Η οικονομική ασφυξία των νοικοκυριών: Πώς η ακρίβεια «ροκανίζει» το εισόδημα – Τα στοιχεία που σοκάρουν

Η οικονομική κατάσταση των ελληνικών νοικοκυριών παραμένει δύσκολη, σύμφωνα με την ετήσια έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για το εισόδημα και τις δαπάνες διαβίωσης. Αν και καταγράφεται οριακή βελτίωση σε σχέση με το 2023, η ακρίβεια συνεχίζει να αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή, διαμορφώνοντας ένα περιβάλλον οικονομικής ασφυξίας για τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών.

Εισοδήματα που δεν επαρκούν – 6 στα 10 νοικοκυριά σε οικονομική δυσπραγία

Παρά τη μείωση του ποσοστού των νοικοκυριών που δηλώνουν εισοδηματική απώλεια (26,2% έναντι 30,7% το 2023), οι οικονομικές δυσκολίες παραμένουν έντονες. Ενδεικτικά:

• 60% των νοικοκυριών δηλώνουν ότι το εισόδημά τους δεν επαρκεί για όλον τον μήνα, με τα χρήματα να καλύπτουν κατά μέσο όρο μόλις 19 ημέρες.
• 81,6% δεν καταφέρνει να αποταμιεύσει, ενώ πάνω από τα μισά νοικοκυριά (52%) δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν σε έκτακτο έξοδο ύψους 500€.
• Το 11,7% των νοικοκυριών ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, αδυνατώντας να καλύψει ακόμα και βασικές ανάγκες.

Η κατάσταση είναι χειρότερη για τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, καθώς το 77% των νοικοκυριών με εισόδημα έως 10.000€ δεν καταφέρνει να καλύψει τις ανάγκες του μέχρι το τέλος του μήνα.

Ακρίβεια και φορολογία πιέζουν τους μικρομεσαίους επιχειρηματίες

Οι αυτοαπασχολούμενοι και οι μικροεπιχειρηματίες βρίσκονται σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση, καθώς:

• Το 53,3% των νοικοκυριών που εξαρτώνται από επιχειρηματικά έσοδα δηλώνει ότι το εισόδημά τους δεν επαρκεί έως το τέλος του μήνα, σημειώνοντας αύξηση από το 42,8% το 2023.
• Το 47,8% των νοικοκυριών που βασίζονται σε επιχειρηματικά κέρδη έχουν ετήσιο εισόδημα έως 18.000€, γεγονός που καταδεικνύει τις οικονομικές δυσκολίες του μικρομεσαίου επιχειρηματικού κόσμου.
• Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Δημόσιο σημείωσαν εκρηκτική αύξηση, με 28,9% των νοικοκυριών να χρωστάει στο κράτος.
• 16% φοβάται ότι μπορεί να χάσει την κατοικία του, λόγω αδυναμίας αποπληρωμής δανείων ή άλλων οικονομικών υποχρεώσεων.

Η ακρίβεια «τρώει» το εισόδημα – Οι μεγαλύτερες ανατιμήσεις

Η ακρίβεια έχει οδηγήσει τα ελληνικά νοικοκυριά σε αναγκαστικές περικοπές, με τις μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών να καταγράφονται στα βασικά αγαθά:

• 64,9% των νοικοκυριών δαπανά περισσότερα χρήματα στους λογαριασμούς σπιτιού.
• 63,4% δαπανά περισσότερα σε τρόφιμα, με πολλές οικογένειες να περιορίζουν άλλες δαπάνες για να καλύψουν τη βασική τους διατροφή.
• 53,4% δαπανά περισσότερα για θέρμανση, ενώ το 51,3% για υγεία και φάρμακα.

Ταυτόχρονα, οι πολίτες περιορίζουν τις εξόδους τους (41,9%), τις αγορές ρούχων (39,2%) και τις διακοπές (35,4%), προκειμένου να ανταπεξέλθουν στις αυξημένες ανάγκες της καθημερινότητας.

Οι δαπάνες των νοικοκυριών

Το 2024, οι αυξήσεις των τιμών επηρέασαν σημαντικά τις καταναλωτικές συνήθειες των νοικοκυριών, οδηγώντας τα σε περικοπές δαπανών σε διάφορους τομείς σε σχέση με το 2023. Οι μεγαλύτερες μειώσεις καταγράφηκαν στις εξόδους για διασκέδαση, όπως εστιατόρια, καφέ και σινεμά, όπου οι δαπάνες περιορίστηκαν κατά 41,9%. Σημαντικές περικοπές έγιναν επίσης στην ένδυση και υπόδηση (39,2%), στα ταξίδια και τις διακοπές (35,4%), καθώς και στην αγορά οικιακών ειδών, επίπλων και ηλεκτρικών συσκευών (33%). Ακόμη και βασικές ανάγκες, όπως η μετακίνηση (17,8%) και η θέρμανση (13,9%), υπέστησαν μειώσεις, γεγονός που καταδεικνύει τη γενικότερη προσπάθεια των νοικοκυριών να περιορίσουν τα έξοδά τους.

Περικοπές παρατηρήθηκαν και σε άλλους τομείς, αν και σε μικρότερο βαθμό. Οι δαπάνες για τρόφιμα μειώθηκαν κατά 11,9%, ενώ οι δαπάνες για τη συντήρηση και την ασφάλιση Ι.Χ. περιορίστηκαν κατά 9,8%. Ακόμη και η υγεία και τα φάρμακα επηρεάστηκαν (7,2%), όπως και η εκπαίδευση, που περιλαμβάνει φροντιστήρια, ξένες γλώσσες και σπουδές, με το ίδιο ποσοστό περικοπών. Οι λογαριασμοί του σπιτιού μειώθηκαν κατά 6,9%, ενώ το ενοίκιο, αν και αποτελεί πάγια και αναγκαία δαπάνη, υπέστη μικρότερη μείωση της τάξης του 3,4%. Οι αλλαγές αυτές δείχνουν ότι οι καταναλωτές αναπροσαρμόζουν τις προτεραιότητές τους, δίνοντας προτεραιότητα στις πιο άμεσες ανάγκες έναντι των δευτερευουσών δαπανών.

Ποιες περιοχές πλήττονται περισσότερο από τη φτώχεια

Οι οικονομικές δυσκολίες δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στη χώρα. Τα μεγαλύτερα ποσοστά νοικοκυριών που δηλώνουν ότι το εισόδημά τους δεν επαρκεί έως το τέλος του μήνα καταγράφονται στη Βόρεια Ελλάδα (63,7%), ενώ ακολουθούν οι περιφέρειες της Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης και της Κεντρικής Μακεδονίας.

Οι πολίτες ζητούν μέτρα κατά της ακρίβειας και της αισχροκέρδειας

Σε αυτό το δυσμενές περιβάλλον, η πλειονότητα των πολιτών θεωρεί ότι τα πιο αποτελεσματικά μέτρα αντιμετώπισης της οικονομικής δυσχέρειας είναι:

• Αύξηση μισθών και συντάξεων (69%).
• Περιορισμός της αισχροκέρδειας μέσω αυστηρότερων ελέγχων (52,7%).
• Μείωση φόρων και τελών (45,9%).

Η κυβερνητική πολιτική για την αντιμετώπιση της ακρίβειας αξιολογείται αρνητικά, με την πλειονότητα των πολιτών να εκφράζει δυσαρέσκεια για τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής.

Μια κοινωνία υπό οικονομική ασφυξία

Η εικόνα που προκύπτει από τα δεδομένα της έρευνας δείχνει ότι, παρά την οριακή βελτίωση ορισμένων δεικτών, τα ελληνικά νοικοκυριά συνεχίζουν να παλεύουν για την οικονομική τους επιβίωση. Η ακρίβεια, η υψηλή φορολογία και η εισοδηματική ανισότητα επιτείνουν τις δυσκολίες, με την πλειονότητα των πολιτών να δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες.

Η ανάγκη για ουσιαστικά μέτρα οικονομικής ανακούφισης και κοινωνικής προστασίας είναι πιο επιτακτική από ποτέ, καθώς η αβεβαιότητα εξακολουθεί να κυριαρχεί και η οικονομική σταθερότητα παραμένει άπιαστος στόχος για τη συντριπτική πλειονότητα των ελληνικών οικογενειών.

• νοικοκυριά
• Οικονομία