Ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή: Μερτς και Μακρόν ανοίγουν νέα σελίδα στην άμυνα της ΕΕ

Η συζήτηση για την ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή περνά πλέον από τη θεωρία στην πράξη. Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, αποκάλυψε από το βήμα της Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ότι το Βερολίνο έχει ξεκινήσει «εμπιστευτικές συνομιλίες» με τη Γαλλία για τη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού πλαισίου αποτροπής, σε μια περίοδο που η αρχιτεκτονική ασφαλείας της ηπείρου επαναπροσδιορίζεται.

Την ίδια ώρα, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα: η Ευρώπη οφείλει να εξελιχθεί σε γεωπολιτική δύναμη, καθώς η ρωσική απειλή δεν πρόκειται να εξαφανιστεί και η παλαιά διεθνής τάξη έχει ήδη αρχίσει να καταρρέει.

Μερτς: «Η διεθνής τάξη δεν υπάρχει πια όπως τη γνωρίζαμε»

Στην εναρκτήρια ομιλία του, ο Γερμανός καγκελάριος μίλησε με ασυνήθιστα ωμό τρόπο για το τέλος του μεταψυχροπολεμικού συστήματος. «Αυτή η τάξη, όσο ατελής κι αν ήταν, δεν υπάρχει πλέον σε αυτή τη μορφή», σημείωσε, περιγράφοντας ένα διεθνές περιβάλλον που μεταβαίνει σε εποχή ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.

Ο Μερτς υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχυθεί ώστε να «επαναφέρει τις ισορροπίες» στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν έθεσε ζήτημα ρήξης με την Ουάσιγκτον. Αντιθέτως, τόνισε πως η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα τόσο για την Ευρώπη όσο και για τις ίδιες τις ΗΠΑ.

Κλείνοντας στα αγγλικά, κάλεσε σε αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ των διατλαντικών εταίρων, επισημαίνοντας πως «ούτε οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι αρκετά ισχυρές για να πορευτούν μόνες τους».

Η γαλλική πυρηνική ομπρέλα και τα όρια της Γερμανίας

Η συζήτηση για ευρωπαϊκή αποτροπή έχει σαφείς νομικούς και πολιτικούς περιορισμούς. Βάσει διεθνών συνθηκών, η Γερμανία δεν μπορεί να κατέχει πυρηνικά όπλα. Παραμένει, ωστόσο, δεσμευμένη στο πλαίσιο της πυρηνικής κατανομής εντός του ΝΑΤΟ.

Μετά το Brexit, η Γαλλία είναι η μοναδική πυρηνική δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Διαθέτει το τέταρτο μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο παγκοσμίως και εδώ και χρόνια συζητά την ιδέα μιας ευρωπαϊκής «πυρηνικής ομπρέλας». Ο Μακρόν αναμένεται να παρουσιάσει πιο αναλυτικά τις προτάσεις του μέσα στον μήνα, εντάσσοντας το ζήτημα σε ένα ευρύτερο σχέδιο αναβάθμισης της ευρωπαϊκής άμυνας.

«Είναι η ώρα για τόλμη και για μια ισχυρή Ευρώπη», δήλωσε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η ήπειρος πρέπει να μάθει να λειτουργεί ως γεωπολιτικός παίκτης, κάτι που –όπως παραδέχθηκε– δεν υπήρξε ποτέ πλήρως μέρος του ευρωπαϊκού DNA.

Στρατηγική αυτονομία χωρίς ρήξη με τις ΗΠΑ

Οι τοποθετήσεις Μερτς και Μακρόν αποτυπώνουν μια σταδιακή μετατόπιση προς μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, χωρίς όμως να διακυβεύεται η διατλαντική συμμαχία. Οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις ΗΠΑ για την άμυνά τους, ιδιαίτερα στο πυρηνικό σκέλος, αλλά αυξάνουν σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες τα τελευταία χρόνια.

Στο περιθώριο της Διάσκεψης του Μονάχου, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υιοθέτησε πιο συμφιλιωτικό τόνο, μιλώντας για «καθοριστική στιγμή» στις σχέσεις Ευρώπης–ΗΠΑ. Τόνισε ότι οι δύο πλευρές παραμένουν βαθιά συνδεδεμένες, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο πως «ο παλιός κόσμος τελείωσε».

Το μήνυμα είναι σαφές: η Ευρώπη καλείται να αναλάβει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την ασφάλειά της, σε ένα περιβάλλον όπου οι σταθερές του Ψυχρού Πολέμου δεν επαρκούν πλέον.

• Εμανουέλ Μακρόν
• Καγκελάριος Μερτς