Δάνειο 90 δισ. για την Ουκρανία: «Ναι μεν… αλλά» από Ζελένσκι- Οι αντιπαραθέσεις και οι προκλήσεις για τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια

Μια μέρα πριν ο Βλαντιμίρ Πούτιν, ανοίξει τα χαρτιά του στην ετήσια συνέντευξη τύπου, στο Κρεμλίνο οι ηγέτες των 27 κρατών της ΕΕ, αποφάσισαν να παράσχουν 90 δισ. ευρώ δάνειο στην Ουκρανία. Η κίνηση αυτή αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές πολιτικές και οικονομικές δεσμεύσεις της τελευταίας φάσης της σύγκρουσης, αντανακλώντας την αποφασιστικότητα πολλών ευρωπαϊκών κρατών να στηρίξουν το Κίεβο. Παρά τις αντιπαραθέσεις για τα παγωμένα ρωσικά assets, η συμφωνία επιτεύχθηκε με στόχο να διατηρηθεί η ενότητα της ΕΕ και η στρατηγική στήριξη προς την Ουκρανία. Ταυτόχρονα, άνοιξε μια νέα φάση διπλωματικών συνομιλιών ειρήνης με πρωτοβουλία των ΗΠΑ, στις οποίες οι διαφορές για εγγυήσεις, καθεστώς εδαφών και ασφάλεια παραμένουν μεγάλα εμπόδια.

Συμφωνία μετά από έντονες διαπραγματεύσεις

Μετά από περισσότερες από 15 ώρες σκληρών διαβουλεύσεων, η ΕΕ συμφώνησε να χορηγήσει στην Ουκρανία ένα άτοκο δάνειο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για τα έτη 2026–2027, με στόχο να καλύψει τα δημοσιονομικά και στρατιωτικά κενά που απειλούν να αποσταθεροποιήσουν το Κίεβο και να ενθαρρύνουν τη ρωσική περαιτέρω επιθετικότητα. Η απόφαση εγκρίθηκε με ομόφωνη στήριξη των 27, έπειτα από έντονες διαφωνίες για τον τρόπο χρηματοδότησης και το ρόλο των λεγόμενων παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.

Η συμφωνία στοχεύει να προσφέρει άμεση χρηματοδοτική ασφάλεια στην Ουκρανία σε μια περίοδο όπου οι ανάγκες της επεκτείνονται πέραν των δυνατοτήτων της, με εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για ανάγκες άνω των 130 δισεκατομμυρίων ευρώ για τα επόμενα δύο χρόνια. Το δάνειο θα στηριχθεί στις αγορές κεφαλαίων, με εγγύηση τον κοινοτικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να μην επιβαρύνει άμεσα τους εθνικούς προϋπολογισμούς των κρατών–μελών.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ανακοίνωσε το τελικό αποτέλεσμα με μια λιτή αλλά φορτισμένη δήλωση σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης: «Τηρήσαμε τη δέσμευσή μας. Έχουμε συμφωνία. Εγκρίθηκε η απόφαση για παροχή στήριξης 90 δισ. ευρώ στην Ουκρανία για την περίοδο 2026–27. Δεσμευτήκαμε, το υλοποιήσαμε.»

Το μεγάλο δίλημμα: παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία και η λύση συμβιβασμού

Κατά τη διάρκεια της Συνόδου, ένα από τα πιο αιχμηρά σημεία διαφωνίας ήταν το ερώτημα αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να αξιοποιήσει τα περίπου 210 δισεκατομμύρια ευρώ σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που έχουν παγώσει στην ΕΕ από το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η πρόταση αυτή είχε υποστηριχθεί αρχικά από πολλούς ηγέτες και θεωρήθηκε ως ένα εργαλείο για τη χρηματοδότηση ενός «δανείου επανορθώσεων» προς το Κίεβο, το οποίο η Ουκρανία θα αποπλήρωνε μόνο όταν η Μόσχα κατέβαλε αποζημιώσεις για τις ζημιές του πολέμου.

Ωστόσο, βαθιές νομικές και πολιτικές ανησυχίες ανάμεσα στα κράτη–μέλη, ιδίως από πλευράς Βελγίου, οδήγησαν στο να εγκαταλειφθεί αυτή η ιδέα για την παρούσα φάση. Το Βέλγιο κατέχει το μεγαλύτερο μέρος των παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων μέσω του χρηματοπιστωτικού οργανισμού Euroclear και προέβαλε σθεναρά επιχειρήματα για πιθανές νομικές και οικονομικές συνέπειες, περιλαμβανομένων ενδεχόμενων δικαστικών εμποδίων και αντίποινων από τη Ρωσία σε περίπτωση που αυτά χρησιμοποιούνταν.  Τελικά, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέληξαν στη λύση της έκδοσης κοινού δανείου από τις αγορές κεφαλαίων με εγγύηση του κοινού προϋπολογισμού της ΕΕ. Η επιλογή αυτή κρίθηκε ως ένα λειτουργικό και πρακτικό σχέδιο για να καλυφθούν οι άμεσες ανάγκες της Ουκρανίας, χωρίς να προκαλέσει πρόσθετες νομικές συγκρούσεις εντός της Ένωσης ή με τη Μόσχα. Παράλληλα, οι ηγέτες τόνισαν ότι τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία θα παραμείνουν ακινητοποιημένα μέχρι η Μόσχα να αποδεχθεί την υποχρέωση πληρωμής πολεμικών επανορθώσεων, και ότι μπορούν να αξιοποιηθούν στο μέλλον για την αποπληρωμή του δανείου εφόσον οι συνθήκες το επιτρέψουν.

Αυτή η στάση ουσιαστικά επέτρεψε στους ηγέτες να υπερβούν μια ενδεχόμενη ρήξη στην ΕΕ και να διατηρήσουν την ενότητα στη στήριξη της Ουκρανίας, αποφεύγοντας βαθιές διαφορές στον κοινό δρόμο.

Οι θέσεις των ηγετών της ΕΕ

Η Σύνοδος Κορυφής ήταν μια άσκηση ισορροπίας ανάμεσα σε διαφορετικές πολιτικές γραμμές και στρατηγικές αντιλήψεις μέσα στην ΕΕ. Οι δηλώσεις των ηγετών μετά την ολοκλήρωση των συζητήσεων αποκαλύπτουν τις προτεραιότητες και τις διαφορές ανάμεσα στα κράτη.

Εμανουέλ Μακρόν

Ο πρόεδρος της Γαλλίας χαρακτήρισε τη συμφωνία ως μια κρίσιμη στιγμή για την Ευρώπη και υπογράμμισε τη σημασία της στήριξης του Κιέβου για την ασφάλεια του ευρωπαϊκού χώρου, προσθέτοντας ότι η χρηματοδότηση πρέπει να εξασφαλίζει την αυτονομία της Ουκρανίας και τη μακροπρόθεσμη ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ο Γάλλος πρόεδρος δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι «θα είναι χρήσιμο» να μιλήσει με τον Ρώσο ηγέτη Βλαντιμίρ Πούτιν. «Νομίζω ότι εμείς οι Ευρωπαίοι και οι Ουκρανοί πρέπει να βρούμε ένα πλαίσιο για να ξεκινήσουμε μια συζήτηση με τον δέοντα τρόπο», είπε.

Φρίντριχ Μερτς

Ο Γερμανός καγκελάριος χαιρέτισε τη συμφωνία και εξήγησε ότι το δάνειο θα καλύψει τις στρατιωτικές και δημοσιονομικές ανάγκες της Ουκρανίας για τα επόμενα δύο χρόνια. Υπογράμμισε επίσης ότι το παγωμένο ρωσικό χρήμα παραμένει μπλοκαρισμένο και ότι η ΕΕ διατηρεί το δικαίωμα να το χρησιμοποιήσει για την αποπληρωμή του δανείου όταν αυτό καθίσταται νομικά εφικτό. 

Ντόναλντ Τουσκ

Ο Πολωνός πρωθυπουργός τόνισε ότι η Ευρώπη αντιμετώπισε μια επιλογή ανάμεσα στο «χρήματα σήμερα ή αίμα αύριο», υπογραμμίζοντας την ανάγκη άμεσης χρηματοδότησης ώστε να αποτραπεί περαιτέρω αιματοχυσία και να ενισχυθεί η θέση της Ουκρανίας έναντι της Ρωσίας.

Μπαρτ ντε Βέβερ

Ο Μπαρτ Ντε Βέβερ εξαπέλυσε επίσης μια διακριτική επίθεση στους επικριτές του, οι οποίοι είχαν ασκήσει πίεση στον Βέλγο ηγέτη πριν από τη σύνοδο κορυφής για να αποδεχτεί το σχέδιο της ΕΕ για τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. Χώρες όπως η Δανία είχαν μάλιστα αφήσει να εννοηθεί ότι το Βέλγιο θα έπρεπε να απορριφθεί από την πρόταση. «Η πολιτική δεν είναι παιχνίδι σόφτμπολ, είναι παιχνίδι σκληρού μπέιζμπολ», δήλωσε στους δημοσιογράφους.

«Φυσικά σε κάποιους δεν άρεσε… θέλουν να τιμωρήσουν τον [Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ] Πούτιν παίρνοντας τα χρήματά του». «Οι χώρες που ζουν κοντά στη Ρωσία… το βρήκαν συναισθηματικά ικανοποιητικό», είπε, αλλά «η πολιτική δεν είναι μια συναισθηματική δουλειά» και «η ορθολογικότητα έχει επικρατήσει».

Δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη μετά τη Σύνοδο Κορυφής

Σε μια πρώτη δημόσια τοποθέτηση μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της Συνόδου, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η επιλογή του δανείου – γέφυρα από την ΕΕ ήταν η ενδεδειγμένη λύση για να καλυφθούν οι επείγουσες χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας, χωρίς να οδηγήσει σε δημοσιονομικές συνέπειες για τα κράτη–μέλη. Σύμφωνα με τον ίδιο, μια τέτοια λύση προστατεύει τα εθνικά συμφέροντα όλων και είναι συμβατή με νομικά και φορολογικά πρότυπα, ενώ παράλληλα διατηρεί ανοικτό το ενδεχόμενο αξιοποίησης των παγωμένων ρωσικών στοιχείων στο μέλλον υπό κατάλληλες νομικές προϋποθέσεις. Ο κ. Μητσοτάκης επίσης επανέλαβε τη σταθερή θέση της Αθήνας υπέρ της στήριξης της Ουκρανίας, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη οφείλει να βοηθήσει ώστε η χώρα να παραμείνει ασφαλής, οικονομικά βιώσιμη και ικανή να αμυνθεί απέναντι στη ρωσική εισβολή.

Μήνυμα Μητσοτάκη στους αγρότες: «Ναι στον διάλογο, όχι στην αχρείαστη ταλαιπωρία – Δεν θα ενδώσουμε σε μαξιμαλισμό που οδηγεί εκτός ευρωπαϊκού πλαισίου»

Ο Ζελένσκι και οι προσδοκίες του Κιέβου

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έσπευσε να χαιρετίσει τη συμφωνία, χαρακτηρίζοντάς την «ενίσχυση της ανθεκτικότητας» της χώρας του και στοιχείο κρίσιμης στρατηγικής σημασίας ενόψει του συνεχόμενου πολέμου με τη Ρωσία. Παρά την αποτυχία να ενταχθούν άμεσα τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία στο πακέτο, ο Ζελένσκι υπογράμμισε την ηθική και νομική βάση για την αξιοποίησή τους στο μέλλον, όσο παραμένει ενεργή η ρωσική επιθετικότητα.

Ειρηνευτικές συνομιλίες και η ρωσική αντίδραση

Ενώ οι ευρωπαϊκές κεφαλές ήταν στραμμένες στη χρηματοδότηση, παράλληλα εξελίσσονται διπλωματικές προσπάθειες για ειρήνευση. Αμερικανικοί και ρωσικοί διπλωμάτες αναμένεται να συναντηθούν στο Μαϊάμι αυτό το Σαββατοκύριακο για να συζητήσουν ειρηνευτικές πρωτοβουλίες, στο πλαίσιο ευρύτερης προσπάθειας που προωθεί η κυβέρνηση των ΗΠΑ με στόχο να επιτευχθεί συμφωνία τερματισμού του πολέμου. Αυτές οι συνομιλίες διεξάγονται εν μέσω έντονων αντιθέσεων σε βασικά ζητήματα όπως τα εδαφικά, οι εγγυήσεις ασφαλείας και η στρατιωτική βοήθεια.

Από τη ρωσική πλευρά, οι απαντήσεις έχουν ποικίλλο χαρακτήρα, με έναν Ρώσο απεσταλμένο να σχολιάζει πως «ο νόμος και η λογική νικούν… προς το παρόν» περιγράφοντας μια κατάσταση όπου οι διαφωνίες των ευρωπαίων ηγετών σχετικά με τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία καθυστερούν μια πιο αποφασιστική λύση. Οι δηλώσεις αυτές αναδεικνύουν την πολιτική στρατηγική της Μόσχας να εκμεταλλευτεί νομικά και γεωπολιτικά επιχειρήματα προκειμένου να εμποδίσει την αξιοποίηση αυτών των κεφαλαίων.

Παράλληλα, η Μόσχα έχει κινήσει νομικές διαδικασίες εναντίον του φορέα Euroclear, όπου φυλάσσονται τα ενεργητικά, γεγονός που κλιμακώνει την πίεση στο Βέλγιο και άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που διστάζουν να ανοίξουν το ζήτημα των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων χωρίς νομικές διασφαλίσεις.

Τι σημαίνει η συμφωνία για το μέλλον

Σύμφωνα με το CNN η απόφαση παροχής ενάτου δανείου ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ αποτελεί μια σημαντική δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην Ουκρανία, διασφαλίζοντας χρηματοδοτική στήριξη για οικονομικούς και στρατιωτικούς σκοπούς τουλάχιστον για τα επόμενα δύο χρόνια και επεκτείνοντας την ευρωπαϊκή επιρροή στο τραπέζι των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.

Η σύνοδος επεσήμανε επίσης μια βαθιά διαίρεση μέσα στην ΕΕ σχετικά με το πώς πρέπει να διαχειριστούν τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία και εάν αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα για την υποστήριξη της Ουκρανίας — ένα ζήτημα που πιθανότατα θα επανεμφανιστεί στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις.

Εν κατακλείδι, η συμφωνία για το δάνειο των 90 δισ. ευρώ σηματοδοτεί μια εικόνα ταυτόχρονης αποφασιστικότητας και επιφυλακτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης: αποφασισμένο να στηρίξει το Κίεβο, αλλά προσεκτικό στη διαχείριση νομικών και πολιτικών κινδύνων μέσα σε μια πολύπλοκη γεωπολιτική συγκυρία.

• Βλαντιμίρ Πούτιν
• Ευρωπαϊκή Ένωση
• Ουκρανία
• Ρωσία
• Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ