Εφηβικές αυτοκτονίες και μιμητισμός: Το φαινόμενο Werther – Τα προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται

Δύο τραγικά περιστατικά με πρωταγωνίστριες ανήλικες κοπέλες, μέσα σε λιγότερο από έναν μήνα, έχουν προκαλέσει σοκ στην ελληνική κοινωνία και επαναφέρουν με δραματικό τρόπο τη συζήτηση γύρω από την εφηβική αυτοκτονία, τον μιμητισμό και την ψυχική υγεία των νέων.

Στις 16 Απριλίου 2026, μία 17χρονη από το Ψυχικό βρέθηκε νεκρή στα νερά της Διώρυγας της Κορίνθου, έχοντας αφήσει πίσω της σημείωμα. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 12 Μαΐου 2026, δύο 17χρονες συμμαθήτριες στην Ηλιούπολη ανέβηκαν στην ταράτσα πολυκατοικίας και έπεσαν στο κενό πιασμένες χέρι-χέρι. Η μία έχασε τη ζωή της, ενώ η δεύτερη νοσηλεύεται σε εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση στη ΜΕΘ.

Τα σημειώματα που άφησαν πίσω τους αποτυπώνουν τη βαθιά ψυχική πίεση που φαίνεται να βίωναν.

Τι είναι το «Φαινόμενο Werther» και γιατί ανησυχούν οι ειδικοί

Η επιστημονική κοινότητα εδώ και δεκαετίες προειδοποιεί για το λεγόμενο «Φαινόμενο Werther», δηλαδή τον μιμητισμό αυτοκτονικών συμπεριφορών μετά από εκτεταμένη δημοσιοποίηση αντίστοιχων περιστατικών.

Ο όρος προέρχεται από το μυθιστόρημα «Τα Πάθη του Νεαρού Werther» του Goethe το 1774, όταν καταγράφηκε κύμα αυτοκτονιών νέων στην Ευρώπη που ταυτίζονταν με τον ήρωα του βιβλίου. Η πρώτη μεγάλη επιστημονική τεκμηρίωση έγινε το 1974 από τον κοινωνιολόγο David Phillips, ο οποίος διαπίστωσε ότι οι αυτοκτονίες αυξάνονταν σημαντικά μετά από έντονη δημοσιογραφική κάλυψη παρόμοιων γεγονότων.

Σήμερα, οι ειδικοί θεωρούν ότι το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στους εφήβους και στους νεαρούς ενήλικες. Μελέτη από τη Νότια Κορέα κατέγραψε αύξηση 16,4% στις αυτοκτονίες μέσα σε μία ημέρα από τη δημοσιοποίηση σχετικών ειδήσεων, ενώ η επίδραση ήταν ακόμη μεγαλύτερη σε κορίτσια και νεαρές ηλικίες.

Ανησυχία προκαλεί και το εύρημα ότι όσο περισσότερο παραμένει μια τέτοια είδηση στην επικαιρότητα με δραματοποιημένο τρόπο, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος μιμητισμού.

Τα στοιχεία για την Ελλάδα δείχνουν αύξηση της αυτοκτονικότητας στους νέους

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία αποτυπώνουν μια εικόνα που προβληματίζει έντονα τους ειδικούς ψυχικής υγείας.

Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ, το 2025 καταγράφηκαν στην Ελλάδα 579 περιστατικά αυτοκτονίας. Παράλληλα, «Το Χαμόγελο του Παιδιού» ανακοίνωσε ότι μόνο μέσα στο ίδιο έτος διαχειρίστηκε 764 περιστατικά που σχετίζονταν με αυτοκτονικό ιδεασμό, αυτοτραυματισμούς ή απόπειρες ανηλίκων.

Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σχεδόν σε δύο περιστατικά την ημέρα και παρουσιάζει αύξηση 31,6% σε σχέση με το 2021. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι μεγάλο μέρος αυτών αφορά κορίτσια ηλικίας 13 έως 15 ετών.

Σε διεθνές επίπεδο, η αυτοκτονία αποτελεί πλέον την τρίτη αιτία θανάτου για νέους ηλικίας 15–29 ετών, σύμφωνα με παγκόσμια δεδομένα δημόσιας υγείας.

Ποιος είναι ο ρόλος των ΜΜΕ και των social media

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η ανεύθυνη προβολή αυτοκτονιών μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας μιμητισμού.

Στις ανανεωμένες οδηγίες του 2023 προς τα μέσα ενημέρωσης, ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγεται η δραματοποίηση, η υπερβολική επανάληψη, η προβολή προσωπικών στοιχείων και κάθε μορφή «ρομαντικοποίησης» της πράξης.

Η νέα πραγματικότητα των social media κάνει το πρόβλημα ακόμη πιο σύνθετο. Ειδικοί στην ψυχική υγεία σημειώνουν ότι οι έφηβοι εκτίθενται πλέον σε τεράστιο όγκο περιεχομένου χωρίς φίλτρα, ενώ αλγόριθμοι πλατφορμών μπορούν να αναπαράγουν συνεχώς παρόμοιο υλικό σε ευάλωτα άτομα.

Μελέτες του 2025 έδειξαν ότι η συνεχής έκθεση νέων σε περιεχόμενο αυτοκτονιών ή αυτοτραυματισμών αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο μιμητικής συμπεριφοράς. Παράλληλα, σοβαρή συζήτηση έχει ανοίξει διεθνώς και για τον ρόλο των chatbots τεχνητής νοημοσύνης, μετά την υπόθεση του 14χρονου Sewell Setzer III στις ΗΠΑ.

Το «Φαινόμενο Papageno»: Όταν η ενημέρωση σώζει ζωές

Οι επιστήμονες τονίζουν πάντως ότι τα ΜΜΕ μπορούν να λειτουργήσουν και προστατευτικά.

Το λεγόμενο «Φαινόμενο Papageno» περιγράφει την αντίθετη επίδραση: όταν δημοσιοποιούνται ιστορίες ανθρώπων που ξεπέρασαν αυτοκτονικές σκέψεις και βρήκαν στήριξη, τότε καταγράφεται μείωση των αυτοκτονιών και ενίσχυση της αναζήτησης βοήθειας.

Έρευνες της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Βιέννης έδειξαν ότι η προβολή αφηγήσεων ελπίδας και ανάρρωσης συνέβαλε στη μείωση των αυτοκτονικών περιστατικών τις επόμενες εβδομάδες.

Αντίστοιχα, μελέτη του 2025 στο PubMed διαπίστωσε ότι ακόμα και αναρτήσεις influencers που μιλούσαν ανοιχτά για τη δική τους ψυχική κρίση και την υπέρβασή της, είχαν θετική επίδραση σε εφήβους υψηλού κινδύνου.

Γιατί οι έφηβοι φτάνουν στα άκρα

Οι ψυχίατροι και οι παιδοψυχολόγοι επιμένουν ότι η αυτοκτονία δεν προκαλείται ποτέ από έναν μόνο παράγοντα.

Στην περίπτωση των δύο κοριτσιών της Ηλιούπολης, οι αναφορές για πολυετή κατάθλιψη και βαθιά απελπισία δείχνουν ότι υπήρχε προϋπάρχουσα ψυχική επιβάρυνση. Οι Πανελλαδικές εξετάσεις ή άλλες πιέσεις πιθανόν να λειτούργησαν ως καταλύτης και όχι ως μοναδική αιτία.

Οι ειδικοί καταγράφουν ως βασικούς παράγοντες κινδύνου την κατάθλιψη, την κοινωνική απομόνωση, το bullying, την ψηφιακή παρενόχληση, τις οικογενειακές συγκρούσεις, την αγωνία για το μέλλον και τη διαρκή πίεση επίδοσης που βιώνουν πολλοί έφηβοι.

Παράλληλα, η υπερβολική έκθεση στα ψηφιακά μέσα και η σύγκριση με εξιδανικευμένες εικόνες ζωής στα social media φαίνεται ότι ενισχύουν αισθήματα αποτυχίας και μοναξιάς.

Τι ζητούν οι ειδικοί από την Πολιτεία

Το τελευταίο διάστημα έχουν ξεκινήσει ορισμένες πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης αυτοκτονικότητας στους νέους.

Τον Ιανουάριο του 2026, «Το Χαμόγελο του Παιδιού» ανακοίνωσε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας και τον Υφυπουργό Ψυχικής Υγείας για δράσεις πρόληψης και υποστήριξης ανηλίκων. Παράλληλα, σε συνεργασία με τη UNICEF δημιουργήθηκε πρόγραμμα υποστήριξης για νέους με αυτοτραυματική συμπεριφορά και αυτοκτονικό ιδεασμό στην Α’ Ψυχιατρική Κλινική Αθηνών.

Ωστόσο, οι ειδικοί θεωρούν ότι απαιτείται ένα ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο πρόληψης. Ζητούν περισσότερους ψυχολόγους στα σχολεία, εκπαίδευση εκπαιδευτικών και γονέων για την αναγνώριση προειδοποιητικών σημείων, αλλά και αυστηρή τήρηση δεοντολογικών κανόνων από τα μέσα ενημέρωσης.

Γιατί πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένα παιδί που, σε κάποια στιγμή της ζωής του, πίστεψε ότι δεν υπάρχει άλλη διέξοδος.

• Εφηβικές αυτοκτονίες
• μιμητισμός