Greenpeace: «Σάουνες» τα ελληνικά σπίτια

Η θερινή ενεργειακή φτώχεια αφορά πλέον μεγάλο μέρος των ελληνικών κατοικιών, καθώς έρευνα της Greenpeace και του Ελληνικού Ινστιτούτου Παθητικού Κτιρίου (ΕΙΠΑΚ) κατέγραψε εσωτερικές θερμοκρασίες που σε ορισμένες περιπτώσεις έφτασαν έως τους 38°C. Τα ευρήματα προκύπτουν από μετρήσεις σε 29 σπίτια, σε έξι περιοχές της χώρας, την περίοδο Ιουλίου-Αυγούστου 2025.

Η έκθεση «Κατοικίες σε κλιματική κρίση: Η θερινή ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα» καταγράφει συνθήκες υπερθέρμανσης σε κατοικίες της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης, της Πάτρας, της Κοζάνης, της Κρήτης και της Λάρισας. Σύμφωνα με την έρευνα πεδίου, στην πλειονότητα των κατοικιών που εξετάστηκαν, η θερμοκρασία στο εσωτερικό κυμαινόταν από 28°C έως 31°C, πάνω από το όριο θερμικής άνεσης των 25°C.

Σε αρκετές περιπτώσεις οι μετρήσεις έφτασαν από 34°C έως 38°C.

Θερμικές παγίδες οι αμόνωτες κατοικίες

Οι κατοικίες χωρίς μόνωση, που αποτελούν μεγάλο τμήμα του ελληνικού κτιριακού αποθέματος, εμφάνισαν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση. Η θερμότητα εισέρχεται στο κτίριο κατά τη διάρκεια της ημέρας και παραμένει εγκλωβισμένη για ώρες, με αποτέλεσμα σε πολλά σπίτια η θερμοκρασία να διατηρείται πάνω από 28°C-30°C ακόμη και τη νύχτα.

Οι ένοικοι συχνά κρατούν τα παντζούρια κλειστά, προσπαθώντας να περιορίσουν την είσοδο της θερμότητας. Ωστόσο, η έλλειψη επαρκούς θερμομόνωσης δεν επιτρέπει στο κτίριο να αποβάλλει το θερμικό φορτίο όταν πέφτει η εξωτερική θερμοκρασία.

Περίπου το 70% των συμμετεχόντων στις αμόνωτες κατοικίες ανέφερε ότι οι εσωτερικές συνθήκες προκαλούν θερμική δυσφορία. Το 28,6% δήλωσε κυρίως σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκέφαλο και κόπωση, το 14,3% ψυχική επιβάρυνση και άλλο ένα 28,6% συνδυασμό σωματικής και ψυχικής δυσφορίας.

Η θερμική άνεση αξιολογήθηκε χαμηλά: το 42,8% την βαθμολόγησε με 3 στα 10, το 28,6% με 4 στα 10 και το 28,6% με 7 στα 10. Αντίστοιχα, σχεδόν επτά στους δέκα βαθμολόγησαν την ποιότητα του ύπνου κάτω από τη βάση, ενώ το 30% έδωσε βαθμολογία 8 ή 9 στα 10.

Κόστος κλιματισμού και θερινή ενεργειακή φτώχεια

Η Greenpeace επισημαίνει ότι η θερινή ενεργειακή φτώχεια συνδέεται και με το κόστος της χρήσης του κλιματισμού. Πολλά νοικοκυριά περιορίζουν την ψύξη, ακόμη και όταν διαθέτουν κλιματισμό, επειδή δεν μπορούν να καλύψουν τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.

Αναγκαία μια νέα πολιτική

Η υπεύθυνη προγραμμάτων του Ελληνικού Γραφείου της Greenpeace, Μυρτώ Πισπίνη, ζητά νέα πολιτική για τα κτίρια, συνδεδεμένη με τη στεγαστική και την κλιματική κρίση. «Χρειαζόμαστε μία νέα πολιτική για τα κτίρια της χώρας στην εποχή της στεγαστικής και κλιματικής κρίσης. Μία ολοκληρωμένη προσέγγιση που να διασφαλίζει πρόσβαση σε ασφαλή και ποιοτική κατοικία. Όχι για μερικές εκατοντάδες εύπορους στο Ελληνικό, αλλά για όλους τους κατοίκους της χώρας».

Η ίδια υπογραμμίζει τον χαρακτήρα του ζητήματος ως θέματος υγείας και κοινωνικής προστασίας. «Όσο καθυστερούμε να λάβουμε μέτρα, εκατομμύρια πολίτες θα εξακολουθούν να ζουν σε σπίτια που το καλοκαίρι μετατρέπονται σε θερμικές παγίδες».

«Η κατοικία πρέπει να γίνει η πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στην κλιματική κρίση και βασική υποδομή κοινωνικής ανθεκτικότητας», συμπλήρωσε η υπεύθυνη προγραμμάτων της Greenpeace.

Προτάσεις για ριζικές ανακαινίσεις

Η Greenpeace υποστηρίζει ότι η προσαρμογή των κατοικιών στις νέες κλιματικές συνθήκες δεν μπορεί να στηριχθεί ούτε σε αποσπασματικές παρεμβάσεις ούτε στη διαρκώς αυξανόμενη χρήση κλιματιστικών. Προτείνει ριζικές και ολοκληρωμένες ανακαινίσεις, με έμφαση στο κέλυφος των κτιρίων, παρεμβάσεις σε επίπεδο ολόκληρης πολυκατοικίας και ουσιαστική εφαρμογή των διαβατηρίων ανακαίνισης.

Η μη κυβερνητική οργάνωση ζητά να δοθεί προτεραιότητα στα κτίρια με τις χειρότερες ενεργειακές επιδόσεις, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλή θερμική επιβάρυνση. Στις προτάσεις περιλαμβάνονται ο συνδυασμός κτιριακών και αστικών παρεμβάσεων, η πλήρης κάλυψη του κόστους για ευάλωτα νοικοκυριά και η άρση των εμποδίων για τη συμμετοχή ενοικιαστών και ενοικιαστριών στα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης.

Η Greenpeace προτείνει ακόμη προστασία από διακοπή ηλεκτροδότησης σε συνθήκες υπερθέρμανσης, καθώς και άμεσα μέτρα για τη μείωση του ενεργειακού κόστους τους θερινούς μήνες.

Για τις πόλεις, η οργάνωση εισηγείται στοχευμένες παρεμβάσεις σε υποδομές που συμβάλλουν στη μείωση των θερμικών φορτίων: δρόμους ήπιας κυκλοφορίας, σκιάσεις σε δημόσιους χώρους, επέκταση του αστικού πρασίνου και των φυσικών επιφανειών, καθώς και χρήση ψυχρών υλικών.

«Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε κάθε καλοκαίρι ως μια προαναγγελθείσα κρίση επιβίωσης μέσα στα ίδια μας τα σπίτια. Η πλειονότητα των κτιρίων μας στην Ελλάδα είναι αμόνωτα και δεν μας προστατεύουν από τους καύσωνες, που γίνονται ολοένα πιο παρατεταμένοι και επικίνδυνοι. Δεν μπορούμε να δεχτούμε ως κανονικότητα το να ζούμε σε σπίτια-σάουνες, που καταπονούν τη φυσική και ψυχική μας υγεία. Χρειαζόμαστε άμεσα μέτρα ενεργειακής αναβάθμισης των κτιρίων μας, όπως μας καλεί και η ΕΕ, ώστε όλοι οι πολίτες της χώρας να έχουν πρόσβαση σε ασφαλείς και βιώσιμες κατοικίες – είναι πλέον ζήτημα υγείας και δικαιοσύνης», δήλωσε η Μυρτώ Πισπίνη.

Τα προγράμματα «Εξοικονομώ»

Η έκθεση ασκεί κριτική και στον σχεδιασμό των προγραμμάτων «Εξοικονομώ», τα οποία αποτελούν το βασικό εργαλείο ενεργειακής πολιτικής των τελευταίων 15 ετών, έχοντας από το 2007 συμβάλλει σε παρεμβάσεις σε περισσότερες από 140.000 κατοικίες, ενώ οι πιο πρόσφατες δράσεις στοχεύουν σε περίπου 115.000 επιπλέον σπίτια.

«Παρά την ευρεία συμμετοχή και τη σημαντική ζήτηση, το μεγαλύτερο μέρος των παρεμβάσεων εξακολουθεί να αφορά σχετικά ρηχές ανακαινίσεις, με ανεπαρκή επίδραση στη θερμική συμπεριφορά του κελύφους και στην αντιμετώπιση των συνθηκών υπερθέρμανσης. Επιπλέον, ο τρόπος σχεδιασμού δεν λαμβάνει υπόψη τα ουσιαστικά εμπόδια συμμετοχής πολλών νοικοκυριών, όπως το οικονομικό κόστος, την ιδιοκτησιακή πολυπλοκότητα και την ανασφάλεια για τη δική τους συμμετοχή στο έργο ή συνεχίζει να μην στοχεύει σε ολόκληρες πολυκατοικίες, όπου η ολιστική παρέμβαση θα οδηγούσε σε πολύ καλύτερο ενεργειακό και κοινωνικό αποτύπωμα», επισημαίνεται στην έρευνα.

Η Greenpeace εκτιμά ότι η επόμενη πενταετία μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για ανασχεδιασμό της πολιτικής κατοικίας, με εργαλεία το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, το νέο Εθνικό Σχέδιο Ανακαίνισης Κτιρίων και τις ευρωπαϊκές πολιτικές για τα κτίρια και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

«Η επόμενη πενταετία δημιουργεί μια μοναδική ευκαιρία για την Ελλάδα. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, το νέο Εθνικό Σχέδιο Ανακαίνισης Κτιρίων και οι ευρωπαϊκές πολιτικές για τα κτίρια και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μπορούν να αποτελέσουν τη βάση μιας νέας πολιτικής που θα αντιμετωπίζει ταυτόχρονα τη στεγαστική κρίση, την ενεργειακή φτώχεια και την κλιματική κρίση».

Η παλαιότητα των κτηρίων και η ενεργειακή φτώχεια

Ο επικεφαλής του Ελληνικού Ινστιτούτου Παθητικού Κτιρίου, Στέφανος Παλλαντζάς, συνδέει άμεσα την παλαιότητα των κτιρίων με την ενεργειακή φτώχεια. «Πέρυσι κάναμε μια έρευνα στην Αθήνα για την ενεργειακή φτώχεια με στόχευση στο ευάλωτο νοικοκυριό, ενώ φέτος η έρευνά μας, σε 6 πόλεις της Ελλάδας, στόχευε στο κτίριο, είτε αυτό είναι παλιό και αμόνωτο είτε είναι ένα παθητικό (δηλαδή ένα κτίριο υψηλής ενεργειακής απόδοσης με θερμομονωση) κτίριο».

«Τα συμπεράσματα και των δύο ερευνών είναι κοινά και δείχνουν με σαφήνεια ότι όσο παλαιότερο είναι το κτίριο, τόσο περισσότερο εδραιώνεται η ενεργειακή φτώχεια σε αυτό. Παράλληλα, αποδεικνύεται ότι η ριζική ανακαίνιση με στόχο το καλύτερο αποτέλεσμα είναι αυτή που φέρνει ουσιαστικό αποτέλεσμα στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας. Νομίζω πως γίνεται πλέον ξεκάθαρο ότι το παθητικό κτίριο δεν αποτελεί απλώς μια λύση ανάμεσα στις πολλές, αλλά είναι μονόδρομος για να εξασφαλίσουμε πραγματική θερμική άνεση και ευημερία για όλους.“

Για τις ευάλωτες ομάδες, οι ερευνητές προειδοποιούν: «Για τους ηλικιωμένους, τα μικρά παιδιά, τα άτομα με μειωμένη κινητικότητα ή με χρόνια νοσήματα, η παραμονή σε ένα υπερθερμασμένο σπίτι μπορεί να γίνει συνθήκη με σοβαρές και πολυδιάστατες επιπτώσεις στην υγεία».

• Greenpeace
• ακραίες θερμοκρασίες
• εξοικονομώ
• θερμομόνωση
• κλιματισμός