Euroleague Final Four: Πώς άλλαξε το μπάσκετ από το 1996 μέχρι σήμερα

Μεγάλη Πέμπτη 11 Απριλίου 1996 στο Παρίσι. Ο Παναθηναϊκός καταφέρνει αυτό που δεν κατάφερε τα δύο προηγούμενα χρόνια σε Τελ Αβίβ και Σαραγόσα. Να παίξει στον τελικό του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Καλαθοσφαίρισης.

Στην άκρη του πάγκου καθόταν ο μεγάλος Σέρβος προπονητής, Μπόζινταρ Μάλκοβιτς, θρύλος της εποχής με ήδη τρεις κατακτήσεις με τη Γιουγκοπλάστιγκα, την «εθνική Γιουγκοσλαβίας» των συλλόγων και την άσημη γαλλική Λιμόζ που άλλαξε τον χάρτη του ευρωπαϊκού μπάσκετ με τις άμυνές της. Στο ρόστερ, ένας γαλαξίας παιχτών-αστέρων με τον Ντομινίκ Γουίλκινς να είναι ο μεγαλύτερος παίχτης του ΝΒΑ που έχει περάσει τον Ατλαντικό μέχρι σήμερα, τον Κροάτη Στόγιαν Βράνκοβιτς, τον «δράκο» Παναγιώτη Γιαννάκη, τον «Τεν Τεν» Τζον Κόρφα, τους «διόσκουρους» της εποχής εκείνης Αλβέρτη και Οικονόμου και ένα σύνολο παιχταράδων.

Στον μεγάλο τελικό του Final Four  με την Μπαρτσελόνα, απομένουν 8 δευτερόλεπτα, το σκορ είναι 67-66 υπέρ του Παναθηναϊκού, ο οποίος είναι στην επίθεση. Ο χρόνος της επίθεσης τελειώνει και ο Παναγιώτης Γιαννάκης χάνει τη μπάλα στα 7,4 δευτερόλεπτα,μετά από φάουλ που δεν σφυρίχτηκε. Η Μπαρτσελόνα φεύγει στον αιφνιδιασμό, το ρολόι κολλάει στα 4,9 δευτερόλεπτα, οι διαιτητές δεν το βλέπουν και η αναμέτρηση συνεχίζεται, ο Μοντέρο παίρνει τη μπάλα, κάνει βήματα τα οποία επίσης δεν σφυρίζονται και αφήνει τη μπάλα στο ταμπλό. Ο Στόγιαν Βράνκοβιτς που έχει τρέξει το γήπεδο κόβει τον Μοντέρο σε μία οριακή τάπα που αποδείχθηκε στην πορεία ότι ήταν αντικανονική καθώς η μπάλα είχε χτυπήσει στο ταμπλό. Η Μπαρτσελόνα παίρνει το ριμπάουντ, το ρολόι ξεκολλάει και συνεχίζει να μετράει από τα 4,9 δευτερόλεπτα αλλά η Μπαρτσελόνα δεν καταφέρνει να εκδηλώσει την τελευταία της επίθεση. Παίχτες και τεχνικό τιμ των πράσινων μπαίνουν στο παρκέ του Παλέ ντε Μπερσί. Ο Παναθηναϊκός είναι πρωταθλητής Ευρώπης για το 1996, γίνεται η πρώτη ομάδα που φέρνει το τρόπαιο της Euroleague στην Ελλάδα και το πρώτο αστέρι ράβεται.

Για την ιστορία, μετά την απονομή του τροπαίου, ο πρόεδρος της Μπαρτσελόνα κατέθεσε ένσταση, η οποία και απορρίφθηκε το ίδιο βράδυ μετά από συνεδρίαση της FIBA.

Το ευρωπαϊκό μπάσκετ μιας άλλης εποχής

Τριάντα χρόνια μετά, το Παρίσι του 1996 μοιάζει με σκηνή από ένα μπάσκετ που έχει σχεδόν χαθεί. Η μπάλα ήταν ίδια. Το καλάθι στο ίδιο ύψος. Το γήπεδο είχε την ίδια βασική λογική. Όμως ο χρόνος, οι γραμμές, η ρακέτα, οι αποστάσεις και η ένταση του παιχνιδιού ανήκαν σε άλλη εποχή.

Η βραδιά του τελικού έλαβε με τα χρόνια που πέρασαν σχεδόν μυθικές διαστάσεις. Πόσο άλλαξε όμως το μπάσκετ στα 30 χρόνια που πέρασαν;

Ο Μάλκοβιτς και το κλειστό μπάσκετ

Ο Μπόζινταρ Μάλκοβιτς είναι ένας προπονητής ταυτισμένος με το κλειστό, σκληρό και ελεγχόμενο μπάσκετ. Η δική του φιλοσοφία έψαχνε τον απόλυτο έλεγχο, τον ρυθμό και τη φθορά του αντιπάλου. Την κατοχή που εξαντλεί τον χρόνο και την εξουθενωτική άμυνα. Τη στρατηγική που προτιμά να καταστρέψει το παιχνίδι του αντιπάλου παρά να δημιουργήσει η ίδια επιθετικές συνεργασίες. Η Λιμόζ του 1993, με την οποία είχε κατακτήσει την κορυφή της Ευρώπης νικώντας την Μπενετόν Τρεβίζο με 59-55, είχε ήδη δείξει τη σχολή του.

Γι’ αυτό το 67-66 του Παναθηναϊκού απέναντι στην Μπαρτσελόνα ήταν η υπογραφή μιας εποχής. Το μπάσκετ τότε επέτρεπε στον προπονητή να πνίξει τον ρυθμό. Να στήσει παγίδες. Να κρατήσει την επίθεση σε χαμηλές στροφές. Να μετατρέψει κάθε κατοχή σε δοκιμασία αντοχής.

Το μπάσκετ των 30 δευτερολέπτων

Η μεγαλύτερη τεχνική διαφορά βρισκόταν στο χρονόμετρο. Το 1996 η επίθεση είχε 30 δευτερόλεπτα. Η ομάδα είχε χρόνο να οργανωθεί, να περάσει τη μπάλα κοντά στο καλάθι, να αλλάξει πλευρά, να ψάξει δεύτερη και τρίτη επιλογή. Ο πλέι μέικερ σήκωνε το χέρι, έστηνε το σύστημα, περίμενε το σκριν, διάβαζε την άμυνα.

Αυτό το μπάσκετ ταίριαζε στον Μάλκοβιτς. Ο χρόνος ήταν όπλο. Η επίθεση δεν είχε υποχρέωση να τρέξει και αντίπαλος κουραζόταν αμυντικά, έπεφτε πάνω σε σκριν και επαφές με σώματα.

Η FIBA υιοθέτησε το 24άρι στην επίθεση το 2000, γεγονός που επιτάχυνε το διεθνές μπάσκετ και άλλαξε τον τρόπο σκέψης των ομάδων. Από εκεί και μετά, κάθε κατοχή απέκτησε άλλη πίεση. Το πρώτο σκριν ήρθε νωρίτερα και η πρώτη πάσα έγινε πιο κρίσιμη. Το λάθος στο κατέβασμα της μπάλας άρχισε να κοστίζει περισσότερο.

Από τα δύο ημίχρονα στα τέσσερα δεκάλεπτα

Το 1996 το παιχνίδι είχε ακόμη την αίσθηση των δύο μεγάλων ημιχρόνων. Η ροή ήταν διαφορετική και ο προπονητής είχε μεγαλύτερα συνεχόμενα διαστήματα για να επιβάλει ρυθμό. Η ένταση δεν κοβόταν με την ίδια συχνότητα. Η ψυχολογία του αγώνα χτιζόταν πιο αργά.

Σήμερα, το διεθνές μπάσκετ παίζεται σε τέσσερα δεκάλεπτα στην από εδώ πλευρά του Ατλαντικού με τους ισχύοντες κανονισμούς της FIBA να προβλέπουν τέσσερις περιόδους των 10 λεπτών. Αυτό άλλαξε τη διαχείριση. Άλλαξε τα φάουλ. Άλλαξε τα τάιμ άουτ. Άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ένα σερί διακόπτεται ή συντηρείται και η ροή ενός αγώνα αλλάξει και μπορεί να ανατραπεί.

Το ίδιο γήπεδο, άλλη γεωμετρία

Οι βασικές διαστάσεις του γηπέδου δεν είναι το σημείο της μεγάλης αλλαγής. Οι σημερινοί κανονισμοί της FIBA προβλέπουν γήπεδο 28 μέτρων μήκος και 15 μέτρων πλάτος. Η μεγάλη μεταβολή ήρθε στις γραμμές.

Το 1996 το τρίποντο ήταν στα 6,25 μέτρα και η ρακέτα ήταν τραπεζοειδής. Δεν υπήρχε η σημερινή ημικυκλική ζώνη κάτω από το καλάθι. Όλα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα, το παιχνίδι, χωρίς το γήπεδο να είναι μικρότερο στο περίγραμμά του, να παίζεται πιο στενά.

Η FIBA αποφάσισε αργότερα τη μετακίνηση του τριπόντου στα 6,75 μέτρα, την αντικατάσταση της τραπεζοειδούς ρακέτας από ορθογώνια και την εισαγωγή της no charge semicircle κάτω από το καλάθι. Αυτές οι αλλαγές άνοιξαν τον χώρο. Άλλαξαν τις αποστάσεις. Έκαναν την άμυνα πιο απαιτητική και την επίθεση πιο απλωμένη.

Το παλιό τρίποντο και η βαριά ρακέτα

Το τρίποντο στα 6,25 μέτρα κρατούσε τους σουτέρ πιο κοντά στο καλάθι. Οι αποστάσεις ήταν μικρότερες και οι βοήθειες έφταναν πιο γρήγορα. Η άμυνα μπορούσε να είναι πιο συμπαγής.

Η τραπεζοειδής ρακέτα είχε τη δική της μπασκετική γεωγραφία. Οι ψηλοί έπαιρναν θέση βαθιά και το post παιχνίδι είχε κεντρικό ρόλο με τους ψηλούς να έχεουν διαμετρικά διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η επαφή ήταν σταθερό μέρος της κατοχής. Ο Βράνκοβιτς, με το μέγεθος και την παρουσία του, εξέφραζε ακριβώς αυτή την εποχή. Ο ψηλός ήταν φρουρός της ρακέτας και σταθερό σημείο αναφοράς στα συστήματα.

Σήμερα, ο ψηλός ζει σε άλλο παιχνίδι. Βγαίνει στο τρίποντο. Κυνηγάει κοντούς στις αλλαγές. Πασάρει από την κορυφή. Στήνει σκριν μακριά από το καλάθι. Καλείται να κινηθεί σε όλο το πλάτος του γηπέδου. Το παλιό μπάσκετ ζητούσε κυριαρχία στο ζωγραφιστό. Το νέο μπάσκετ ζητά επιβίωση στον χώρο.

Από τα 10 δευτερόλεπτα στα 8

Άλλη τεχνική διαφορά ήταν το πέρασμα του κέντρου. Η παλιά λογική των 10 δευτερολέπτων έδινε στην ομάδα μεγαλύτερη άνεση για να οργανώσει την επίθεση. Το κατέβασμα της μπάλας είχε περισσότερο χρόνο με την πίεση στην πρώτη πάσα να έχει μικρότερο άμεσο βάρος.

Σήμερα, οι κανονισμοί της FIBA προβλέπουν 8 δευτερόλεπτα για να περάσει η μπάλα στο άλλο μισό του γηπέδου. Αυτό έφερε τις άμυνες πιο ψηλά και ενίσχυσε την πίεση στην μπάλα. Μία κακή πρώτη πάσα, μια παγίδα κοντά στην πλάγια γραμμή, μια καθυστερημένη πάσα, αρκούν για να χαλάσει ολόκληρη κατοχή.

Το 14άρι και η δεύτερη κατοχή που μίκρυνε

Στο παλιό μπάσκετ, η ανανέωση κατοχής είχε άλλη σημασία. Μια ομάδα έπαιρνε νέα ανάσα. Είχε χρόνο να ξαναστήσει επίθεση. Να ξαναχτυπήσει στο post. Να βγάλει την άμυνα ξανά σε επαφή.

Σήμερα, η FIBA εφαρμόζει τη λογική των 24 ή των 14 δευτερολέπτων, ανάλογα με το σημείο και τις συνθήκες επαναφοράς. Οι ισχύοντες κανονισμοί προβλέπουν reset στα 24 δευτερόλεπτα στην πίσω ζώνη και στα 14 δευτερόλεπτα σε περιπτώσεις μπροστινής ζώνης. Η FIBA έχει αναφέρει επίσης την τροποποίηση του άρθρου 29 το 2014, με reset στα 14 δευτερόλεπτα σε ειδικές περιπτώσεις για πιο γρήγορο παιχνίδι.

Αυτό άλλαξε τη δεύτερη επίθεση. Το επιθετικό ριμπάουντ δεν δίνει πια την ίδια πολυτέλεια χρόνου. Δίνει μια σύντομη παράταση. Μια μικρή δεύτερη ευκαιρία.

Η διαιτησία πριν από την εποχή του βίντεο

Το Final Four του 1996 ανήκει και σε μια άλλη διαιτητική εποχή. Η κρίσιμη φάση ζούσε μέσα στο μάτι του διαιτητή. Δεν υπήρχε η σημερινή δημόσια τελετουργία της επανάληψης, των γωνιών λήψης, των freeze frames και της ατέλειωτης ανάλυσης.

Σήμερα, ένα φινάλε σαν εκείνο του Παρισιού θα γινόταν αμέσως παγκόσμιο υλικό. Θα εξεταζόταν καρέ καρέ. Θα έμπαινε σε τηλεοπτικά πάνελ, σε πλατφόρμες, σε τεχνικές αναλύσεις, σε αμέτρητα σχόλια. Το 1996, η φάση έμπαινε κυρίως στη μνήμη.

Η τελευταία άμυνα του Βράνκοβιτς έμεινε ως εικόνα, ως αφήγηση, ως συλλογικό σοκ. Δεν διαλύθηκε σε δεκάδες ψηφιακά καρέ.

Η νύχτα που κράτησε την παλιά Ευρώπη

Το Παρίσι του 1996 έμεινε στην ιστορία επειδή συμπύκνωσε μια ολόκληρη εποχή. Την Ευρώπη της FIBA European League. Την Ευρώπη των 30 δευτερολέπτων. Την Ευρώπη των προπονητών που έκλειναν τον ρυθμό και έκαναν τον τελικό μάχη νεύρων.

Ο Παναθηναϊκός πήρε τότε τον πρώτο ευρωπαϊκό του τίτλο. Ο Γουίλκινς έφερε το άγγιγμα του NBA. Ο Βράνκοβιτς έδωσε την τελευταία εικόνα. Ο Μάλκοβιτς έβαλε την υπογραφή μιας σχολής που πίστευε ότι το μπάσκετ κερδίζεται πρώτα στην άμυνα.

Τριάντα χρόνια μετά, το Final Four έχει άλλη λάμψη. Άλλη ταχύτητα. Άλλη εμπορική δύναμη. Άλλη εικόνα. Το 1996, όμως, έχει κάτι που επιμένει. Την αίσθηση μιας βραδιάς που παίχτηκε πιο αργά, πιο σκληρά, πιο κοντά στο σώμα. Μιας βραδιάς όπου οι κανόνες, ο χρόνος και ο προπονητής έφτιαξαν ένα μπάσκετ κλειστό, βαρύ και βαθιά ευρωπαϊκό.

 

• Euroleague
• EuroLeague Final Four
• Μπαρτσέλονα
• Ντομινίκ Γουίλκινς
• Παναθηναϊκός
• Φραγκίσκος Αλβέρτης