Η απάτη με το συμβόλαιο που κόστισε σε ηλικιωμένη αγρόκτημα 32 στρεμμάτων

Στον Άρειο Πάγο έφτασε η δικαστική διαμάχη για ένα αγρόκτημα 32.860 τετραγωνικών μέτρων με ελαιόδεντρα στη Μεσσηνία, το οποίο αποτελούσε το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο ηλικιωμένης γυναίκας. Η υπόθεση ξεκίνησε το 2008, όταν η τότε 84χρονη οδηγήθηκε σε συμβολαιογράφο πιστεύοντας ότι υπέγραφε έγγραφο για προσωρινή παραχώρηση των καρπών και των αγροτικών επιδοτήσεων του κτήματός της.

Στην πραγματικότητα, όμως, το συμβόλαιο προέβλεπε κάτι εντελώς διαφορετικό: τη μεταβίβαση της ψιλής κυριότητας του αγροκτήματος, χωρίς να καταβληθεί στην ηλικιωμένη χρηματικό τίμημα.

Η υπόθεση πέρασε από διαφορετικά δικαστικά στάδια και τελικά έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο απέρριψε την αίτηση αναίρεσης της γυναίκας που είχε αποκτήσει την ψιλή κυριότητα, επικυρώνοντας την κρίση ότι η δήλωση βούλησης της ηλικιωμένης ήταν αποτέλεσμα απάτης και ουσιώδους πλάνης.

Πώς η 84χρονη οδηγήθηκε στην υπογραφή του συμβολαίου;

Το 2008 η γυναίκα, γεννημένη το 1924, είχε μείνει προσωρινά μόνη της, καθώς ο σύζυγός της βρισκόταν στην Αθήνα για ιατρικές εξετάσεις.

Σύμφωνα με όσα δέχθηκαν τα δικαστήρια, γειτόνισσά της την έπεισε να μετακομίσει προσωρινά στο σπίτι της, με το επιχείρημα ότι θα μπορούσε να τη φροντίζει. Στη συνέχεια την οδήγησε σε συμβολαιογράφο.

Η ηλικιωμένη είχε την εντύπωση ότι επρόκειτο να ρυθμίσει τα έξοδα της φιλοξενίας της, παραχωρώντας για δύο χρόνια τους καρπούς του αγροκτήματος και τις αγροτικές επιδοτήσεις.

Το συμβόλαιο που υπέγραψε, ωστόσο, αφορούσε τη μεταβίβαση της ψιλής κυριότητας του ακινήτου. Μάλιστα, σύμφωνα με τα πραγματικά περιστατικά που έγιναν δεκτά από τη Δικαιοσύνη, δεν καταβλήθηκε κανένα χρηματικό τίμημα.

Γιατί το Εφετείο Καλαμάτας δικαίωσε την ηλικιωμένη;

Όταν η γυναίκα αντιλήφθηκε τι είχε συμβεί, διέκοψε τις σχέσεις της με τη γειτόνισσα και προσέφυγε στη Δικαιοσύνη.

Αρχικά, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Καλαμάτας απέρριψε την αγωγή της. Η υπόθεση, όμως, πήρε διαφορετική τροπή στο δεύτερο βαθμό.

Το Τριμελές Εφετείο Καλαμάτας δικαίωσε την ηλικιωμένη, κρίνοντας ότι η δήλωση βούλησής της ήταν προϊόν απάτης και ουσιώδους πλάνης.

Καθοριστικό ρόλο στην απόφαση είχε το γεγονός ότι η γυναίκα ήταν υπερήλικη και αναλφάβητη και, κατά την κρίση του δικαστηρίου, δεν διέθετε τις γνώσεις που απαιτούνταν για να κατανοήσει νομικές έννοιες όπως η ψιλή κυριότητα, η επικαρπία και η εκχώρηση δικαιώματος.

Γιατί δεν αρκούσε η ανάγνωση του συμβολαίου από τον συμβολαιογράφο;

Ιδιαίτερη σημασία έχει η κρίση του Εφετείου ότι η ανάγνωση του συμβολαίου από τον συμβολαιογράφο δεν ήταν από μόνη της αρκετή ώστε η ηλικιωμένη να αντιληφθεί τι πραγματικά υπέγραφε.

Το δικαστήριο έκρινε ότι, λόγω της ηλικίας, του αναλφαβητισμού και των μειωμένων δυνατοτήτων κατανόησης της γυναίκας, η τυπική ανάγνωση των νομικών όρων δεν μπορούσε να ανατρέψει την πεπλανημένη εντύπωση που είχε ήδη δημιουργηθεί από τις διαβεβαιώσεις που της είχαν δοθεί.

Με άλλα λόγια, το κρίσιμο στοιχείο δεν ήταν απλώς εάν το κείμενο του συμβολαίου διαβάστηκε, αλλά εάν η 84χρονη μπορούσε πράγματι να αντιληφθεί το περιεχόμενο και τις συνέπειες της δικαιοπραξίας.

Τι έκρινε ο Άρειος Πάγος για την απάτη;

Η άλλη πλευρά προσέφυγε στον Άρειο Πάγο, ζητώντας την αναίρεση της απόφασης του Εφετείου.

Το Α1′ Πολιτικό Τμήμα εξέτασε τους λόγους αναίρεσης και έκρινε ότι το Εφετείο είχε εφαρμόσει ορθά τις διατάξεις περί απάτης του άρθρου 147 του Αστικού Κώδικα.

Το Ανώτατο Δικαστήριο δέχθηκε ότι υπήρχε αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της παραπλανητικής συμπεριφοράς και της δήλωσης βούλησης της ηλικιωμένης. Δηλαδή, οι ψευδείς διαβεβαιώσεις ήταν εκείνες που την οδήγησαν στην υπογραφή ενός συμβολαίου με περιεχόμενο διαφορετικό από αυτό που πίστευε ότι συμφωνούσε.

Γιατί απορρίφθηκε ο ισχυρισμός ότι επρόκειτο για δωρεά;

Κατά την εκδίκαση της υπόθεσης προβλήθηκε και ο ισχυρισμός ότι η μεταβίβαση αποτελούσε δωρεά ως ανταπόδοση για τη φιλοξενία και τη φροντίδα που είχε προσφερθεί στην ηλικιωμένη.

Ο ισχυρισμός δεν έγινε δεκτός.

Σύμφωνα με την κρίση που επικυρώθηκε από τον Άρειο Πάγο, δεν αποδείχθηκε ότι η ηλικιωμένη είχε πραγματική πρόθεση να πραγματοποιήσει δωρεά. Παράλληλα, το χρονικό διάστημα της φιλοξενίας ήταν τόσο μικρό ώστε δεν μπορούσε να θεμελιωθεί η ύπαρξη ηθικής υποχρέωσης που θα δικαιολογούσε μια τόσο σημαντική χαριστική μεταβίβαση.

Το στοιχείο αποκτούσε ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς επρόκειτο για το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο της γυναίκας.

Ποια ήταν η τελική απόφαση του Αρείου Πάγου;

Ο Άρειος Πάγος απέρριψε την αίτηση αναίρεσης, αφήνοντας σε ισχύ την απόφαση που ακύρωνε τη μεταβίβαση του αγροκτήματος.

Παράλληλα, η αναιρεσείουσα καταδικάστηκε στην καταβολή των δικαστικών εξόδων των αντιδίκων της, τα οποία ορίστηκαν σε 2.700 ευρώ.

Έτσι έκλεισε η πολυετής δικαστική διαμάχη για το αγρόκτημα των 32.860 τετραγωνικών μέτρων στη Μεσσηνία, με το Ανώτατο Δικαστήριο να επικυρώνει την κρίση ότι η ηλικιωμένη είχε οδηγηθεί στην επίμαχη υπογραφή έπειτα από παραπλάνηση.

 

• Άρειος Πάγος