BRICS στη σκιά του εμπορικού πολέμου: Ενιαίο μέτωπο κατά του οικονομικού προστατευτισμού των ΗΠΑ στη σύνοδο κορυφής του Ρίο ντε Ζανέιρο

Η φετινή σύνοδος των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος, ΗΑΕ, Αιθιοπία, Ινδονησία, Ιράν) λαμβάνει χώρα σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης και παγκόσμιας οικονομικής αβεβαιότητας. Η απόφαση του Λούλα ντα Σίλβα, προέδρου της Βραζιλίας και οικοδεσπότη της συνόδου, να υπερασπιστεί μια πολυμερή, πιο δίκαιη διεθνή οικονομική τάξη, αποτελεί σαφή τοποθέτηση υπέρ των ανοιχτών αγορών και κατά του μονομερούς προστατευτισμού.

BRICS: Μισός πλανήτης, 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ

Με σχεδόν το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού και το 40% του ΑΕΠ στα χέρια τους, τα μέλη των BRICS ξέρουν καλά πως κάθε λέξη και κάθε κίνηση μετράει. Σύμφωνα με το προσχέδιο του τελικού ανακοινωθέντος που διέρρευσε στο AFP, οι ηγέτες αναμένεται να εκφράσουν τις «σοβαρές ανησυχίες» τους για την επιβολή μονομερών δασμών, επισημαίνοντας ότι τέτοιες πρακτικές διαταράσσουν το διεθνές εμπόριο και απειλούν τις προοπτικές παγκόσμιας ανάπτυξης.

Οι διατυπώσεις παραμένουν προσεκτικές: καμία ευθεία βολή κατά των ΗΠΑ ή του Τραμπ, παρά το γεγονός ότι όλοι γνωρίζουν σε ποιόν απευθύνονται. Η διπλωματία προηγείται της σύγκρουσης, καθώς αρκετές χώρες βρίσκονται ήδη σε διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον για το ζήτημα των δασμών.

Η απουσία Σι Τζινπίνγκ και Πούτιν: Σημασία και παρασκήνιο

Σημαντικό στοιχείο της φετινής συνόδου είναι η απουσία του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ – πρώτη φορά από τότε που η Κίνα μπήκε δυναμικά στην ομάδα. Μαζί του λείπει και ο Βλαντίμιρ Πούτιν, που θα συμμετάσχει μόνο μέσω βιντεοσύνδεσης λόγω του εντάλματος σύλληψης που έχει εκδοθεί εις βάρος του από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Παρόλα αυτά, το διπλωματικό παρασκήνιο δεν χάνει τον παλμό του: ηγετικές φυσιογνωμίες, όπως ο Λούλα και ο Μόντι, καλούνται να κρατήσουν τις ισορροπίες.

Ο εμπορικός πόλεμος και η πολυμερής απάντηση

Στο επίκεντρο της συνόδου, ο εμπορικός πόλεμος που έχει πυροδοτήσει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, με μονομερείς αυξήσεις δασμών και απειλές για ανταποδοτικά μέτρα. Ο Λούλα έθεσε το πλαίσιο χθες: «Αντιμέτωποι με την επανεμφάνιση του προστατευτισμού, εναπόκειται στα αναδυόμενα κράτη να υπερασπιστούν το πολυμερές εμπορικό σύστημα και να μεταρρυθμίσουν τη διεθνή χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική». Τονίζει δηλαδή τη σημασία της συνεργασίας και της μεταρρύθμισης του συστήματος που διέπει τις αγορές και τη χρηματοδότηση σε διεθνές επίπεδο.

Η σκιά του Ιράν και το «καυτό» θέμα της Μέσης Ανατολής

Το κλίμα στη σύνοδο επηρεάζεται και από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Ο πρόσφατος πόλεμος Ιράν-Ισραήλ, αλλά και η επιθυμία της Τεχεράνης για αυστηρότερη καταδίκη του Ισραήλ και των ΗΠΑ, δοκιμάζει την ενότητα της ομάδας. Σύμφωνα με διαρροές, η τελική διατύπωση θα παραμείνει στη γραμμή της ανακοίνωσης του Ιουνίου: καταδίκη «στρατιωτικών επιθέσεων» χωρίς ονομαστική στοχοποίηση, έκκληση για τερματισμό του κύκλου βίας και αποκατάσταση της ειρήνης.

Το Ιράν εκπροσωπείται φέτος από τον υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, με τη διπλωματική φαντασία να δοκιμάζεται στο έπακρο. Το μήνυμα των BRICS, ωστόσο, φαίνεται να είναι σαφές: Ενότητα απέναντι στις προκλήσεις, χωρίς περιττές ρήξεις που θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν το κοινό μέτωπο.

BRICS 2025: Τα διακυβεύματα και η επόμενη μέρα

Σε έναν κόσμο που αλλάζει, οι BRICS προσπαθούν να οικοδομήσουν εναλλακτικά κέντρα επιρροής, να διεκδικήσουν μεγαλύτερο ρόλο στη διεθνή οικονομία και να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στις μονομερείς πρακτικές των ΗΠΑ. Το ερώτημα είναι αν θα το καταφέρουν, ή αν οι φυγόκεντρες δυνάμεις και οι εσωτερικές αντιθέσεις θα επικρατήσουν. Η φετινή σύνοδος, πάντως, αποτελεί ένα σημαντικό τεστ για το μέλλον του θεσμού – και, γιατί όχι, και της παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησης.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι το Ρίο δεν θα είναι φέτος μόνο πρωτεύουσα του καρναβαλιού, αλλά και της παγκόσμιας πολιτικής… Και στη διεθνή σκηνή, κάθε κίνηση μετράει. Ειδικά όταν παίζεται το μέλλον του πλανήτη!