Ασπασία Παπαθανασίου: Το παλιοκουμούνι…

Τέσσερεις ήταν οι πρωταγωνίστριες του Ελληνικού θεάτρου που χαρακτηρίστηκαν μεγάλες «τραγωδοί». Πρώτη και μεγαλύτερη (ηλικιακά) η Μαρίκα Κοτοπούλη (γεν. 1887), δεύτερη η Κατίνα Παξινού (γεν. 1900), τρίτη η Ελένη Παπαδάκη (γεν. 1903) και τέταρτη η Ασπασία Παπαθανασίου (γεν. 1918).

Η Κοτοπούλη ήταν φιλοβασιλικιά, η Παξινού Κεντρώα-Δημοκράτισσα, η Ελένη Παπαδάκη Δεξιά και η Ασπασία Παπαθανασίου ήταν το… “παλιοκουμούνι”, όπως έγραφαν στο τοίχο έξω απ’ το σπίτι της την εποχή του εμφυλίου.

Η ιστορία από την αρχή

Γεννήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 1918 στην Άμφισσα, κόρη του καθηγητή γυμνασίου Ευθύμιου Παπαθανασίου. Αριστούχος, απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, η Ασπασία Παπαθανασίου έγινε από τις γνωστότερες τραγωδούς, βραβευμένη με πολλές διακρίσεις. Πραγματοποίησε κλασικές σπουδές στη θεατρική τέχνη, ενώ ταξίδεψε στο εξωτερικό (ΕΣΣΔ) όπου συμμετείχε σε παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας ερμηνεύοντας όλους τους σπουδαίους ρόλους. Πρωτοεμφανίστηκε επαγγελματικά ως ηθοποιός το 1940 με το θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη. Εκτός της καλλιτεχνικής της ενασχόλησης, ασχολήθηκε και με την συγγραφή.

Κατά τη διάρκεια της κατοχής βρισκόταν στις τάξεις του εφεδρικού ΕΛΑΣ και είχαν φτιάξει μαζί με την Αλέκα Παΐζη, τον Αλέξη Δαμιανό, τον Μάνο Ζαχαρία, την Άλκη Ζέη και με επικεφαλής τον Γιώργο Σεβαστίκογλου το «Λαϊκό Θέατρο». Μόλις έγινε η απελευθέρωση, η ίδια ζήτησε να φύγει από τον ΕΛΑΣ, γιατί ήξερε ποια θα είναι η εξέλιξη. Και έφυγε… Με μια ομάδα ηθοποιών, νοίκιασαν Πατησίων και Στουρνάρα το θέατρο “Παπαϊωάννου” και με μεγάλο ενθουσιασμό το ετοίμαζαν για να οργανώσουν παραστάσεις.

Θέατρο και πολιτική

Την εποχή των Δεκεμβριανών επιστρατεύτηκε στον τομέα της ψυχαγωγίας. Ο άνδρας της που δεν ήταν στο θέατρο (είχαν παντρευτεί με τον Κώστα Μαυρομάτη έναν μήνα πριν τα Δεκεμβριανά), πρωτοστατούσε στην πλευρά των αριστερών. Το σπίτι τους στην οδό Χαλκοκονδύλη ήταν κόμβος επικοινωνίας και συνάντησης. Όσοι ηθοποιοί συμμετείχαν είχαν πάρει εντολή από το κόμμα να κάνουν ομάδες ψυχαγωγίας και να πηγαίνουν στους μαχητές, στην πρώτη γραμμή. Δεν έπαιζαν Αισχύλο φυσικά… έφτιαχναν και παρουσίαζαν κάποια αυτοσχέδια κωμικά σκετσάκια.

Αργότερα, το 1957 συμμετείχε ως ιδρυτικό μέλος στο “Πειραϊκό Θέατρο” του Δημήτρη Ροντήρη, ενώ δέκα χρόνια μετά, το στρατιωτικό απριλιανό πραξικόπημα, την βρίσκει σε περιοδεία της στην πρώην Σοβιετική Ένωση. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, αυτοεξορίζεται και αποφασίζει να μείνει στο Λονδίνο.

Όλα τα χρόνια της Χούντας, παίρνει ενεργό μέρος στις αντιδικτατορικές δραστηριότητες. Το Σεπτέμβρη του 1969, δίνει μια σειρά παραστάσεων για τα 100 χρόνια από το θάνατο του Μπερλιόζ, με τους “Τρώες”. Μετά από πρόσκληση της Όπερας του Covent Garden, θα ερμηνεύσει το ρόλο της Ανδρομάχης. Στην Ελλάδα γύρισε όταν έπεσε η χούντα, το 1975.

Έως λίγο πριν πεθάνει, παρέμβαινε με δημόσιες δηλώσεις της, στα πολιτικά τεκταινόμενα, ενώ – εγώ τουλάχιστον – πρώτη και τελευταία φορά που την είδα, ήταν στην Επίδαυρο το 1996 στο ρόλο της Κλυταιμνήστρας με την Λυδία Κονιόρδου – Ηλέκτρα. Ήταν καθηλωτική.

Για την Ελένη Παπαδάκη

 Για την «Δεξιά» Ελένη Παπαδάκη και την εκτέλεση της έχουν λεχθεί ένα σωρό.

Η κομμουνίστρια Ασπασία Παπαθανασίου σε μια εξομολόγηση της στην εφημερίδα ΒΗΜΑ το 2004, είπε:

“Ένα βράδυ έρχεται η Ολυμπία Παπαδούκα και μου λέει «Πιάσανε την Παπαδάκη». Τρέξαμε να πάμε να βρούμε την καθοδήγηση. Ώσπου να πάμε, μάθαμε ότι τη σκότωσαν… Μετά έλεγαν ότι η Παΐζη κι εγώ ήμαστε υπεύθυνες για τον θάνατο της Παπαδάκη. Ύστερα από καιρό στη Βάρκιζα έγινε μια δίκη. Διαβάζαμε τα πρακτικά της στο «Έθνος». Είχαν αποφασίσει να εκτελέσουν τον εκτελεστή τής Παπαδάκη. Τον είχαν πάει φυλακή. Στο δικαστήριο βγήκε όλη η αλήθεια, ότι την Παπαδάκη τη σκότωσε ένας πράκτορας των Εγγλέζων που είχε κάνει κι άλλα πράγματα. Εμείς δώσαμε τα πάντα στον απελευθερωτικό αγώνα και έγραφαν έξω από το σπίτι μας «θα πεθάνετε κουμμούνια»…

• Eθνικό Θέατρο