Από τη Wagner στην Africa Corps: Το νέο πρόσωπο της Ρωσίας στην Αφρική είναι πιο εξευγενισμένο αλλά εξίσου αιμοσταγές

Η Ρωσία αλλάζει πρόσωπο στην Αφρική – τουλάχιστον φαινομενικά. Την ώρα που η διαβόητη ομάδα Wagner αποχωρεί σταδιακά από χώρες-κλειδιά του Σαχέλ, όπως το Μάλι και η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, μια νέα παραστρατιωτική δύναμη κάνει την εμφάνισή της: η Africa Corps, ένας «επίσημα ανεπίσημος» στρατός που υπάγεται στο ρωσικό Υπουργείο Άμυνας, αλλά διατηρεί τα χαρακτηριστικά ευελιξίας και επιθετικότητας του προκατόχου της.

Από την ανταρσία στην αναδόμηση

Η πτώση της Wagner δεν ήταν μόνο στρατιωτική. Ήταν πολιτική, ηθική, επικοινωνιακή. Μετά την αποτυχημένη ανταρσία του Πριγκόζιν τον Ιούνιο του 2023 και τον θάνατό του δύο μήνες αργότερα, η Ρωσία βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς να συνεχίσει τις επιχειρήσεις της σε ξένο έδαφος, διατηρώντας τον έλεγχο αλλά αποφεύγοντας το στίγμα των «μισθοφόρων» και των εγκλημάτων κατά αμάχων;

Η απάντηση φαίνεται να λέγεται Africa Corps: ένα νέο brand, στελεχωμένο από ελίτ στρατιωτικούς και παλιούς Wagner, υπό την πλήρη επιχειρησιακή σκέπη του ρωσικού κράτους. Στόχος: ο στρατηγικός επαναπροσδιορισμός της Μόσχας ως “υπεύθυνου και αξιόπιστου εταίρου ασφάλειας” σε ένα ευαίσθητο και ασταθές γεωπολιτικό πεδίο.

Ρωσία: Επίσημα νεκρός ο επικεφαλής της Wagner Γεβγκένι Πριγκόζιν

Η Ρωσία «γεμίζει το κενό»

Με τις δυτικές δυνάμεις να εκδιώκονται από το Σαχέλ την τελευταία διετία – εν μέσω επαναλαμβανόμενων πραξικοπημάτων και κύματος αντιδυτικής ρητορικής – η Μόσχα βλέπει την ευκαιρία να εδραιώσει τη θέση της. Όπως δήλωσε ο Πούτιν σε σύνοδο Ρωσίας–Αφρικής το 2023, η Ρωσία έχει υπογράψει στρατιωτικές συμφωνίες με πάνω από 40 αφρικανικά κράτη, παρέχοντας εξοπλισμό, εκπαίδευση και “τεχνική υποστήριξη”.

Η Africa Corps λειτουργεί ήδη σε χώρες όπως το Μάλι, ο Νίγηρας και η Μπουρκίνα Φάσο, υποστηρίζοντας στρατιωτικά καθεστώτα και αναλαμβάνοντας αντι-ανταρτικές επιχειρήσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αντικαθιστά τη Wagner με εντολή του Κρεμλίνου, όπως συνέβη στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία – τη χώρα όπου η Wagner είχε εξελιχθεί σε «σκιώδη κυβέρνηση», εμπλεκόμενη τόσο σε στρατιωτικές όσο και σε εμπορικές δραστηριότητες.

Από το χρυσάφι στα μετρητά

Σε αντίθεση με τις αδιαφανείς συμφωνίες της Wagner (μέσω εξορυκτικών παραχωρήσεων για χρυσό και διαμάντια), η Africa Corps ζητά μετρητά, σύμφωνα με το Associated Press. Το νέο μοντέλο λειτουργίας στοχεύει στη νομιμοποίηση της παρουσίας της Ρωσίας, περιορίζοντας τις πολιτικές και νομικές συνέπειες που είχε η προηγούμενη «εξαγώγιμη παρακρατική βία».

Ουσιαστικά, η Ρωσία θεσμοποιεί τις επιχειρήσεις της, διατηρώντας το ίδιο γεωπολιτικό αποτύπωμα με πιο «καθαρή» εικόνα. Όπως δήλωσε ο Héni Nsaibia του ACLED, πρόκειται για μια επικοινωνιακή στρατηγική αποστασιοποίησης από το «brand Wagner», χωρίς όμως να αλλάξει η ουσία: η στρατιωτική παρέμβαση υπέρ των αυταρχικών καθεστώτων και η επιρροή σε στρατηγικές περιοχές πλούσιες σε πόρους.

Ένας νέος αποικιοκρατικός κύκλος;

Ενώ η Δύση έχει στρέψει το βλέμμα της στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και την Κίνα, η Μόσχα επενδύει σε μια νέα αφρικανική σκακιέρα, η οποία εξελίσσεται σιωπηλά αλλά δυναμικά. Με εργαλεία τον στρατό, την προπαγάνδα και τα εξοπλιστικά, η Ρωσία προτείνει έναν εναλλακτικό δρόμο “ασφάλειας” σε ένα ημισπασμένο ηπειρωτικό τοπίο.

Η ιστορία, ωστόσο, μας έχει διδάξει ότι οι μισθοφορικές αυτοκρατορίες – όποιο όνομα κι αν φορούν – πάντα κοστίζουν περισσότερο απ’ όσο φαίνεται αρχικά. Στους λαούς. Στις δημοκρατίες. Και στο ίδιο το μέλλον της Αφρικής.

• Africa Corps
• Wagner
• Αφρική
• μισθοφόροι
• Ρωσία