Ευκλείδης Τσακαλώτος είναι πιο ανένδοτος από τον Διογένη στο πιθάρι του. Η ανάλυση του Αντώνη Λιάκου, ο οποίος χρειάστηκε να ανατρέξει στο «Λεξιλόγιο της Ψυχανάλυσης» για να περιγράψει την κατάσταση, λέει πολλά: όταν η πολιτική επιστήμη σηκώνει τα χέρια ψηλά, η μόνη λύση είναι ο Φρόυντ. Γιατί ορισμένοι στην Αριστερά φαίνεται να αντιμετωπίζουν το μέλλον σαν μια ατέρμονη παλινδρόμηση στο παρελθόν.

Ο Νίκος Ανδρουλάκης, σαν άλλος μάνατζερ ποδοσφαιρικής ομάδας, «κλείνει» μια μεταγραφή με αναγνωρισιμότητα

Η Ράνια Θρασκιά προσγειώνεται στο ΠΑΣΟΚ, αναζητώντας πολιτική σταθερότητα σε μια παράταξη που ξέρει να επιβιώνει στις αναταράξεις – άλλωστε, «κανείς δεν μπαίνει δύο φορές στον ίδιο ποταμό», αλλά στο ΠΑΣΟΚ όλα είναι δυνατά. Από τον ΣΥΡΙΖΑ στην ανεξαρτησία, από το πολιτικό φλερτ με τον Κασσελάκη στο «πολιτικό μανικιούρ» του κέντρου – η διαδρομή της μοιάζει με το Eat Pray Love, αλλά χωρίς τα γκουρού και την ιταλική κουζίνα. Ο Νίκος Ανδρουλάκης, σαν άλλος μάνατζερ ποδοσφαιρικής ομάδας, «κλείνει» μια μεταγραφή με αναγνωρισιμότητα, επικοινωνιακό εκτόπισμα και την απαραίτητη δόση lifestyle. Το ερώτημα είναι αν αυτή η ένταξη σηματοδοτεί μια στρατηγική επέκταση του ΠΑΣΟΚ στον χώρο των κεντρώων και «άστεγων» πολιτικά στελεχών ή αν πρόκειται για μια ακόμη ανακύκλωση προσώπων σε μια σκηνή που αλλάζει φωτισμούς, αλλά όχι ηθοποιούς. Η συνάντηση στη Θεσσαλονίκη είναι απλά η τελετή υπογραφών – το πολιτικό συμβόλαιο όμως θα αποδειχθεί στο γήπεδο.

Ο πόλεμος κυβέρνησης – ΠαΣοΚ: Βγαλμένο από τις κασέτες του ’80

Αν κλείσεις τα μάτια και ακούσεις τη ρητορική κυβέρνησης και ΠαΣοΚ, θα νομίζεις ότι έχεις γυρίσει πίσω στον καιρό των VHS και των τηλεμαχιών του Μητσοτάκη senior με τον Ανδρέα. Η ΝΔ προσπαθεί να παρουσιάσει το ΠαΣοΚ ως μια νέα εκδοχή του «βρώμικου ‘89», που υπονομεύει θεσμούς και παίζει αντισυστημικά παιχνίδια, ενώ το ΠαΣοΚ ανταποδίδει, προσπαθώντας να θυμίσει στο κοινό ότι «οι μπλε κυβερνήσεις» ήταν πάντα οι αγαπημένες του κατεστημένου. Το μόνο που λείπει είναι μια αφίσα με τον Μητσοτάκη και ένα σύνθημα τύπου «Ο λαός δεν ξεχνά, τι σημαίνει Δεξιά». Ο πόλεμος αυτός, με όρους δεκαετίας ‘80, θα μπορούσε να είναι μια ρετρό απόλαυση, αν δεν διαδραματιζόταν στο πολιτικό σκηνικό του 2025.

Ο πόλεμος με το ΠαΣοΚ και το «δίλημμα» του 2027

Πίσω από τις καθυστερήσεις του ανασχηματισμού κρύβεται και η πολιτική στρατηγική για τις επόμενες εκλογές. Το Μέγαρο Μαξίμου δεν θέλει να δώσει αφορμές για σενάρια αποσταθεροποίησης, την ώρα που η αντιπολίτευση επιχειρεί να ξαναμπεί στο παιχνίδι. Η επιθετική ρητορική απέναντι στο ΠαΣοΚ δεν είναι τυχαία. Η κυβέρνηση γνωρίζει πως αν το ΠαΣοΚ ξαναβρεί τον βηματισμό του, ο προοδευτικός χώρος θα γίνει πιο ανταγωνιστικός και το δίλημμα «ή εμείς ή η αστάθεια» θα χάσει τη δυναμική του. Το μεγάλο στοίχημα της ΝΔ είναι να ξανακάνει το αφήγημά της ελκυστικό. Γιατί αν δεν το κάνει, τότε η ερώτηση «αν όχι η Νέα Δημοκρατία, τότε ποιος;» θα πάψει να έχει μόνο μία απάντηση.

Και όπως έλεγε ο Πλάτωνας:«Το να νικάς τον εαυτό σου είναι η πρώτη και καλύτερη νίκη». Το ερώτημα είναι αν το Μαξίμου έχει τη δύναμη να το πετύχει.

«Αερομαχίες» με Meteor και Eurofighter

«Κανένας άνθρωπος δεν είναι τόσο σοφός όσο όλοι μας μαζί», έλεγε ο Θουκυδίδης. Δυστυχώς, στο ελληνικό αμυντικό δόγμα, οι αποφάσεις φαίνεται να λαμβάνονται με την ακρίβεια και τη διορατικότητα ενός σεναρίου του «Top Gun», αλλά χωρίς τον Τομ Κρουζ στο πιλοτήριο.

Η Τουρκία παζαρεύει Meteor και Eurofighter, η Ελλάδα παίζει την «οργισμένη σύζυγο» που μόλις έμαθε ότι ο «άπιστος» σύμμαχος τής έκρυβε μυστικά, και η Γερμανία το παίζει αυστηρός γονιός που λέει «όχι» σε νέες εξοπλιστικές σπατάλες της Άγκυρας. Ένα κανονικό γεωπολιτικό σίριαλ που θα μπορούσε να τιτλοφορείται «House of Jets».

Οι Έλληνες «άνθρωποι της βροχής» και το «σιδηρούν παραπέτασμα» της Άγκυρας

Η ελληνική πλευρά, με την αφοσίωση και την αυταπάρνηση που επιδεικνύει ένα παιδί που πιστεύει ακόμα στον Άγιο Βασίλη, διαμαρτύρεται στο Παρίσι, ευελπιστώντας ότι η Γαλλία θα λειτουργήσει σαν το δικό μας «Rafale ex machina» και θα ακυρώσει οποιαδήποτε συμφωνία με την Άγκυρα. Κανείς όμως δεν είπε στην Αθήνα ότι οι Meteor δεν είναι αποκλειστικά γαλλικό προϊόν αλλά μια πολυεθνική σύμπραξη, με τη Βρετανία και τη Γερμανία να έχουν το πάνω χέρι.

Από την άλλη, η Τουρκία δεν είναι αφελής. Αν θέλει Meteor, ξέρει πως πρώτα πρέπει να αποκτήσει αεροσκάφη που μπορούν να τους μεταφέρουν – δηλαδή Eurofighter. Αλλά εδώ το παιχνίδι γίνεται πιο ενδιαφέρον. Η Γερμανία κλείνει την πόρτα, η Βρετανία αφήνει ένα παράθυρο ανοιχτό, και η Γαλλία σκέφτεται πως δεν θα ήταν άσχημη μια μπίζνα με την Άγκυρα, αρκεί να μην δυσαρεστηθεί η Αθήνα.

Όπως είπε κάποτε ο Μπίσμαρκ, «όταν τα κράτη αγοράζουν όπλα, ετοιμάζονται για ειρήνη». Στην περίπτωση της Τουρκίας, η ειρήνη είναι πάντα μια έννοια ελαστική – την τραβάει και τη λυγίζει ανάλογα με τις ανάγκες του γεωπολιτικού της παζαριού.

Το ελληνικό deja vu και η αέναη καταδίωξη της πολεμικής ισορροπίας

Η Ελλάδα, αντί να ακολουθήσει μια στρατηγική που θα έβαζε φρένο στην τουρκική μπλόφα, πέφτει ξανά στην ίδια παγίδα. Αντί να απαιτήσει μια ουσιαστική ρήτρα μη πώλησης από την αρχή των συμφωνιών της, περιορίζεται σε διπλωματικά διαβήματα, αργοπορημένες διαμαρτυρίες και επικλήσεις στο συναίσθημα των συμμάχων της.

Πολύ απλά, μοιάζει με εκείνο τον τύπο στο «Casablanca» που «είναι σοκαρισμένος» που ανακαλύπτει ότι υπάρχει τζόγος σε ένα καζίνο.

Η Άγκυρα, από την άλλη, δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται πραγματικά για τα ευρωπαϊκά όπλα. Αυτό που επιδιώκει είναι να πιέσει τις ΗΠΑ να την επαναφέρουν στο πρόγραμμα των F-35. Ξέρει ότι αν παίξει καλά το χαρτί της με το Eurofighter, μπορεί να αποκομίσει κάτι μεγαλύτερο – ένα comeback στον κόσμο των stealth αεροσκαφών.

Και τώρα τι;

Το ερώτημα είναι απλό: η Ελλάδα θα συνεχίσει να ακολουθεί την ίδια τακτική, να τρέχει πίσω από τις τουρκικές κινήσεις και να περιμένει από τους συμμάχους να παίξουν τον ρόλο του από μηχανής θεού; Ή μήπως ήρθε η ώρα να αποκτήσει μια πιο σύνθετη, ενεργητική στρατηγική που δεν θα βασίζεται απλώς στην «καταγγελτική διπλωματία»;

Η Άγκυρα ρίχνει ζαριές, η Αθήνα μετράει τις απώλειες. Και όπως έλεγε ο Σόλων: «Όταν η τύχη σε ευνοεί, μην πιστεύεις πως είναι μόνιμη».

Σύντροφοι, αλλά μέχρι να χρειαστεί μαχαίρι στην πλάτη

Αν κάποιος περίμενε ότι η τραγωδία των Τεμπών θα λειτουργούσε ως καταλύτης πολιτικής συναίνεσης, θα του προτείναμε να ξαναδεί το There Will Be Blood. Στην αντιπολίτευση δεν υπάρχει κανένας ενιαίος μέτωπο – υπάρχει μόνο μια πολιτική ζούγκλα, όπου όλοι συγκρούονται με όλους. Ο ΣΥΡΙΖΑ επιτίθεται στο ΠαΣοΚ, το ΠαΣοΚ απαντά αλλά με πιο «ευγενικές» μαχαιριές, η Νέα Αριστερά βρίσκεται σε ανοιχτό πόλεμο με ΣΥΡΙΖΑ και ΠαΣοΚ, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ – που δεν αφήνει πρόκληση να πέσει κάτω – ανταποδίδει στη Νέα Αριστερά. Στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας, το τοπίο θυμίζει περισσότερο κερκίδα σε τοπικό ντέρμπι παρά πολιτική αντιπαράθεση: οι «Σπαρτιάτες» κονταροχτυπιούνται με την Ελληνική Λύση, η Αφροδίτη Λατινοπούλου έχει σύρει τον Κυριάκο Βελόπουλο στα δικαστήρια, ενώ η Νίκη περιφέρεται στο τοπίο, κρατώντας αποστάσεις, μην τυχόν και τη βάλουν σε καμία λίστα ανεπιθύμητων. Αν γεννιόμουν Θουκυδίδης θα έλεγα, «η ειρήνη είναι μονάχα μια ανάπαυλα μεταξύ πολέμων» – και στον μικρόκοσμο της ελληνικής πολιτικής, αυτή η ανάπαυλα διαρκεί λιγότερο και από διάλειμμα σε ταινία του Σκορσέζε.

• Hard Talks
• ανασχηματισμός