«Η αυτοκρατορία αντεπιτίθεται»: Από το σχέδιο Μάρσαλ στους δασμούς – Ο Τραμπ αντιστρέφει την ιστορία της διατλαντικής «συμμαχίας»

Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που ο Αμερικανός πρόεδρος Τζο Μπάιντεν αναζητούσε συμμάχους στην Ευρώπη για μια συντονισμένη απάντηση στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η εποχή εκείνη φαίνεται, όμως, να έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι διατλαντικές σχέσεις περνούν ίσως τη βαθύτερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών.

Μια νέα εποχή καχυποψίας

Ο Τραμπ δεν έκρυψε ποτέ τη δυσπιστία του απέναντι στους Ευρωπαίους εταίρους. Τους θεωρεί ανταγωνιστές, οικονομικά και γεωπολιτικά, και δεν διστάζει να τους μεταχειρίζεται με όρους «σκληρής διαπραγμάτευσης». Η επιβολή δασμών-μαμούθ σε όλους τους ευρωπαϊκούς εταίρους, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας αλλά όχι της Ρωσίας ή της Βόρειας Κορέας, είναι ενδεικτική της νέας προσέγγισης.

Οι New York Times αναφέρουν ότι η αμερικανική ηγεσία επιλέγει πια μια «ληστρική» στρατηγική: χρήση της ισχύος χωρίς προσχήματα, ακόμη και απέναντι στους στενότερους συμμάχους της Ουάσιγκτον. Αυτό, σύμφωνα με τον οικονομολόγο Γκάντραμ Βολφ, συνιστά μια ριζική ανατροπή της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων. Η διατλαντική συμμαχία, ο πυλώνας της δυτικής σταθερότητας για 80 χρόνια, φαίνεται να διαλύεται από τα μέσα.

Τραμπ για δασμούς: «Υπομονή, δεν θα είναι εύκολο» – Αναλυτικά οι χώρες που πλήττονται – Το «basic 10%» τέθηκε σε ισχύ

Από τη συλλογική άμυνα στην ατομική ευθύνη

Ο πρόεδρος Τραμπ ζητά από τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες μέχρι και στο 5% του ΑΕΠ – στόχος που ξεπερνά κατά πολύ τον υφιστάμενο και ήδη φιλόδοξο πήχη του 2%. Την ίδια στιγμή, στέλνει μηνύματα για αποστασιοποίηση από την Ευρώπη και στροφή της Αμερικής προς την Ασία.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, προσπαθεί να διασκεδάσει τις εντυπώσεις, μιλώντας για υπερβολές των ΜΜΕ. Ωστόσο, η πραγματικότητα δείχνει διαφορετική: ο Λευκός Οίκος επιδιώκει ένα ΝΑΤΟ διαφορετικό, όπου οι ΗΠΑ δεν θα έχουν πια τον ρόλο του εγγυητή, αλλά εκείνον του σιωπηλού κριτή.

Οικονομική σύγκρουση εν εξελίξει

Η επιβολή δασμών 20% σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων φιλοτραμπικών κυβερνήσεων όπως της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας, καταδεικνύει ότι η Ουάσιγκτον δεν διακρίνει πλέον φίλους από αντιπάλους. Ο γιος του Τραμπ, Έρικ, έσπευσε να «προειδοποιήσει» στο X (πρώην Twitter) πως όσοι δεν διαπραγματευτούν άμεσα με τις ΗΠΑ θα χάσουν τα πάντα.

Politico: Πόσο θα «κοστίσει» ο Τραμπ στις ΗΠΑ και στον κόσμο – Έρχονται ραγδαίες αλλαγές

Η Γερμανία, ως μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ, αναμένεται να δεχτεί το μεγαλύτερο πλήγμα. Οικονομικά ινστιτούτα υπολογίζουν ότι το κόστος μπορεί να φτάσει τα 200 δισ. ευρώ σε μια τετραετία, με τις εξαγωγές να μειώνονται κατά 15%. Κι όλα αυτά ενώ το Βερολίνο καλείται παράλληλα να αυξήσει τις στρατιωτικές του δαπάνες.

Ανοίγει ο δρόμος για το Κρεμλίνο

Η αποδυνάμωση των δεσμών ΗΠΑ-Ευρώπης προσφέρει στρατηγικά πλεονεκτήματα στη Ρωσία. Με τις σχέσεις της με την Αμερική περιορισμένες λόγω κυρώσεων, η Μόσχα βλέπει τις εξελίξεις ως δώρο. Ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, δεν το έκρυψε: επικαλούμενος μια κινεζική παροιμία, περιέγραψε την Ευρώπη ως «πτώμα που πλέει στο ποτάμι».

Η Ευρώπη σε σταυροδρόμι

Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι Βρυξέλλες προσπαθούν να διατηρήσουν την ενότητα και να διαχειριστούν την κρίση με σύνεση αλλά και αποφασιστικότητα. Ταυτόχρονα, αυξάνονται οι προσπάθειες για σύναψη νέων εμπορικών συμφωνιών – με τον Καναδά, το Μεξικό, ακόμη και με κράτη της Ασίας. Η Ευρώπη καλείται να ανασχεδιάσει τη στρατηγική της, όχι μόνο ως οικονομική δύναμη αλλά και ως γεωπολιτικός παίκτης.

Η αναλύτρια Sophia Besch του Carnegie Endowment υπογραμμίζει την αβεβαιότητα που επικρατεί: δεν είναι ξεκάθαρο αν η στρατηγική Τραμπ είναι απλώς ένα διαπραγματευτικό παιχνίδι ή μια βαθιά αναμόρφωση της παγκόσμιας τάξης. Η Ευρώπη, ωστόσο, δεν μπορεί να περιμένει – πρέπει να προετοιμαστεί για το χειρότερο, ακόμη και αν επιθυμεί το καλύτερο.

Η εποχή της «ειδικής σχέσης» Ευρώπης-ΗΠΑ φαντάζει πλέον μακρινή. Αν η Ευρώπη θέλει να επιβιώσει και να ευημερήσει σε ένα περιβάλλον όπου ο άλλοτε πιο ισχυρός της σύμμαχος φέρεται πλέον ως αντίπαλος, θα χρειαστεί να αναλάβει ευθύνες, να επαναπροσδιορίσει τους στόχους της και να ανακτήσει τη στρατηγική της αυτονομία. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί. Το ερώτημα είναι αν θα τολμήσει.

• Ευρώπη
• ΗΠΑ
• Ντόναλντ Τραμπ
• Σχέδιο Μάρσαλ