Αυτοδικία ή βεντέτα; Όταν ο πόνος μετατρέπεται σε κύκλο αίματος στην Κρήτη

Η υπόθεση της δολοφονίας του 20χρονου στην Αμμουδάρα Ηρακλείου δεν είναι απλώς ακόμη ένα αιματηρό περιστατικό που συγκλονίζει την Κρήτη. Είναι μια ιστορία που ανοίγει ξανά μια δύσκολη συζήτηση για την αυτοδικία, τη νοοτροπία της προσωπικής εκδίκησης και το κατά πόσο επιβιώνουν ακόμη στοιχεία μιας παλιάς κουλτούρας που πολλοί θεωρούσαν ξεχασμένη.

Ο 20χρονος, ήταν ο οδηγός του οχήματος στο τροχαίο δυστύχημα όπου είχε χάσει τη ζωή του ο γιος του φερόμενου ως δράστη. Το δυστύχημα είχε αφήσει πίσω του μια οικογένεια βυθισμένη στο πένθος και έναν πατέρα που, όπως φαίνεται, δεν κατάφερε ποτέ να ξεπεράσει την απώλεια.

Χρόνια αργότερα, η τραγωδία μετατράπηκε σε νέο κύκλο αίματος.

Από το πένθος στην εκδίκηση

Οι πληροφορίες που έρχονται στο φως προκαλούν σοκ. Ο πατέρας του νεκρού παιδιού φέρεται να εντόπισε τον 20χρονο έξω από μίνι μάρκετ στην περιοχή της Αμμουδάρας και να τον πυροβόλησε, σκοτώνοντας τον στη μέση του δρόμου.

Το περιστατικό δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως μία ακόμη ανθρωποκτονία. Στην τοπική κοινωνία πολλοί μιλούν ήδη για «εκδίκηση», ενώ άλλοι κάνουν λόγο για μια σύγχρονη μορφή βεντέτας.

Η λέξη κουβαλά ιδιαίτερο βάρος στην Κρήτη. Για δεκαετίες, οι βεντέτες αποτέλεσαν σκοτεινό κομμάτι της κοινωνικής ιστορίας του νησιού. Οικογένειες χωρίζονταν, χωριά ζούσαν σε διαρκή φόβο και το αίμα γεννούσε νέο αίμα. Παρότι τα τελευταία χρόνια τέτοια φαινόμενα έχουν περιοριστεί σημαντικά, υποθέσεις σαν αυτή ξυπνούν μνήμες που πολλοί πίστευαν πως είχαν περάσει οριστικά στο παρελθόν.

Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στον ανθρώπινο πόνο και την αυτοδικία

Κανείς δεν μπορεί εύκολα να μετρήσει τον πόνο ενός γονιού που χάνει το παιδί του. Ιδιαίτερα όταν ο θάνατος προέρχεται από τροχαίο δυστύχημα, η απώλεια συχνά συνοδεύεται από οργή, ερωτήματα και αίσθηση αδικίας.

Όμως σε ένα κράτος δικαίου, η τιμωρία δεν αποδίδεται από τον ίδιο τον πολίτη. Αυτό ακριβώς είναι η αυτοδικία: η απόφαση κάποιου να πάρει τον νόμο στα χέρια του, θεωρώντας ότι η δικαιοσύνη δεν επαρκεί ή δεν αποδόθηκε όπως ο ίδιος επιθυμούσε.

Το πρόβλημα είναι ότι η αυτοδικία δεν σταματά ποτέ σε μία πράξη. Δημιουργεί έναν νέο κύκλο βίας, αφήνοντας πίσω νέα θύματα, νέες οικογένειες στο πένθος και μια κοινωνία που μαθαίνει να ζει με τη λογική της ανταπόδοσης.

Και τότε η κοινωνία επιστρέφει σε μια επικίνδυνη λογική: «αφού δεν δικαιώθηκα, θα αποδώσω μόνος μου δικαιοσύνη».

Η Κρήτη απέναντι στα στερεότυπα

Κάθε φορά που συμβαίνει ένα τέτοιο περιστατικό, επανέρχεται και το στερεότυπο της «Κρήτης των όπλων και της βεντέτας». Ωστόσο, πολλοί Κρητικοί αντιδρούν σε αυτή τη γενίκευση, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για μεμονωμένες υποθέσεις που δεν εκφράζουν τη σύγχρονη κοινωνία του νησιού.

Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η οπλοκατοχή, η έντονη έννοια της τιμής και οι ισχυροί οικογενειακοί δεσμοί παραμένουν στοιχεία της κοινωνικής κουλτούρας σε ορισμένες περιοχές. Από την άλλη πλευρά, η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών απορρίπτει ανοιχτά τη βία και θεωρεί ότι τέτοιες ενέργειες δυσφημούν την Κρήτη.

Δεν είναι τυχαίο ότι μετά από κάθε αιματηρό περιστατικό, τοπικοί φορείς, αυτοδιοικητικοί και κάτοικοι ζητούν να σταματήσει η σύνδεση της κρητικής παράδοσης με την οπλοχρησία και τις προσωπικές εκδικήσεις.

Όταν η Δικαιοσύνη δεν αρκεί στα μάτια κάποιων

Υποθέσεις σαν αυτή φέρνουν στην επιφάνεια και ένα βαθύτερο κοινωνικό πρόβλημα: την κρίση εμπιστοσύνης προς τη Δικαιοσύνη και το κράτος.

Πολλοί πολίτες θεωρούν ότι οι ποινές είναι χαμηλές, ότι οι διαδικασίες καθυστερούν υπερβολικά ή ότι ορισμένες τραγωδίες δεν «δικαιώνονται» ποτέ πραγματικά. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η οργή μπορεί να μετατραπεί σε εμμονή.

Όμως η ιστορία δείχνει ότι η προσωπική εκδίκηση δεν λυτρώνει κανέναν. Αντίθετα, διπλασιάζει την τραγωδία.

Στην Αμμουδάρα, δύο οικογένειες είναι πλέον κατεστραμμένες. Ένας πατέρας έχασε το παιδί του σε τροχαίο. Μια άλλη οικογένεια θρηνεί τώρα τον 20χρονο νεκρό. Και μια τοπική κοινωνία προσπαθεί να καταλάβει πώς μια παλιά τραγωδία οδήγησε σε μια νέα.

Το ερώτημα που μένει

Ήταν πράξη αυτοδικίας; Ή μια σύγχρονη μορφή βεντέτας;

Ίσως τελικά οι δύο έννοιες να συναντιούνται στο ίδιο σκοτεινό σημείο: εκεί όπου ο άνθρωπος πιστεύει ότι ο προσωπικός πόνος τού δίνει το δικαίωμα να αφαιρέσει μια ζωή.

Και εκεί ακριβώς αρχίζει ο μεγαλύτερος κίνδυνος για κάθε κοινωνία.

• αυτοδικία