Η Καρυστιανού και η αυταπάτη της κάθαρσης χωρίς πρόγραμμα

Η Μαρία Καρυστιανού επιμένει ότι δεν γνωρίζει αν θα ηγηθεί. Και το λέει με έναν τρόπο που μεταθέτει το ερώτημα αλλού: στον «λαό», στη διαδικασία, σε μια εσωτερική φωνή που —όπως συχνά συμβαίνει— καλείται να λύσει ό,τι η πολιτική αποφεύγει να ορίσει. Η ασάφεια εμφανίζεται ως αρετή. Μόνο που στην πολιτική η ασάφεια σπανίως γεννά εμπιστοσύνη· συνήθως γεννά προσδοκίες χωρίς αντικείμενο.

Η επίκληση της «κοινωνικής αφύπνισης» λειτουργεί παρηγορητικά. Υπενθυμίζει ότι κάτι κινείται, ότι η κοινωνία δεν έχει παραιτηθεί πλήρως. Όμως η αφύπνιση, από μόνη της, δεν συγκροτεί πολιτική πρόταση. Είναι συνθήκη, όχι σχέδιο. Και η Ιστορία δείχνει ότι πολλές αφυπνίσεις κατέληξαν σε έναν ακόμη κύκλο απογοήτευσης, ακριβώς επειδή εξαντλήθηκαν σε ηθικές διαπιστώσεις.

Η εμμονή στην «καθαρότητα», στην απουσία κομματικής εμπλοκής και στον εθελοντισμό ακούγεται ανακουφιστική σε μια κοινωνία κουρασμένη από επαγγελματίες της εξουσίας. Όμως η πολιτική δεν ακυρώνεται επειδή την απεχθανόμαστε. Ούτε αντικαθίσταται από προθέσεις. Χωρίς συγκεκριμένες θέσεις, χωρίς ιεράρχηση προτεραιοτήτων, χωρίς θεσμική επεξεργασία, η καθαρότητα κινδυνεύει να παραμείνει ηθική στάση — όχι πολιτικό εργαλείο.

Η αναφορά στην «κάθαρση» έχει υπαρξιακό βάθος και συναισθηματική ισχύ. Αλλά η κάθαρση δεν είναι πρόγραμμα διακυβέρνησης. Είναι αίτημα. Και τα αιτήματα, όσο δίκαια κι αν είναι, δεν απαντούν στο πώς λειτουργεί ένα κράτος, πώς λαμβάνονται αποφάσεις, πώς επιλύονται συγκρούσεις συμφερόντων. Εκεί ακριβώς αρχίζει η πολιτική — και συχνά τελειώνει η ηθική βεβαιότητα.

Όταν δηλώνεται ότι θα «φτιαχτεί ό,τι χρειαστεί» για να δοθούν απαντήσεις, διατυπώνεται περισσότερο μια κραυγή ανάγκης παρά ένα πολιτικό σχέδιο. Η ανάγκη είναι κατανοητή. Η μετατροπή της, όμως, σε πολιτικό φορέα απαιτεί κάτι περισσότερο από γενικές επισημάνσεις και διλήμματα συνείδησης. Απαιτεί επιλογές. Και οι επιλογές, αναπόφευκτα, δυσαρεστούν.

Το εγχείρημα αυτοπροσδιορίζεται ως υπεράνω Δεξιάς και Αριστεράς. Πρόκειται για διατύπωση ελκυστική, αλλά επικίνδυνα αόριστη. Διότι η υπέρβαση των ιδεολογιών δεν σημαίνει αποφυγή τους. Σημαίνει επεξεργασία μιας νέας πρότασης. Και αυτή μέχρι στιγμής παραμένει υπαινιγμός.

Αν η κοινωνία αναζητά ένωση, οφείλει πρώτα να αντέξει τη σαφήνεια. Γιατί οι πολιτικοί σχηματισμοί δεν συγκροτούνται με ηθική ανωτερότητα και γενικές διακηρύξεις. Συγκροτούνται με δύσκολες απαντήσεις σε συγκεκριμένα ερωτήματα. Και εκεί, ακριβώς εκεί, δοκιμάζεται όχι μόνο η ηγεσία, αλλά και η ωριμότητα όσων ζητούν να εκπροσωπηθούν.

• κόμμα
• Μαρία Καρυστιανού