BBC: Τι θα συμβεί αν η σύγκρουση Ιράν-Ισραήλ ξεφύγει από κάθε έλεγχο; – Πέντε δυνατά σενάρια

Η διεθνής κοινότητα κρατά την ανάσα της. Αν και προς το παρόν η αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν μοιάζει περιορισμένη γεωγραφικά και στρατηγικά, οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών έχουν ανοίξει ένα επικίνδυνο παράθυρο: αυτό της ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Το ερώτημα που τίθεται όλο και πιο έντονα είναι: Τι θα συμβεί αν οι φωνές υπέρ της αυτοσυγκράτησης δεν εισακουστούν;

Ακολουθούν πέντε εφιαλτικά – αλλά όχι αδύνατα – σενάρια.

1. Οι ΗΠΑ εμπλέκονται άμεσα

Παρά τις κατηγορηματικές διαψεύσεις της Ουάσιγκτον, η Τεχεράνη φαίνεται να πιστεύει πως οι ΗΠΑ ενέκριναν – έστω σιωπηρά – τα ισραηλινά πλήγματα. Ένα χτύπημα σε αμερικανικούς στόχους στη Μέση Ανατολή δεν αποκλείεται: από στρατόπεδα ειδικών δυνάμεων στο Ιράκ και βάσεις στον Κόλπο, μέχρι διπλωματικές αποστολές. Οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, αν και αποδυναμωμένες, παραμένουν ενεργές.

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη αποσύρει μέρος του προσωπικού της από την περιοχή, φοβούμενη ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Όμως, τι θα συμβεί αν ένας Αμερικανός πολίτης σκοτωθεί σε ισραηλινό έδαφος;

Ο Ντόναλντ Τραμπ, που έχει υποσχεθεί στους ψηφοφόρους του να αποφύγει «αιώνιους πολέμους», θα μπορούσε να βρεθεί υπό τεράστια πίεση να απαντήσει. Και αυτή η απάντηση ίσως σημάνει το ξεκίνημα μιας ευρείας αμερικανικής εμπλοκής – το χειρότερο δυνατό σενάριο για μια ήδη εύθραυστη Μέση Ανατολή.

2. Οι χώρες του Κόλπου βρίσκονται στο στόχαστρο

Αν το Ιράν αποτύχει να πλήξει ουσιαστικά τους ισραηλινούς στρατιωτικούς στόχους, ίσως στραφεί σε πιο «μαλακούς» στόχους: κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στον Περσικό Κόλπο. Δεν είναι η πρώτη φορά – το 2019 το Ριάντ κατηγόρησε το Ιράν για επίθεση στα πετρέλαιά του, ενώ το 2022 οι Χούθι χτύπησαν στόχους στα Εμιράτα.

Πολλές χώρες του Κόλπου φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις και υποστήριξαν (έστω διακριτικά) την άμυνα του Ισραήλ. Αν δεχθούν επίθεση, ενδέχεται να απαιτήσουν την άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ. Ένα τέτοιο σπιράλ θα πυροδοτούσε γενικευμένη ανάφλεξη στην περιοχή.

3. Η αποτυχία καταστροφής του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος

Τι γίνεται αν το Ισραήλ δεν καταφέρει να καταστρέψει τις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις; Οι υποδομές του Ιράν, όπως το υπόγειο συγκρότημα Fordow, είναι θωρακισμένες. Και ακόμη κι αν καταστραφεί υλικό, η γνώση παραμένει: οι επιστήμονες δεν βομβαρδίζονται.
Εάν η ηγεσία της Τεχεράνης πειστεί ότι μόνο η απόκτηση πυρηνικού όπλου μπορεί να αποτρέψει μελλοντικές επιθέσεις, τότε ίσως επισπεύσει την πορεία της προς την απόκτηση πυρηνικής βόμβας.

Μια τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε σε νέα ισραηλινά πλήγματα, εγκλωβίζοντας την περιοχή σε έναν φαύλο κύκλο πολέμου – ή, όπως λένε στο Ισραήλ, «κούρεμα του χόρτου», δηλαδή συνεχείς επιθέσεις για έλεγχο της απειλής.

4. Παγκόσμιος οικονομικός σεισμός

Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη αρχίσει να αυξάνονται. Αν το Ιράν επιχειρήσει να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ – απ’ όπου περνά σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου – η παγκόσμια οικονομία θα δεχθεί τεράστιο πλήγμα.

Στον αντίποδα της αραβικής χερσονήσου, οι Χούθι της Υεμένης, το τελευταίο ενεργό προπύργιο του Ιράν στην περιοχή, ενδέχεται να εντείνουν τις επιθέσεις τους στη ναυσιπλοΐα της Ερυθράς Θάλασσας.

Ήδη πολλές χώρες παλεύουν με κρίσεις κόστους ζωής και πληθωρισμού. Ένα σοκ στο πετρέλαιο θα επιδείνωνε δραματικά την κατάσταση – και, ειρωνικά, ο μεγάλος κερδισμένος θα ήταν ο Βλαντιμίρ Πούτιν, με τη Ρωσία να βλέπει δισεκατομμύρια να ρέουν στα κρατικά ταμεία χάρη στην αύξηση των τιμών.

5. Κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος – και το χάος που θα φέρει

Ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, δηλώνει πως ο στόχος του είναι να εξουδετερώσει την ιρανική πυρηνική απειλή. Όμως, το χθεσινό του μήνυμα προς τον λαό του Ιράν άφησε να εννοηθεί κάτι περισσότερο: αλλαγή καθεστώτος.

Τι θα συμβεί αν ο στόχος αυτός επιτευχθεί; Ποιο θα είναι το κόστος μιας ενδεχόμενης πτώσης του καθεστώτος των μουλάδων; Το κενό εξουσίας ενδέχεται να οδηγήσει σε εμφύλια σύγκρουση, άνοδο ακραίων δυνάμεων ή ακόμη και διάσπαση της χώρας. Οι εικόνες από το Ιράκ και τη Λιβύη αποτελούν προειδοποίηση: η κατάρρευση ενός αυταρχικού καθεστώτος δεν οδηγεί αυτομάτως στη δημοκρατία, αλλά συχνά στο χάος.

Η στιγμή της αλήθειας

Το πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα τις επόμενες ημέρες θα καθορίσει τη μοίρα ολόκληρης της περιοχής – ίσως και του κόσμου.
Πόσο μακριά θα φτάσει η ιρανική απάντηση; Και πόση επιρροή μπορεί (ή θέλει) να ασκήσει η Ουάσιγκτον στον σύμμαχό της, το Ισραήλ;

Από τις απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα εξαρτάται αν θα μείνουμε στο χείλος της αβύσσου – ή αν θα πέσουμε μέσα.

• Ιράν
• Ισραήλ
• Μέση Ανατολή