Δεν γέρασε καθόλου…

Κάποιοι την έχουμε δει από κοντά, εκατομμύρια άνθρωποι την έχουν δει σε φωτογραφίες, σε σκίτσα, σε μπλουζάκια και χρηστικά αντικείμενα, έχουν περάσει 89 χρόνια από τότε που δημιουργήθηκε – κι  όμως δεν την έχουμε βαρεθεί αλλά και η άτιμη δεν έχει γεράσει καθόλου….

Ο λόγος για την Γκερνίκα (Guernica ή Γκουέρνικα, όπως την λέμε στα ελληνικά), που είναι το διασημότερο ίσως έργο του Pablo Picasso. Πιο παλιά η «Μόνα Λίζα» του Νταβίντσι θεωρούνταν το Νο1 έργο ζωγραφικής στον κόσμος. Τώρα την πρωτιά κατέχει η Guernica του Picasso. Και θυμάμαι πριν 10 χρόνια περίπου – που είχε συμπληρώσει τα 80 της χρόνια – είχε γίνει στην Μαδρίτη ένας μικρός χαμός.

Λέγεται πως όταν οι Γερμανοί μπήκαν στο Παρίσι στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στην προσπάθειά τους να βρουν καλλιτεχνικούς θησαυρούς και να τους κατασχέσουν, ένας Γερμανός αξιωματικός έδειξε σε φωτογραφία τον πίνακα Guernica στον ίδιο τον Πικάσο που είχε προσαχθεί, ρωτώντας τον:

• Αυτόν τον πίνακα εσείς τον κάνατε;

Κι εκείνος απάντησε με θάρρος:

• Όχι, Εσείς!

Αυτός ο τεράστιος καμβάς (3,54×7,82μ.) περιγράφει την απανθρωπιά, τη βιαιότητα και την απόγνωση του πολέμου. Ήταν παραγγελία της δημοκρατικής κυβέρνησης της Ισπανίας για τη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού το 1937. Ο Πικάσο εμπνεύστηκε το έργο όταν, στις 26 Απριλίου της ίδιας χρονιάς, στα πλαίσια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, Γερμανοί πιλότοι της αεροπορίας των εθνικιστών, βομβάρδισαν την κωμόπολη Γκερνίκα, στην χώρα των Βάσκων. Στο βομβαρδισμό εκείνο σκοτώθηκαν 1.650 άνθρωποι και ισοπεδώθηκε το 70% της πόλης με 32 τόνους εκρηκτικά.

Ο Πικάσο πληροφορήθηκε τα γεγονότα από την εφημερίδα Le Soir, και ολοκλήρωσε το έργο στις 3 Ιουνίου του 1937. Απέφυγε να ζωγραφίσει αεροπλάνα, βόμβες ή ερείπια. Οι κυρίαρχες μορφές του έργου είναι ένας ταύρος και ένα πληγωμένο άλογο με διαμελισμένα κορμιά και τέσσερις γυναίκες που ουρλιάζουν κρατώντας νεκρά μωρά. Αρχικά ο Πικάσο πειραματίστηκε με χρώμα, αλλά τελικά κατέληξε στο άσπρο-μαύρο και αποχρώσεις του γκρι, καθώς θεώρησε ότι έτσι δίνει μεγαλύτερη ένταση στο θέμα. Πολλές φορές μετακίνησε φιγούρες και μορφές πριν καταλήξει στην οριστική τους θέση.

Η διαδικασία της ζωγραφικής του πίνακα αποτυπώθηκε στην τελική μορφή μετά από σαράντα πέντε σχέδια. 45 φορές έφτιαξε σκίτσα του έργου για να καταλήξει στην οριστική του μορφή. Όταν πρωτοεμφανίστηκε ο πίνακας, οι αντιδράσεις ήταν μάλλον αρνητικές και όταν ο Φράνκο κατέλαβε την εξουσία το 1939 και, με το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το έργο φυγαδεύτηκε στις ΗΠΑ, για να αποφευχθεί η καταστροφή του.

Η Guernica έμεινε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (MoMA) για πολλά χρόνια και ο Πικάσο είχε δηλώσει πως δεν επιθυμεί να επιστρέψει  στην Ισπανία προτού αποκατασταθεί πλήρως η δημοκρατία. Το 1974 υπήρξε συμβάν βανδαλισμού του έργου με κόκκινη μπογιά, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις σφαγές στο Μι Λάι στο Βιετνάμ.

Το 1981 η Guernica επιστράφηκε στην Ισπανία και εκτέθηκε αρχικά στο Casón del Buen Retiro και κατόπιν στο Prado προστατευμένη με αλεξίσφαιρο τζάμι και οπλισμένους φρουρούς, για το φόβο νέου βανδαλισμού. Το 1992 ο πίνακας μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση στο Μουσείο Reina Sofia στην Μαδρίτη.

Τα τελευταία χρόνια ακούγεται συχνά ότι οι Βάσκοι επιμένουν το έργο να μεταφερθεί στο Μουσείο Γκούγκενχαϊμ στο Bilbao το οποίο βρίσκεται λίγα μόλις χιλιόμετρα από την κωμόπολη Guernica, πράγμα με το οποίο δεν συμφωνεί ούτε η ισπανική κυβέρνηση ούτε η διοίκηση του Μουσείου “Βασίλισσα Σοφία”

---

(φωτο το Μουσείο Reina Sofia)

Το μουσείο Reina Sofia, το οποίο έχω επισκεφθεί και είναι υπέροχο, ήταν ένα παλιό νοσοκομείο, το οποίο όταν σταμάτησε να λειτουργεί το μετέτρεψαν σε Μουσείο, με την οικονομική και ηθική βοήθεια της Βασίλισσας Σοφίας – εξ ου και πήρε το όνομα της. Το μουσείο απέκτησε τεράστια επισκεψιμότητα από την στιγμή που η Guernica, από το Prado, μετακόμισε εκεί.

• Γκουέρνικα