Αργυρούπολη: Έλληνας οργανοποιός αναβιώνει σπάνια όργανα της Αναγέννησης και του Μπαρόκ

Σε ένα μικρό, παραδοσιακό εργαστήριο στην Αργυρούπολη συντελείται μια αθόρυβη πολιτισμική αναβίωση, καθώς σπάνια μουσικά όργανα που σίγησαν στους αιώνες αποκτούν ξανά σώμα και φωνή. Ανάμεσα σε επιλεγμένα ξύλα, καλούπια, περίτεχνες ροζέτες και χειροποίητα εργαλεία, γεννιούνται ήχοι που μοιάζουν να έρχονται από μια άλλη εποχή. Υπεύθυνος για αυτό το ιδιότυπο άλμα από τον Μεσαίωνα στην Αττική είναι ο οργανοποιός Πέτρος Ζαράνης, ο οποίος έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της δουλειάς του στην κατασκευή αναγεννησιακών και μπαρόκ οργάνων, όπως η θεόρβη, η βιχουέλα, το αναγεννησιακό λαούτο και η μπαρόκ κιθάρα.

Η σχέση του τεχνίτη με το ξύλο υπήρξε βιωματική, αφού ο πατέρας του ήταν μαραγκός και ο ίδιος μεγάλωσε μέσα στα εργαλεία. Παράλληλα, σπούδασε για δώδεκα χρόνια κλασική κιθάρα και εργάστηκε ως καθηγητής σε ωδεία, μέχρι τη στιγμή που η περιέργειά του τον ώθησε να ανοίξει μια παλιά κιθάρα για να μελετήσει την εσωτερική της δομή. Με τη βοήθεια σχεδίων και τις συμβουλές ενός παλιού μάστορα, κατασκεύασε το πρώτο του όργανο, ξεκινώντας μια πολυετή πορεία αναζήτησης.

Η επίπονη διαδικασία της σμίλευσης των ηχοχρωμάτων

Η κατασκευή ενός χειροποίητου οργάνου αποτελεί μια εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία, όπου ο μάστορας καλείται να σμιλεύσει τον ίδιο τον ήχο. Η επιλογή των υλικών είναι κομβική: για το καπάκι επιστρατεύεται το έλατο ή ο κέδρος, ενώ για την πλάτη και τα πλαϊνά χρησιμοποιείται ο παλίσσανδρος λόγω των ιδιαίτερων ηχητικών του ιδιοτήτων.

Για να μπορέσει ένας οργανοποιός να ελέγχει πλήρως τα ηχοχρώματα, τα πρίμα, τα μπάσα και τις μεσαίες συχνότητες, απαιτούνται πολλά χρόνια εμπειρίας, διαρκής πειραματισμός και τεράστια υπομονή.

Η πιο ξεχωριστή και σπάνια κατασκευή που έχει βγει από το εργαστήριο της Αργυρούπολης είναι η θεόρβη, ένα επιβλητικό έγχορδο του 17ου αιώνα με μακρύ μανίκι και πλούσια μπάσα, που χρησιμοποιούνταν στην όπερα. Καθώς στην Ελλάδα δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου οργανοποιοί που να καταπιάνονται με τέτοια ιστορικά είδη, ο Πέτρος Ζαράνης θεωρείται ο μοναδικός που έχει κατασκευάσει θεόρβη στη χώρα, διαμορφώνοντας μάλιστα το δύσκολο σχήμα της εξολοκλήρου στο χέρι.

Το νέο ενδιαφέρον για την ιστορική ερμηνεία

Αν και η χώρα μας δεν έχει παράδοση στα μπαρόκ όργανα, ο καθηγητής και μουσικός Αλέξανδρος Ζέρβας, που συνεργάζεται στενά με τον οργανοποιό, επισημαίνει ότι τα τελευταία χρόνια καταγράφεται ένα σταθερό ενδιαφέρον από νέους καλλιτέχνες. Η διεθνής τάση για «ιστορικά τεκμηριωμένη ερμηνεία» επηρεάζει πλέον και την εγχώρια σκηνή, οδηγώντας τους μουσικούς στην αναζήτηση αυθεντικών οργάνων εποχής.

Αυτά τα όργανα απαιτούν μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση και τεχνική εκτέλεσης, αφού για παράδειγμα η μπαρόκ κιθάρα και το λαούτο παίζονται αποκλειστικά χωρίς νύχια. Αν και η βιοποριστική επιβίωση στο επάγγελμα βασίζεται κυρίως στις παραγγελίες για λαϊκά και παραδοσιακά όργανα, η προσωπική αγάπη του Ζαράνη για τη μουσική ιστορία κρατά το εργαστήριο ζωντανό. Σε μια γειτονιά της Αττικής, οι μυρωδιές του ξύλου και οι χειροποίητες λεπτομέρειες αποδεικνύουν ότι η παλιά μουσική μπορεί να αναγεννηθεί με τον πιο παραδοσιακό τρόπο.

• αργυρούπολη