Η  Ελλάδα πρέπει να διαβάσει ξανά τη γεωπολιτική σκακιέρα

Για χρόνια στην Ελλάδα κυριάρχησε μια βολική πολιτική βεβαιότητα: ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι ένας ηγέτης σε διεθνή απομόνωση, με περιορισμένα περιθώρια κινήσεων και με τη Δύση απέναντί του. Ήταν ένα αφήγημα που εξυπηρετούσε την εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση και δημιουργούσε την εντύπωση ότι ο χρόνος λειτουργεί αυτόματα υπέρ της Αθήνας.

Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ήρθε να υπενθυμίσει κάτι που η γεωπολιτική γνωρίζει εδώ και αιώνες: οι διεθνείς σχέσεις δεν λειτουργούν με συναισθηματικούς όρους αλλά με συμφέροντα.

Από παρίας σε απαραίτητος

Μέσα σε λίγες ώρες, ο Ερντογάν φωτογραφήθηκε με σχεδόν όλους τους ισχυρούς ηγέτες της Συμμαχίας. Συζήτησε με τον Ντόναλντ Τραμπ, έθεσε ξανά στο τραπέζι τα F-35, διεκδίκησε συμμετοχή στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και επανέφερε τις τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο και το casus belli χωρίς να βρεθεί στο επίκεντρο της κριτικής.

Δεν σημαίνει ότι πέτυχε όλους τους στόχους του. Ούτε ότι η Δύση ξέχασε τις διαφορές της με την Άγκυρα.

Σημαίνει όμως κάτι ίσως σημαντικότερο: ότι η Τουρκία θεωρείται πλέον υπερβολικά χρήσιμη για να αγνοηθεί. Και αυτό αλλάζει τα δεδομένα.

Η γεωπολιτική δεν επιβραβεύει τους “καλούς”

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, το Ιράν, η Μαύρη Θάλασσα, οι ενεργειακές διαδρομές, οι μεταναστευτικές πιέσεις και η ανάγκη της Ευρώπης να αυξήσει την αμυντική της παραγωγή έχουν εκτοξεύσει τη στρατηγική αξία της Τουρκίας.

Η Άγκυρα ελέγχει τα Στενά, διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στο ΝΑΤΟ, έχει αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, μπορεί να συνομιλεί ταυτόχρονα με Ουάσιγκτον, Μόσχα και αραβικό κόσμο και αποτελεί κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα ασφαλείας της Συμμαχίας.

Αυτή είναι η πραγματικότητα. Όχι επειδή ο Ερντογάν έγινε ξαφνικά πιο δημοκρατικός. Αλλά επειδή έγινε πιο αναγκαίος.

Η ελληνική παγίδα των αυταπατών

Η Ελλάδα ασφαλώς έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια σημαντικές διπλωματικές επιτυχίες.

Η αμυντική συμφωνία με τη Γαλλία, η εμβάθυνση της στρατηγικής σχέσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η απόκτηση Rafale και F-35, η ενίσχυση του ρόλου της στην Ανατολική Μεσόγειο και οι τριμερείς συνεργασίες αποτελούν πραγματικά διπλωματικά κεφάλαια. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτά μετατρέπονται σε αίσθηση μονιμότητας. Στη διεθνή πολιτική δεν υπάρχουν μόνιμες ισορροπίες. Υπάρχουν μόνο μεταβαλλόμενα συμφέροντα. Και σήμερα τα συμφέροντα της Δύσης απαιτούν να κρατηθεί η Τουρκία όσο το δυνατόν πιο κοντά στο δυτικό στρατόπεδο.

Το πραγματικό δίλημμα

Το ερώτημα δεν είναι αν ο Ερντογάν κέρδισε. Ούτε αν η Ελλάδα έχασε.

Το ερώτημα είναι αν στην Αθήνα έχει γίνει πλήρως αντιληπτό ότι η επόμενη περίοδος θα χαρακτηρίζεται από διαρκή παζάρια ανάμεσα στη Δύση και την Άγκυρα.

·      Για τα F-35.

·      Για την ευρωπαϊκή άμυνα.

·      Για τη Συρία.

·      Για το Ιράν.

·      Για την Ουκρανία.

·      Για τη Μαύρη Θάλασσα.

·      Για την ενέργεια.

Σε κάθε ένα από αυτά τα τραπέζια η Τουρκία θα ζητά ανταλλάγματα. Και κάθε φορά η Ελλάδα θα πρέπει να διασφαλίζει ότι τα δικά της ζωτικά συμφέροντα δεν θα αποτελέσουν μέρος αυτής της διαπραγμάτευσης.

Το τέλος ενός βολικού μύθου

Η Σύνοδος της Άγκυρας δεν άλλαξε τις ελληνικές θέσεις. Ούτε νομιμοποίησε τις τουρκικές διεκδικήσεις. Κατέρριψε όμως έναν πολιτικό μύθο: ότι ο χρόνος απομονώνει από μόνος του τον Ερντογάν. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πιο σύνθετη. Η Τουρκία παραμένει δύσκολος, συχνά απρόβλεπτος, αλλά απολύτως αναγκαίος σύμμαχος για τη Δύση. Και αυτό σημαίνει ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να επενδύει σε ευσεβείς πόθους ή επικοινωνιακά αφηγήματα. Η γεωπολιτική δεν λειτουργεί με συμπάθειες. Λειτουργεί με ισχύ, χρησιμότητα και συμφέρον. Και η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι να αποδείξει ότι έχει δίκιο. Είναι να φροντίσει ώστε, μέσα στη νέα παγκόσμια σκακιέρα, το δίκιο της να παραμείνει και στρατηγικά χρήσιμο.

• F 35
• άγκυρα
• Ντόναλντ Τραμπ
• Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
• Σύνοδος του ΝΑΤΟ