Η Ευρώπη καίγεται κι εμείς ανάβουμε προβολείς – Το πανηγύρι της Eurovision πάνω στα ερείπια της πραγματικότητας

Του Σωτήρη Μ. Τζούμα

Η Eurovision τελείωσε χθες βράδυ μέσα σε φώτα, λέιζερ, ψηφιακές σημαίες και χειροκροτήματα εκατομμυρίων ανθρώπων που ήθελαν για λίγο να ξεχάσουν τη ζωή τους. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο τίμιο πράγμα που προσφέρει αυτό το πανευρωπαϊκό υπερθέαμα: όχι μουσική, όχι πολιτισμό, όχι τέχνη, αλλά λήθη. Μια πανάκριβη, καλοφωτισμένη λήθη τριών λεπτών. Γιατί η Eurovision εδώ και χρόνια δεν είναι διαγωνισμός τραγουδιού. Είναι εμποροπανήγυρη συναισθημάτων.

Ένα τηλεοπτικό χρηματιστήριο εικόνας όπου χώρες που δυσκολεύονται να κρατήσουν όρθια τα νοσοκομεία τους επενδύουν εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ για να μοιάζουν ζωντανές μπροστά στις κάμερες. Η Ευρώπη δεν τραγουδά πια. Διαφημίζεται. Και κάθε χρόνο τα κράτη πληρώνουν αδρά για λίγα λεπτά ύπαρξης μέσα στη μεγαλύτερη βιτρίνα μαζικής ψυχολογικής κατανάλωσης της ηπείρου.

Σκηνικά εκατομμυρίων. Οθόνες LED. Σκηνοθέτες. Στυλίστες. Drone shots. Digital storytelling. Συναισθηματικά hashtags. Χορηγοί. Streaming πλατφόρμες. Κι ένας ολόκληρος μηχανισμός να παράγει τεχνητή συγκίνηση για ανθρώπους που επιστρέφουν μετά στο σπίτι τους για να ανοίξουν λογαριασμούς ρεύματος που δεν μπορούν να πληρώσουν. Κι όμως κανείς δεν σταματά. Γιατί οι κοινωνίες που κουράστηκαν πολύ χρειάζονται υπερβολικό φως για να μη βλέπουν την κατάρρευσή τους.

Έτσι λειτουργούσε πάντα η παρακμή

Πρώτα φθείρεται η πραγματικότητα. Μετά διογκώνεται το θέαμα. Η ύστερη Ρώμη μοίραζε άρτο και αίμα. Η σύγχρονη Ευρώπη μοιράζει pixels και ψευδαισθήσεις συμμετοχής. Και κάπου εκεί ανάμεσα εμφανίζεται κάθε χρόνο η Ελλάδα. Μια χώρα που μετρά ελλείψεις σε κοινωνική πρόνοια και σε γιατρούς, διασώστες και νοσηλευτές αλλά βρίσκει πάντα τρόπο να χρηματοδοτεί τη μεγάλη τηλεοπτική της παρουσία. Σαν να φοβάται ότι αν λείψει έστω μία χρονιά από το πανηγύρι, θα πάψει να υπάρχει.

Αυτή είναι η βαθύτερη τραγωδία της Eurovision:δεν αποκαλύπτει ποιος έχει το καλύτερο τραγούδι, αλλά ποια κοινωνία έχει μεγαλύτερη ανάγκη να ξεχάσει τον εαυτό της. Κι έτσι οι λαοί ψηφίζουν φώτα ενώ γύρω τους σκοτεινιάζουν τα πάντα. Ψηφίζουν performance ενώ οι ζωές τους γίνονται ολοένα πιο εύθραυστες. Ψηφίζουν σκηνική συγκίνηση επειδή η πραγματική συγκίνηση έχει γίνει πλέον αφόρητη. Και μετά τελειώνει το show.

Οι παρουσιαστές χαμογελούν για τελευταία φορά. Οι κάμερες κλείνουν. Οι αποστολές φεύγουν. Τα φώτα σβήνουν πάνω από τη σκηνή. Κκαι κάθε χώρα επιστρέφει πάλι στον εαυτό της. Στα άδεια πορτοφόλια. Στα κουρασμένα νοσοκομεία. Στους ανθρώπους που περιμένουν μήνες για εξετάσεις. Στους νέους που φεύγουν. Στους ηλικιωμένους που μετρούν τα φάρμακά τους.

Στους διασώστες που τρέχουν εξαντλημένοι μέσα στη νύχτα. Γιατί όταν σβήσει η μουσική, η πραγματικότητα παραμένει πάντα εκεί. Σιωπηλή. Αλύγιστη. Και πολύ πιο ακριβή από οποιοδήποτε τραγούδι. Κι ίσως τελικά αυτό να είναι το αληθινό χαστούκι της Eurovision:ότι οι κοινωνίες που δεν μπορούν πια να επενδύσουν στην ανθρώπινη ζωή, επενδύουν όλο και περισσότερο στην εικόνα της.

• Eurovision