Δημογραφικό SOS: Η Ελλάδα γερνάει – Αρνητικό το μεταναστευτικό ισοζύγιο

Η γήρανση του πληθυσμού και η κατάρρευση της γονιμότητας μετατρέπονται σε υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα για την Ελλάδα, με τις προβολές να δείχνουν ότι το ισοζύγιο γεννήσεων–θανάτων θα παραμείνει αρνητικό για τις επόμενες τρεις δεκαετίες.

Η Ελλάδα συρρικνώνεται

Από το 2011 έως το 2024, η χώρα έχασε σχεδόν 500.000 κατοίκους, καθώς οι θάνατοι υπερέβησαν σταθερά τις γεννήσεις, ενώ και το μεταναστευτικό ισοζύγιο παρέμεινε αρνητικό. Το 2023 γεννήθηκαν μόλις 72.300 παιδιά – αριθμός σχεδόν στο μισό σε σχέση με τις γενιές του ’50 και του ’60. Σήμερα, σχεδόν το 23% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών, με τους ηλικιωμένους να ξεπερνούν κατά 1 εκατομμύριο τα παιδιά 0–14 ετών.

Χαμηλή γονιμότητα και αυξανόμενη ατεκνία

Η διαγενεακή γονιμότητα στην Ελλάδα περιορίζεται στα 1,3–1,4 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το όριο αναπαραγωγής των 2,07. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η άνοδος της ατεκνίας: για τις γενιές γύρω από το 1980, ένας στους πέντε δεν έχει αποκτήσει παιδιά.

Μετανάστευση: χαμένη ευκαιρία

Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η μαζική είσοδος μεταναστών μεταξύ 1991–2010 συνέβαλε στην αύξηση του πληθυσμού και στην ανανέωση της κοινωνίας. Ωστόσο, μετά το 2011, με την οικονομική κρίση, οι ροές αντιστράφηκαν: νέοι Έλληνες έφυγαν στο εξωτερικό, ενώ όσοι μετανάστες είχαν εγκατασταθεί μόνιμα, επέστρεψαν στις πατρίδες τους. Παράλληλα, η Ελλάδα δεν αξιοποίησε τη μεταναστευτική δυναμική από τις προσφυγικές ροές της τελευταίας δεκαετίας.

Κοινωνικοί παράγοντες: γιατί οι νέοι δεν κάνουν οικογένεια

Η ανάλυση δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Οι νέοι φεύγουν ή δεν τεκνοποιούν λόγω:

• έλλειψης προοπτικής σε εργασία με αξιοπρεπείς απολαβές και συνθήκες,

• χρόνιων παθογενειών όπως η αναξιοκρατία,

• στεγαστικού αδιεξόδου, που καθυστερεί τον γάμο και την απόκτηση παιδιών.

Η μέση ηλικία αποχώρησης από την οικογενειακή εστία αυξάνεται, το ίδιο και η ηλικία στον γάμο και στην τεκνοποίηση. Αυτό σημαίνει λιγότερα παιδιά, σε μεγαλύτερες ηλικίες, με αποτέλεσμα έναν πληθυσμό που συνεχώς γερνάει.

Ύπαιθρος και πόλεις: μια άνιση μάχη

Η συρρίκνωση αποτυπώνεται εντονότερα στην ύπαιθρο, με χωριά που αδειάζουν και νέους που μετακινούνται σε πόλεις ή στο εξωτερικό. Το κόστος στέγασης στις μεγάλες πόλεις επιτείνει το αδιέξοδο, ενώ η έλλειψη πολιτικών στήριξης οικογενειών καθιστά την τεκνοποίηση πολυτέλεια.

Η Ελλάδα μπαίνει σε μια δημογραφική παγίδα: χαμηλές γεννήσεις, αυξανόμενη ατεκνία, γηράσκων πληθυσμός και διαρροή νέων στο εξωτερικό. Αν δεν υπάρξουν γενναίες πολιτικές για το δημογραφικό και το μεταναστευτικό, η χώρα κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με μια δραματική μείωση πληθυσμού και μια κοινωνία που δεν θα μπορεί να συντηρήσει ούτε το παραγωγικό ούτε το ασφαλιστικό της σύστημα.

• γονιμότητα
• δημογραφικό πρόβλημα
• πληθυσμός
• υπογεννητικότητα