Έξαλλος ο Τραμπ με τον σουλτανάτο του Ομάν – «Έγιναν υπάλληλοι των Ιρανών»

Το Ομάν, επί χρόνια βασικός μεσολαβητής μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, βρέθηκε αυτή τη φορά εκτός του στενού κύκλου των χωρών που διαμόρφωσαν τη νέα διπλωματική συνεννόηση για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Το σουλτανάτο, το οποίο έχει χαρακτηριστεί «Ελβετία της Μέσης Ανατολής» λόγω της ουδέτερης εξωτερικής πολιτικής του, είχε διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις μυστικές επαφές που προηγήθηκαν της συμφωνίας για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα το 2015. Από τη συμφωνία εκείνη ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ το 2018.

Όταν, όμως, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε τη νέα συνεννόηση με την Ισλαμική Δημοκρατία, ευχαρίστησε περίπου έξι χώρες για τη συμβολή τους, μεταξύ των οποίων μοναρχίες του Κόλπου. Το Ομάν απουσίαζε από την αναφορά.

Η στρατηγική της ισορροπίας

«Το μοντέλο του Ομάν βασίζεται στην ταυτόχρονη διατήρηση ανοιχτών διαύλων με την Τεχεράνη, την Ουάσινγκτον και τις χώρες του Κόλπου», επισημαίνει ο Χισάμ Χέλγερ, αναλυτής του Royal United Services Institute στο Λονδίνο.

Εκείνο που μεταβλήθηκε, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η ανοχή της αμερικανικής κυβέρνησης απέναντι σε αυτή την πολιτική ισορροπιών. Το Μουσκάτ απέφυγε να κατονομάσει ευθέως το Ιράν όταν καταδίκασε επιθέσεις στην περιοχή, ενώ παράλληλα χαρακτήρισε «παράνομους» τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς σε ιρανικό έδαφος.

Η στάση αυτή ενίσχυσε στην Ουάσινγκτον την εντύπωση ότι το σουλτανάτο είχε απομακρυνθεί από την παραδοσιακή ουδετερότητά του και είχε πλησιάσει υπερβολικά την Τεχεράνη.

Μακρά παράδοση διαμεσολάβησης

Η εξωτερική πολιτική του Ομάν βασίζεται εδώ και δεκαετίες στην αποφυγή των περιφερειακών ανταγωνισμών. Η στρατηγική αυτή του επέτρεψε να λειτουργεί ως δίαυλος επικοινωνίας ακόμη και μεταξύ αντιπάλων που δεν διατηρούσαν επίσημες σχέσεις.

Το 1994 έγινε η πρώτη χώρα του Κόλπου που υποδέχθηκε Ισραηλινό ηγέτη. Αργότερα φιλοξένησε συνομιλίες μεταξύ των Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι υποστηρίζονται από το Ιράν, και της Σαουδικής Αραβίας, βασικού συμμάχου της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης.

Το Μουσκάτ συμμετείχε επίσης σε διαδοχικούς γύρους συνομιλιών για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Οι προσπάθειες αυτές, ωστόσο, διακόπηκαν επανειλημμένα από την κλιμάκωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων και τα αμερικανικά πλήγματα εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν είχε καλέσει τις ΗΠΑ να σταματήσουν τις επιθέσεις, υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη δεν διέθετε άλλη «λογική επιλογή» από το να απαντήσει.

Οι σχέσεις του σουλτανάτου με το Ιράν έγιναν ακόμη πιο εμφανείς όταν ο σουλτάνος Χαϊθάμ μπιν Ταρίκ συνεχάρη τον αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ για την ανάληψη των καθηκόντων του ανώτατου ηγέτη, μετά τον θάνατο του πατέρα του, Αλί Χαμενεΐ.

Το Πακιστάν ανέλαβε τα ηνία

Με το Ομάν στο περιθώριο, το Πακιστάν, έχοντας την υποστήριξη της Αιγύπτου, της Τουρκίας και της Σαουδικής Αραβίας, ανέλαβε κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις. Παράλληλα, το Κατάρ ενίσχυσε σημαντικά τη διπλωματική παρουσία του.

Υψηλόβαθμος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ ανέφερε ότι η Ουάσινγκτον απομάκρυνε συνειδητά τους Ομανούς από τη διαδικασία. Όπως υποστήριξε, η αμερικανική πλευρά θεωρούσε ότι το Μουσκάτ επέδειξε «μεγάλη διπροσωπία», λειτουργώντας σχεδόν ως εκπρόσωπος των ιρανικών θέσεων.

Η ένταση είχε γίνει εμφανής ήδη από τις απειλές του Τραμπ ότι θα «συντρίψει» το Ομάν, εάν επιχειρούσε μαζί με το Ιράν να ελέγξει τα Στενά του Ορμούζ.

Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ είχε αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο κυρώσεων, εάν το Μουσκάτ και η Τεχεράνη επέβαλλαν σύστημα διοδίων για τη διέλευση πλοίων. Αργότερα διευκρίνισε ότι ο πρέσβης του Ομάν είχε διαψεύσει την ύπαρξη τέτοιου σχεδίου.

Ο ρόλος στα Στενά του Ορμούζ

Παρά την απουσία του από τον βασικό πυρήνα των διαπραγματεύσεων, το Ομάν διατηρεί σημαντικό ρόλο στη μεταπολεμική διαχείριση της περιοχής.

Σύμφωνα με τη νέα ιρανοαμερικανική συμφωνία, το Ομάν και το Ιράν θα συνεργαστούν με τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου για τον καθορισμό της μελλοντικής διοίκησης και των ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά του Ορμούζ, με βάση το διεθνές δίκαιο.

Ο Άλαν Έιρ, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις του 2015, εκτιμά ότι το Ομάν δεν τάχθηκε ανοιχτά υπέρ καμίας πλευράς. Θεωρεί επίσης ότι το Μουσκάτ δεν έχει χάσει οριστικά την εύνοια της Ουάσινγκτον, καθώς οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να συνεργάζονται μαζί του όταν κρίνουν ότι μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο.

Η ουδετερότητα ως ασπίδα

Η στάση του Ομάν μπορεί να προκάλεσε την οργή της αμερικανικής κυβέρνησης, φαίνεται όμως ότι περιόρισε την έκθεσή του στα ιρανικά αντίποινα.

Το σουλτανάτο ήταν μία από τις χώρες του Κόλπου που επλήγησαν λιγότερο κατά τη διάρκεια του πολέμου. Οι επιθέσεις στο έδαφός του ήταν περιορισμένες, ενώ το αεροδρόμιό του μετατράπηκε σε βασική δίοδο διαφυγής για όσους επιχειρούσαν να εγκαταλείψουν την περιοχή.

Παράλληλα, η γεωγραφική θέση του Ομάν το καθιστά κρίσιμο για την ενεργειακή και εμπορική ασφάλεια. Μεγάλο τμήμα της ακτογραμμής του βρίσκεται έξω από τα Στενά του Ορμούζ, επιτρέποντας τη δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών.

Τα λιμάνια του Σοχάρ και του Ντουκμ αποκτούν έτσι αυξημένη στρατηγική σημασία, καθώς οι χώρες του Κόλπου αναζητούν ασφαλέστερες επιλογές για τη μεταφορά πετρελαίου, φυσικού αερίου και εμπορευμάτων.

• διαπραγματεύσεις
• Ντόναλντ Τραμπ
• Ομάν
• Πόλεμος στη Μέση Ανατολή