Απρόβλεπτη υπερδύναμη: Ο Ντόναλντ Τραμπ, η «θεωρία του τρελού» και η «επαναδιαπραγμάτευση του κόσμου»

«Μπορεί να το κάνω. Μπορεί και όχι. Κανείς δεν ξέρει τι πρόκειται να κάνω».

Αυτή ήταν η απάντηση του Ντόναλντ Τραμπ όταν ερωτήθηκε αν σκοπεύει να εμπλακεί στη σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν. Ώρες αργότερα, η αμερικανική αεροπορία βομβάρδιζε ιρανικούς στόχους. Ο πρώην –και νυν– πρόεδρος των ΗΠΑ συνεχίζει να κυβερνά μέσα από ένα κράμα ιδιοσυγκρασιακής παρόρμησης, απειλής και ευκαιριακού εξαναγκασμού. Η στρατηγική του έχει όνομα: Η Θεωρία του Τρελού.

Στο πυρήνα της, η θεωρία αυτή θέλει έναν ηγέτη να πείθει τον αντίπαλό του ότι είναι ικανός να κάνει το «αδιανόητο». Όχι επειδή το έχει σχεδιάσει, αλλά επειδή ίσως… δεν μπορεί να τον ελέγξει κανείς. Ο Ρίτσαρντ Νίξον ήταν ο πρώτος που την εφάρμοσε στον πόλεμο του Βιετνάμ. Ο Τραμπ την απογειώνει, διαμορφώνοντας ένα νέο δόγμα εξωτερικής πολιτικής.

Πόλεμος ή Παζάρι; Η εξωτερική πολιτική ως real estate

Από την αγκαλιά στον Πούτιν μέχρι τις προσβολές προς τον Καναδά και το ΝΑΤΟ, ο Τραμπ δεν υποκρίνεται. Πιστεύει βαθιά ότι όλα –συμμαχίες, πόλεμοι, κανόνες– είναι υπό διαπραγμάτευση. Η Γροιλανδία, η διώρυγα του Παναμά, ακόμα και το Άρθρο 5 της Συμμαχίας του ΝΑΤΟ γίνονται διαπραγματευτικά εργαλεία. Ο ίδιος δηλώνει πως «η απρόβλεπτη φύση» είναι στρατηγικό πλεονέκτημα – μια κληρονομιά του κόσμου των real estate deals.

Τέλος εποχής στη σχέση Τραμπ – Μασκ: «Είχαμε μια εξαιρετική σχέση που δεν ξέρω αν θα έχουμε πια» – Ο λόγος της ρήξης και το νομοσχέδιο

«Η κυβέρνηση Τραμπ έχει συγκροτήσει την πιο συγκεντρωτική χάραξη εξωτερικής πολιτικής μετά τον Νίξον», λέει ο καθηγητής Πίτερ Τρούμποβιτς στο BBC. Όμως η συγκέντρωση δύναμης σε ένα πρόσωπο, όταν αυτό το πρόσωπο είναι εσκεμμένα απρόβλεπτο, είναι σενάριο που ανησυχεί συμμάχους και αντιπάλους.

Οι Σύμμαχοι σε Αναβρασμό – «Αν δεν σε εμπιστεύονται, δεν κάνουν δουλειές μαζί σου»

Η επιθετική προσέγγιση του Τραμπ είχε αποτελέσματα. Ο βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ αύξησε τις στρατιωτικές δαπάνες. Η Ε.Ε. ανακοίνωσε σχέδια στρατηγικής αυτονομίας. Το ΝΑΤΟ ετοιμάζεται για τις υψηλότερες αμυντικές δαπάνες της ιστορίας του.

Όμως ο φόβος, ο εκβιασμός και η «αγάπη μέσω μηνυμάτων» (βλ. το γράμμα του Μαρκ Ρούτε πριν τη Σύνοδο της Χάγης) αποκαλύπτουν μια βαθιά ανασφάλεια: μπορείς να εμπιστευτείς την Αμερική;

Η Τζούλι Νόρμαν, καθηγήτρια στο University College London, προειδοποιεί: «Η απομόνωση που επιδιώκουν οι οπαδοί του MAGA ίσως γυρίσει μπούμερανγκ». Η Ευρώπη, δια στόματος του καγκελάριου Μερτς, ζητά πλέον στρατηγική ανεξαρτησία. Όμως το κενό που θα αφήσουν οι ΗΠΑ δεν είναι εύκολο να καλυφθεί.

Αντίπαλοι χωρίς φόβο – Η «Θεωρία του Τρελού» χάνει την ισχύ της;

Ο Τραμπ βλέπει πως η απρόβλεπτη δύναμη λειτουργεί στους φίλους. Αλλά στους εχθρούς; Ο Πούτιν δεν πείθεται. Ο Ζελένσκι υποτιμήθηκε, αλλά αντέχει. Το Ιράν βομβαρδίστηκε, και το ερώτημα δεν είναι αν λύθηκε κάτι – αλλά αν πυροδοτήθηκε κάτι χειρότερο.

Ο πρώην ΥΠΕΞ του Ηνωμένου Βασιλείου, Γουίλιαμ Χέιγκ, δήλωσε πως η στρατηγική του Τραμπ ίσως οδηγήσει το Ιράν ακριβώς εκεί που υποσχέθηκε να μη βρεθεί ποτέ: στην κούρσα των πυρηνικών.

Τι έπεται; Η παγκόσμια σκακιέρα αλλάζει γρανάζια

Η εποχή της γραμμικής διπλωματίας φαίνεται να τελειώνει. Ο κόσμος μπαίνει σε μια φάση όπου ο κυρίαρχος παίκτης δεν υπόσχεται τίποτα – και μπορεί να κάνει τα πάντα. Κανείς δεν ξέρει αν ο Τραμπ θα μείνει πιστός στη Θεωρία του Τρελού ή αν τελικά η ίδια του η ασυνέπεια θα γίνει προβλέψιμη.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι συμμαχίες, οι δεσμεύσεις και οι βεβαιότητες της μεταπολεμικής περιόδου έχουν κλονιστεί οριστικά. Κι αυτός που κλονίζει τον πλανήτη… δεν χρειάζεται να εξηγήσει τίποτα. Γιατί «κανείς δεν ξέρει τι πρόκειται να κάνει».

• Θεωρία του Τρελού
• Μαρκ Ρούτε
• ΝΑΤΟ
• Ντόναλντ Τραμπ
• Ρίτσαρντ Νίξον