Επικίνδυνες εποχές: Όταν ο Πλάτων γίνεται «απαγορευμένος» και η διαφορετικότητα στοχοποιείται

Στη σημερινή Αμερική, όπου ο δημόσιος διάλογος καθορίζεται περισσότερο από πολιτικές στρατηγικές παρά από τη φιλοσοφική σκέψη, το περιστατικό στο Πανεπιστήμιο Texas A&M δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Ο επικεφαλής του Τμήματος Φιλοσοφίας ζήτησε από τον καθηγητή Μάρτιν Πίτερσον να αφαιρέσει από το πρόγραμμα σπουδών τα αποσπάσματα του Πλάντωνος από το Συμπόσιον που αναφέρονται στα τρία αρχέγονα γένη: το άρρεν, το θήλυ και το ανδρόγυνον. Η αιτία; Νέοι κανονισμοί που απαγορεύουν την προώθηση «ιδεολογίας σχετικής με τη φυλή ή το φύλο».

Σε μια οριακή ειρωνεία της ιστορίας, το Πανεπιστήμιο λογοκρίνει ένα από τα αρχαιότερα κείμενα που μιλά για την ανθρώπινη φύση, γιατί – όπως διατείνονται οι νέοι κανόνες – μπορεί να θεωρηθεί ότι «προωθεί» σύγχρονα ζητήματα ταυτότητας. Όμως ο Πλάτων δεν προωθεί τίποτα· περιγράφει, μέσα από τον μύθο του Αριστοφάνη, μια θεμελιώδη αλήθεια: ο άνθρωπος υπήρξε αρχικά πολύμορφος, σύνθετος, και η διαφορετικότητα ήταν συστατικό της οντολογικής του υπόστασης.

Ο μύθος του ανδρογύνου δεν είναι «προπαγάνδα». Είναι μια από τις πιο βαθιές διατυπώσεις της κλασικής φιλοσοφίας για το ότι ο έρωτας γεννιέται από την αναζήτηση του χαμένου μισού μας – όποιο κι αν είναι αυτό. Το γεγονός ότι σήμερα αυτό το κείμενο απαγορεύεται σε πανεπιστημιακό πρόγραμμα δείχνει μια ανησυχητική επιστροφή στον διανοητικό μεσαίωνα.

Δεν είναι τυχαίο ότι τέτοιες αποφάσεις ευθυγραμμίζονται με πολιτικές ηγεσίες που εργαλειοποιούν τη διαφορετικότητα ως απειλή. Η ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ, η αμφισβήτηση θεμελιωμένων δικαιωμάτων και η συστηματική παρουσίαση των κοινωνικών ομάδων ως «κινδύνου» συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου η φιλοσοφία και η ακαδημαϊκή ελευθερία γίνονται στόχοι. Η ίδια λογική που οδηγεί στην απαγόρευση ενός πλατωνικού διαλόγου είναι αυτή που μετατρέπει την πραγματικότητα σε πεδίο πολιτισμικού πολέμου.

Οι εποχές γίνονται επικίνδυνες όταν οι ηγεσίες δεν πολεμούν την άγνοια αλλά την εκπαίδευση. Όταν αντί για διάλογο επιλέγεται ο αποκλεισμός. Και όταν ο φόβος της διαφορετικότητας επικρατεί της κατανόησης ότι η ίδια η ανθρώπινη ιστορία – από τον Πλάτωνα έως σήμερα – είναι χτισμένη πάνω στην πολυμορφία.

Ο μύθος του ανδρογύνου δεν προσβάλλει κανέναν. Αντίθετα, φωτίζει μια αλήθεια που πολλοί ηγέτες σήμερα φοβούνται να αντιμετωπίσουν: ότι η κοινωνία δεν απειλείται από τη διαφορετικότητα. Απειλείται όταν κάποιοι την παρουσιάζουν ως εχθρό.

• Ακαδημία Πλάτωνος
• Λογοκρισία
• Ντόναλντ Τραμπ
• πανεπιστήμιο
• Πλάτωνας
• Συμπόσιο