Διαδοχή στο Ιράν: Ποιοι διεκδικούν τη θέση του Ανώτατου Ηγέτη μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ

Η δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, σε αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, πυροδοτεί μια από τις πιο κρίσιμες πολιτικές μεταβάσεις στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η Τεχεράνη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά ευαίσθητο σταυροδρόμι, καθώς το θεοκρατικό κατεστημένο καλείται να επιλέξει τον διάδοχο σε μια περίοδο στρατιωτικής έντασης και γεωπολιτικής αβεβαιότητας.

Οι επιθέσεις, που ξεκίνησαν το Σάββατο παρά τους προηγούμενους γύρους διπλωματικών επαφών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, δεν περιορίστηκαν μόνο στον ανώτατο ηγέτη. Σύμφωνα με πληροφορίες, νεκροί είναι και κορυφαίοι αξιωματούχοι που ανήκαν στον στενό του κύκλο, μεταξύ των οποίων ο σύμβουλος ασφαλείας Αλί Σαμχανί και ο αρχιστράτηγος των Φρουρών της Επανάστασης Μοχάμεντ Πακπούρ.

Το πλήγμα στην κορυφή της ιεραρχίας δημιουργεί κενό εξουσίας σε μια χώρα όπου ο ρόλος του Ανώτατου Ηγέτη είναι καθοριστικός – όχι μόνο πολιτικά, αλλά και στρατιωτικά και θεσμικά.

Οι επικρατέστεροι για τη διαδοχή

Η διαδικασία διαδοχής είχε, σύμφωνα με πληροφορίες, τεθεί σε τροχιά προετοιμασίας πριν από την έναρξη των συγκρούσεων. Ωστόσο, το νέο σκηνικό αλλάζει τις ισορροπίες και αναδεικνύει διαφορετικά κέντρα ισχύος.

Μοτζτάμπα Χαμενεΐ

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεύτερος γιος του εκλιπόντος ηγέτη, θεωρείται ένας από τους βασικούς διεκδικητές. Διαθέτει σημαντική επιρροή εντός των μηχανισμών εξουσίας και ιδιαίτερα στους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), το ισχυρότερο στρατιωτικό σώμα της χώρας.

Ωστόσο, η προοπτική μιας «κληρονομικής» διαδοχής προκαλεί αντιδράσεις. Η Ισλαμική Δημοκρατία ιδρύθηκε μετά την ανατροπή της μοναρχίας του Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί το 1979, και η ιδέα μεταβίβασης εξουσίας από πατέρα σε γιο παραμένει πολιτικά ευαίσθητη.

Αλιρεζά Αραφί

Ο Αλιρεζά Αραφί, 67 ετών, αποτελεί κεντρική μορφή του θρησκευτικού κατεστημένου. Είναι αναπληρωτής πρόεδρος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων και έχει διατελέσει μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών.

Η επιρροή του στην Κομ – το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο της χώρας – είναι ισχυρή, καθώς ηγείται του συστήματος ιερατικών σεμιναρίων και είναι αρχηγός της προσευχής της Παρασκευής. Η επιλογή του θα σηματοδοτούσε ενίσχυση της θεολογικής συνέχειας.

Ο Μοχάμεντ Μεχντί Μιρμπαγκέρι ανήκει στη σκληροπυρηνική πτέρυγα του καθεστώτος. Μέλος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων και επικεφαλής της Ακαδημίας Ισλαμικών Επιστημών στην Κομ, έχει διατυπώσει επανειλημμένα έντονη κριτική απέναντι στη Δύση.

Μια ενδεχόμενη εκλογή του θα σήμαινε σαφή ιδεολογική σκλήρυνση της ιρανικής ηγεσίας.

Ο Γκολάμ Χοσεΐν Μοχσένι Ετζεΐ ηγείται σήμερα της δικαστικής εξουσίας, διορισμένος το 2021 από τον ίδιο τον Χαμενεΐ. Έχει διατελέσει υπουργός Πληροφοριών και γενικός εισαγγελέας και θεωρείται πρόσωπο με ισχυρούς δεσμούς με τη συντηρητική πτέρυγα.

Η υποψηφιότητά του ενδέχεται να συγκεντρώσει στήριξη από τον σκληρό πυρήνα του συστήματος ασφαλείας.

Χασάν Χομεϊνί

Ο Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας Ρουχολάχ Χομεϊνί, εκπροσωπεί μια πιο μετριοπαθή και μεταρρυθμιστική τάση.

Παρότι δεν έχει ασκήσει κρατικό αξίωμα, η συμβολική του βαρύτητα είναι μεγάλη. Η προηγούμενη απόρριψη της υποψηφιότητάς του για τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων το 2016 δείχνει, ωστόσο, ότι αντιμετωπίζει αντιστάσεις από το συντηρητικό μπλοκ.

Πώς επιλέγεται ο Ανώτατος Ηγέτης

Η επιλογή γίνεται από τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, ένα σώμα 88 κληρικών που εκλέγονται ανά οκταετία. Οι υποψήφιοι για τη Συνέλευση εγκρίνονται από το Συμβούλιο των Φρουρών, θεσμό που ασκεί ισχυρό έλεγχο στο πολιτικό σύστημα.

Σε περίπτωση θανάτου ή παραίτησης, η Συνέλευση καλείται να αποφασίσει με απλή πλειοψηφία. Το ιρανικό Σύνταγμα ορίζει ότι ο υποψήφιος πρέπει να διαθέτει βαθιά γνώση της σιιτικής νομολογίας, πολιτική κρίση και διοικητική ικανότητα.

Η μοναδική προηγούμενη μεταβίβαση εξουσίας πραγματοποιήθηκε το 1989, όταν μετά τον θάνατο του Ρουχολάχ Χομεϊνί, η Συνέλευση επέλεξε τον Χαμενεΐ ως διάδοχο.

• Ιράν
• Πόλεμος στη Μέση Ανατολή