Η Ουκρανία «αποδυναμώνει» το ΝΑΤΟ: «Παιχνίδια εξουσίας» από τη Μόσχα και οι νέες γεωπολιτικές συμμαχίες

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί μια περιφερειακή σύγκρουση ανάμεσα στο Κίεβο και τη Μόσχα. Στον πέμπτο χρόνο του πολέμου, έχει μετατραπεί σε ένα τεστ αντοχής για ολόκληρη τη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα τα όρια της στρατιωτικής ισχύος του ΝΑΤΟ και επιταχύνοντας τη δημιουργία νέων γεωπολιτικών συνασπισμών.

Η φράση ότι η Ουκρανία «αποδυναμώνει» το ΝΑΤΟ χρειάζεται, βέβαια, μία κρίσιμη διευκρίνιση: δεν είναι η Ουκρανία που αποδυναμώνει τη Συμμαχία. Είναι ένας παρατεταμένος πόλεμος υψηλής έντασης που καταναλώνει πυρομαχικά, συστήματα αεράμυνας και πολιτικό κεφάλαιο με ρυθμό που οι δυτικές χώρες δεν είχαν προβλέψει όταν σχεδίαζαν τις μεταψυχροπολεμικές τους ένοπλες δυνάμεις.

Την ίδια στιγμή, όμως, ο πόλεμος έχει οδηγήσει το ΝΑΤΟ σε πρωτοφανείς εξοπλισμούς, σε μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή και σε αναθεώρηση ολόκληρης της στρατιωτικής του φιλοσοφίας. Στη Σύνοδο της Άγκυρας τον Ιούλιο, οι σύμμαχοι δεσμεύτηκαν για 70 δισ. ευρώ στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία μέσα στο 2026 και τουλάχιστον αντίστοιχο επίπεδο το 2027.

Η εικόνα, επομένως, είναι περισσότερο σύνθετη: ένα ΝΑΤΟ στρατιωτικά ισχυρότερο, αλλά ταυτόχρονα περισσότερο καταπονημένο και αναγκασμένο να μοιράζει τις δυνάμεις του σε ολοένα περισσότερα μέτωπα.

Η Ουκρανία αποκάλυψε το μεγαλύτερο πρόβλημα της Δύσης

Για δεκαετίες, οι δυτικές ένοπλες δυνάμεις είχαν οργανωθεί για πολέμους σχετικά περιορισμένης διάρκειας, στους οποίους η τεχνολογική υπεροχή θα εξασφάλιζε γρήγορα τον έλεγχο του πεδίου.

Η Ουκρανία ανέτρεψε αυτή τη λογική.

Ο πόλεμος εξελίχθηκε σε βιομηχανική σύγκρουση φθοράς, όπου καθημερινά καταναλώνονται τεράστιες ποσότητες πυρομαχικών, drones, πυραύλων και συστημάτων αεράμυνας.

Ρωσικές υπηρεσίες: «Δεκάδες έως εκατοντάδες Γάλλοι στρατιώτες έχουν σκοτωθεί στην Ουκρανία» – Τι απαντά το Παρίσι

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι πύραυλοι Patriot. Η Ουκρανία αντιμετωπίζει πλέον σοβαρές ελλείψεις αναχαιτιστών PAC-3, ενώ παράλληλα οι ίδιες αμερικανικές αποθήκες πιέζονται από τις ανάγκες άλλων περιφερειακών συγκρούσεων. Πρόσφατες ρωσικές επιθέσεις βρήκαν ουκρανικές συστοιχίες Patriot χωρίς επαρκή πυρομαχικά, ενισχύοντας την πίεση του Κιέβου προς Ουάσιγκτον και Ευρωπαίους για νέες παραδόσεις.

Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές επιτυχίες της Μόσχας: η Ρωσία δεν χρειάζεται να νικήσει στρατιωτικά το ΝΑΤΟ για να το πιέσει. Αρκεί να το υποχρεώνει διαρκώς να επιλέγει πού θα διαθέσει τα περιορισμένα αποθέματά του.

Από την Ουκρανία στο Ιράν και από την Ευρώπη στον Ειρηνικό

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο επειδή η Ουκρανία δεν είναι πλέον η μοναδική κρίση που διεκδικεί δυτικά οπλικά συστήματα.

Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχουν αυξήσει κατακόρυφα τη ζήτηση για αμερικανικά συστήματα αεράμυνας, ενώ η Ουάσιγκτον πρέπει ταυτόχρονα να διατηρεί αποθέματα για την Ασία και το ενδεχόμενο μιας μεγάλης κρίσης γύρω από την Ταϊβάν.

Ήδη από την άνοιξη οι ΗΠΑ είχαν ενημερώσει ορισμένους Ευρωπαίους συμμάχους ότι παραδόσεις όπλων που είχαν αγοραστεί μέσω αμερικανικών προγραμμάτων θα καθυστερούσαν λόγω της πίεσης στα αποθέματα.

Για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, λοιπόν, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ερώτημα που θεωρούσε για δεκαετίες λυμένο:

Τι συμβαίνει εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν αρκετά όπλα για όλους τους συμμάχους τους ταυτόχρονα;

Η απάντηση που διαμορφώνεται είναι ότι η Ευρώπη θα πρέπει να μπορεί να αναλάβει πολύ μεγαλύτερο μέρος της άμυνάς της μόνη της.

Η μεγάλη αντίφαση: Ο πόλεμος πιέζει το ΝΑΤΟ αλλά το κάνει και ισχυρότερο

Υπάρχει εδώ ένα παράδοξο.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν ξεκίνησε τον πόλεμο έχοντας απέναντί του ένα ΝΑΤΟ που για χρόνια αναζητούσε ξανά τον στρατηγικό του ρόλο. Η εισβολή στην Ουκρανία επανέφερε τη Ρωσία στο επίκεντρο της δυτικής στρατηγικής και προκάλεσε μια πρωτοφανή επανεξοπλιστική κινητοποίηση στην Ευρώπη.

Στην Άγκυρα, το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε περισσότερα από 50 δισ. ευρώ νέων συμφωνιών για στρατιωτικές δυνατότητες, από πυραύλους μεγάλης ακτίνας και αεράμυνα μέχρι drones, τεχνητή νοημοσύνη και συστήματα πληροφοριών. Παράλληλα, αποφασίστηκε επένδυση 27 δισ. ευρώ στις υποδομές καυσίμων της Συμμαχίας και πάνω από 40 δισ. δολάρια τα επόμενα πέντε χρόνια σε δυνατότητες αντιμετώπισης drones.

Και το σημαντικότερο: οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς χρηματοδοτούν πλέον τη μεγάλη πλειονότητα της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, σύμφωνα με το ίδιο το ΝΑΤΟ.

Η Συμμαχία, συνεπώς, δεν καταρρέει. Μετασχηματίζεται.

Το «παιχνίδι εξουσίας» του Πούτιν

Η ρωσική στρατηγική φαίνεται να βασίζεται όλο και περισσότερο σε έναν πόλεμο χρόνου και αντοχής.

Η Μόσχα γνωρίζει ότι δύσκολα μπορεί να υπερκεράσει συνολικά την οικονομική και στρατιωτική ισχύ του ΝΑΤΟ. Μπορεί, όμως, να επιχειρήσει να καταστήσει το κόστος της υποστήριξης της Ουκρανίας πολιτικά και οικονομικά δυσβάστακτο.

Ο στόχος δεν είναι απαραίτητα η κατάληψη ολόκληρης της Ουκρανίας.

Μια Ρωσία που διατηρεί έναν μακροχρόνιο πόλεμο, υποχρεώνει τη Δύση να ξοδεύει συνεχώς πόρους, καλλιεργεί διαφωνίες μεταξύ των συμμάχων, αξιοποιεί τις εκλογικές αναμετρήσεις στις δυτικές δημοκρατίες και περιμένει τη στιγμή όπου η πολιτική κόπωση θα γίνει ισχυρότερη από τη στρατηγική αποφασιστικότητα.

Οι ειρηνευτικές συνομιλίες έχουν παραμείνει ουσιαστικά παγωμένες από τον Φεβρουάριο, ενώ η Μόσχα δηλώνει ότι θα συνεχίσει να επιχειρεί εναντίον των δυτικών στρατιωτικών προμηθειών προς το Κίεβο.

Η νέα συμμαχία Μόσχας – Πιονγκγιάνγκ

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η Ρωσία δεν παίζει πλέον μόνη της.

Η προσέγγιση με τη Βόρεια Κορέα έχει μετατραπεί σε πραγματική στρατηγική συνεργασία.

Μόλις πριν από λίγες ημέρες, ο Πούτιν δήλωσε ότι Ρωσία και Βόρεια Κορέα συντονίζονται πλέον ακόμη και σε ζητήματα «περιφερειακής ασφάλειας», ενώ το Κίεβο υποστηρίζει ότι η Μόσχα χρησιμοποιεί βορειοκορεατικούς βαλλιστικούς πυραύλους και ότι η Πιονγκγιάνγκ ετοιμάζεται να παράσχει νέα στρατιωτική υποστήριξη.

Το σύμφωνο στρατηγικής συνεργασίας Ρωσίας – Βόρειας Κορέας περιλαμβάνει ακόμη και ρήτρα αμοιβαίας άμυνας σε περίπτωση επίθεσης εναντίον μιας από τις δύο χώρες.

Η γεωγραφία του πολέμου της Ουκρανίας έχει έτσι φτάσει μέχρι την Κορεατική Χερσόνησο.

Η Κίνα δεν χρειάζεται να πολεμήσει για να κερδίσει

Ακόμη σημαντικότερος είναι ο ρόλος της Κίνας.

Το Πεκίνο δεν έχει μετατραπεί σε επίσημο στρατιωτικό σύμμαχο της Ρωσίας. Η σχέση τους, όμως, έχει αποκτήσει στρατηγικό βάθος που επιτρέπει στη Μόσχα να αντέχει πολύ περισσότερο απέναντι στις δυτικές κυρώσεις.

Το εμπόριο Ρωσίας – Κίνας αυξήθηκε κατά 26% στους πρώτους επτά μήνες του 2026, φτάνοντας τα 159 δισ. δολάρια, με την Κίνα να αποτελεί πλέον ζωτικό οικονομικό εταίρο για τη ρωσική οικονομία.

Για το Πεκίνο υπάρχει ένα προφανές στρατηγικό όφελος: όσο οι ΗΠΑ και η Ευρώπη είναι υποχρεωμένες να ασχολούνται με την Ουκρανία και τη Ρωσία, τόσο λιγότερο στρατηγικό κεφάλαιο μπορούν να διαθέσουν στον Ινδοειρηνικό.

Η Κίνα παρακολουθεί ταυτόχρονα από εξαιρετικά κοντά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα δυτικά όπλα, οι οικονομικές κυρώσεις, τα drones και τα δίκτυα πληροφοριών σε έναν πραγματικό πόλεμο μεγάλης κλίμακας.

Η Ουκρανία είναι, υπό αυτή την έννοια, ένα τεράστιο εργαστήριο του πολέμου του 21ου αιώνα.

Δεν δημιουργείται ένα νέο «ΝΑΤΟ της Ανατολής»

Θα ήταν υπεραπλούστευση να μιλήσει κανείς για μια ενιαία συμμαχία Ρωσίας, Κίνας, Ιράν και Βόρειας Κορέας αντίστοιχη με το ΝΑΤΟ.

Οι χώρες αυτές έχουν διαφορετικά συμφέροντα και σε αρκετές περιπτώσεις ανταγωνίζονται μεταξύ τους.

Ωστόσο δημιουργείται κάτι ίσως δυσκολότερο για τη Δύση να αντιμετωπίσει: ένα χαλαρό δίκτυο κρατών που μπορούν να αλληλοϋποστηρίζονται στρατιωτικά, οικονομικά και τεχνολογικά χωρίς να χρειάζονται ενιαία διοίκηση ή κοινή ιδεολογία.

Η Ρωσία διαθέτει στρατιωτική τεχνογνωσία και ενέργεια. Η Κίνα τεράστια οικονομική και βιομηχανική ισχύ. Η Βόρεια Κορέα πυρομαχικά και ανθρώπινο δυναμικό. Το Ιράν έχει αναπτύξει επί χρόνια τεχνογνωσία στα drones και διατηρεί στρατηγική συμφωνία συνεργασίας με τη Μόσχα.

Αυτό το μοντέλο επιτρέπει σε κάθε πλευρά να καλύπτει μέρος των αδυναμιών της άλλης.

Και απέναντί τους γεννιέται ένα πιο «ευρωπαϊκό» ΝΑΤΟ

Η άλλη μεγάλη αλλαγή συντελείται μέσα στη Δύση.

Οι αμφιβολίες για το πόσο μόνιμη μπορεί να θεωρείται η αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.

Γερμανία, Γαλλία και Βρετανία συζητούν πλέον πολύ πιο ανοιχτά την οικοδόμηση ενός ισχυρότερου ευρωπαϊκού πυλώνα της Συμμαχίας, ακόμη και ζητήματα πυρηνικής αποτροπής, την ώρα που η Ουάσιγκτον απαιτεί από τους Ευρωπαίους να επωμιστούν μεγαλύτερο ποσοστό του κόστους της άμυνάς τους.

Παράλληλα, η λεγόμενη «Coalition of the Willing» έχει αρχίσει να αποκτά χαρακτηριστικά παράλληλου ευρωπαϊκού μηχανισμού ασφαλείας.

Η συμμαχία αυτή έχει ήδη συμφωνήσει ότι, εφόσον υπάρξει αξιόπιστη κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία, μια πολυεθνική δύναμη θα είναι έτοιμη να αναπτυχθεί στη χώρα για να συμβάλει στην ανασυγκρότηση και στην αποτροπή μιας νέας ρωσικής επίθεσης.

Δεν αντικαθιστά το ΝΑΤΟ. Αποκαλύπτει, όμως, πώς μπορεί να μοιάζει μια περισσότερο ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας στο μέλλον.

Η Ουκρανία έχει γίνει ασπίδα αλλά και σχολείο πολέμου για τη Δύση

Υπάρχει και μία άλλη πλευρά που συχνά παραβλέπεται.

Η Ουκρανία δεν απορροφά μόνο δυτικούς πόρους. Παρέχει στο ΝΑΤΟ γνώση που κανένας στρατός της Συμμαχίας δεν θα μπορούσε να αποκτήσει σε καιρό ειρήνης.

Drones χαμηλού κόστους, ηλεκτρονικός πόλεμος, τεχνητή νοημοσύνη, ταχύτητα προσαρμογής όπλων, επιβίωση απέναντι σε μαζικές πυραυλικές επιθέσεις και νέες μορφές logistics δοκιμάζονται καθημερινά στο ουκρανικό πεδίο.

Το ΝΑΤΟ έχει δημιουργήσει στην Πολωνία το JATEC, κοινό κέντρο στο οποίο Ουκρανία και Συμμαχία ανταλλάσσουν ακριβώς αυτές τις εμπειρίες από το πεδίο μάχης.

Με αυτή την έννοια, η Ουκρανία δεν είναι μόνο καταναλωτής της δυτικής ασφάλειας.

Έχει μετατραπεί και σε έναν από τους σημαντικότερους παραγωγούς στρατιωτικής τεχνογνωσίας για το ΝΑΤΟ.

Ο πραγματικός πόλεμος είναι για τον χρόνο

Ίσως τελικά αυτό να αποτελεί το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της σημερινής σύγκρουσης.

Ο Πούτιν στοιχηματίζει ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ του: ότι οι δημοκρατίες κουράζονται, οι κυβερνήσεις αλλάζουν, οι κοινωνίες στρέφονται στα εσωτερικά τους προβλήματα και τα δυτικά αποθέματα κάποτε εξαντλούνται.

Η Δύση στοιχηματίζει στο αντίθετο: ότι η μεγαλύτερη οικονομική της ισχύς θα μετατραπεί τελικά σε μεγαλύτερη βιομηχανική παραγωγή, ότι η Ευρώπη θα αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη και ότι η Ρωσία δεν θα μπορέσει επ’ αόριστον να χρηματοδοτεί έναν πόλεμο τέτοιας έντασης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζει ήδη για το φθινόπωρο το μεγαλύτερο πακέτο νέων καταχωρίσεων κυρώσεων από την έναρξη του πολέμου, με περίπου 1.600 επιπλέον ρωσικά πρόσωπα και οντότητες να βρίσκονται στο στόχαστρο.

Ένας νέος κόσμος σχηματίζεται πάνω στα χαρακώματα της Ουκρανίας

Το αποτέλεσμα του πολέμου δεν θα κρίνει μόνο πού θα χαραχθούν τα σύνορα της Ουκρανίας.

Θα επηρεάσει το ποιος θα εγγυάται την ασφάλεια της Ευρώπης, πόσο εξαρτημένη θα παραμείνει από τις Ηνωμένες Πολιτείες και μέχρι πού θα μπορεί να φτάσει η ρωσική επιρροή.

Θα καθορίσει επίσης πόσο στενά θα συνεργάζονται στο μέλλον Μόσχα, Πεκίνο και Πιονγκγιάνγκ και εάν οι σημερινές ευκαιριακές συνεργασίες θα αποκτήσουν μονιμότερα χαρακτηριστικά.

Το μεγαλύτερο παράδοξο είναι ότι ο ίδιος πόλεμος κάνει σήμερα δύο αντίθετα πράγματα.

Φθείρει το ΝΑΤΟ, επειδή καταναλώνει τα αποθέματα και δοκιμάζει την πολιτική συνοχή του. Ταυτόχρονα, όμως, το εξαναγκάζει να επανεξοπλιστεί, να επανασχεδιάσει τον τρόπο με τον οποίο πολεμά και να μεταφέρει μεγαλύτερο βάρος από την Ουάσιγκτον στην Ευρώπη.

Η Μόσχα μπορεί επομένως να παίζει ένα μακρύ «παιχνίδι εξουσίας».

Αλλά το τελικό αποτέλεσμα δεν έχει ακόμη κριθεί.

Γιατί στα χαρακώματα της Ουκρανίας δεν δοκιμάζεται πλέον μόνο η αντοχή του Κιέβου απέναντι στη Ρωσία. Δοκιμάζεται η αντοχή δύο διαφορετικών μοντέλων διεθνούς ισχύος – και μαζί τους η γεωπολιτική τάξη της επόμενης δεκαετίας.

• Βλαντιμίρ Πούτιν
• Βόρεια Κορέα
• Κίνα
• ΝΑΤΟ
• Ντόναλντ Τραμπ
• Ουκρανία
• Ρωσία
• Σι Τζινπίνγκ