Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur ανοίγει αγορές, κλείνει μέτωπα και φέρνει νέες συγκρούσεις

Ύστερα από 25 χρόνια σκληρών διαπραγματεύσεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση άναψε το «πράσινο φως» για τη συμφωνία με τις χώρες της Mercosur, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία μιας από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο, που θα καλύπτει πάνω από 700 εκατομμύρια πολίτες σε Ευρώπη και Λατινική Αμερική.

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur, η οποία –σύμφωνα με όσα έχουν διαρρεύσει– αναμένεται να υπογραφεί στην Παραγουάη στις 17 Ιανουαρίου, προβλέπει την κατάργηση άνω του 90% των δασμών στις ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τη Λατινική Αμερική. Την ίδια ώρα, ανοίγει η ευρωπαϊκή αγορά για προϊόντα όπως το βοδινό κρέας από την Αργεντινή, ενώ στη Βραζιλία μειώνονται σημαντικά οι εισαγωγικοί δασμοί στα ευρωπαϊκά –και κυρίως γερμανικά– αυτοκίνητα.

 Παρά τον έντονο πολιτικό θόρυβο και τις σφοδρές αντιδράσεις που τη συνόδευσαν, η καθαρά οικονομική της επίδραση εμφανίζεται σχετικά περιορισμένη. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Κομισιόν, έως το 2040 η συμφωνία θα προσθέσει περίπου 77,6 δισ. ευρώ στην οικονομία της ΕΕ, δηλαδή μόλις 0,05% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Όπως συμβαίνει όμως με κάθε μεγάλη εμπορική συμφωνία, πίσω από τους αριθμούς κρύβονται ξεκάθαροι κερδισμένοι και χαμένοι.

Οι κερδισμένοι της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur

Η πολιτική κίνηση της Τζόρτζια Μελόνι

Η πρωθυπουργός της Ιταλίας κατάφερε να διαβάσει σωστά τους συσχετισμούς ισχύος στις Βρυξέλλες. Απειλώντας ότι θα ευθυγραμμιστεί με τη γαλλική αντίθεση στη συμφωνία, εξασφάλισε την τελευταία στιγμή παραχωρήσεις υπέρ των Ιταλών αγροτών. Σε αντάλλαγμα για τη στήριξη της Ρώμης, η Ιταλία απέσπασε ρήτρες προστασίας της αγροτικής αγοράς και δεσμεύσεις για νέα ευρωπαϊκή χρηματοδότηση της γεωργίας, τις οποίες η κυβέρνηση Μελόνι μπορεί να αξιοποιήσει πολιτικά στο εσωτερικό.

Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία

Μεγάλος ωφελημένος αναδεικνύεται ο κλάδος του αυτοκινήτου στη Γερμανία. Οι σημερινοί δασμοί, που φτάνουν ακόμη και το 35%, θα μειωθούν σταδιακά, δίνοντας ανάσα σε κολοσσούς όπως η Volkswagen και η BMW. Η μετάβαση, πάντως, δεν θα είναι άμεση, καθώς η Βραζιλία ζήτησε μεταβατικές περιόδους για να προστατεύσει τη δική της αυτοκινητοβιομηχανία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τα ηλεκτρικά οχήματα θα τύχουν ευνοϊκότερης μεταχείρισης, σε έναν τομέα όπου η Ευρώπη εξακολουθεί να πιέζεται από τον διεθνή ανταγωνισμό.

Η στρατηγική νίκη της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν

Για την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η συμφωνία αποτελεί μια δύσκολη αλλά ουσιαστική πολιτική νίκη. Σε μια εποχή που η ΕΕ συχνά εμφανίζεται να μένει πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα, το deal με τη Mercosur ενισχύει τη γεωπολιτική και οικονομική βαρύτητα των Βρυξελλών. Το τίμημα, ωστόσο, ήταν υψηλό: δεσμεύσεις για 45 δισ. ευρώ σε αγροτικές επιδοτήσεις, οι οποίες ανατρέπουν προηγούμενα σχέδια περιορισμού της στήριξης στον πρωτογενή τομέα.

Οι Ευρωπαίοι αγρότες – λιγότερο χαμένοι απ’ όσο φοβούνταν

Παρά τις έντονες αντιδράσεις, κυρίως για τον φόβο φθηνών εισαγωγών που θα συμπιέσουν τις τιμές, το τελικό κείμενο της συμφωνίας περιλαμβάνει αυστηρές ποσοστώσεις για προϊόντα όπως το βοδινό κρέας και τα πουλερικά. Οι εξαγωγές από τη Λατινική Αμερική θα είναι περιορισμένες, ενώ προβλέπονται ειδικές προστασίες για ευρωπαϊκά προϊόντα ονομασίας προέλευσης, όπως η παρμεζάνα ή τα γαλλικά κρασιά. Σε συνδυασμό με τις γενναίες επιδοτήσεις, το πλήγμα για τον ευρωπαϊκό αγροτικό κόσμο εμφανίζεται τελικά ελεγχόμενο.

The Council has authorised the signing of the EU-Mercosur partnership and trade agreements.

In 2024, EU-Mercosur trade was worth over €111 billion.

More facts and figures👇https://t.co/4xNFo9jTUB pic.twitter.com/tuWWoDc8EY

— EU Council (@EUCouncil) January 9, 2026

Οι χαμένοι της συμφωνίας

Η ήττα του Εμανουέλ Μακρόν

Ο Γάλλος πρόεδρος υπήρξε ο πιο σταθερός πολέμιος της συμφωνίας, υπό την πίεση της ισχυρής αγροτικής βάσης στη Γαλλία. Η αποτυχία του να μπλοκάρει το deal, παρά τις τελευταίες προσπάθειες συμμαχιών, καταγράφεται ως ακόμη μία πολιτική ήττα σε μια περίοδο που η επιρροή του στο ευρωπαϊκό σκηνικό δείχνει να φθίνει.

Ο Ντόναλντ Τραμπ και η αμερικανική στρατηγική

Για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, η συμφωνία ΕΕ–Mercosur αναδεικνύει ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρά εργαλεία ήπιας ισχύος, σε αντίθεση με την πολιτική μονομερών πιέσεων της Ουάσινγκτον. Το ευρωπαϊκό άνοιγμα προς τη Λατινική Αμερική ενισχύει εναλλακτικά κέντρα επιρροής και συνεργασίες που δεν ευνοούν την αμερικανική στρατηγική στην περιοχή.

Η Κίνα και η απώλεια εδάφους στη Λατινική Αμερική

Η Κίνα είχε εκμεταλλευτεί την πολυετή καθυστέρηση των διαπραγματεύσεων για να ενισχύσει την παρουσία της στη Λατινική Αμερική, ιδιαίτερα στη Βραζιλία. Η νέα συμφωνία δίνει στην Ευρώπη τη δυνατότητα να ανακτήσει μερίδια αγοράς σε τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, τα μηχανήματα και η αεροναυπηγική, αλλά και να ενισχύσει τους πολιτικούς δεσμούς με χώρες που μέχρι πρότινος έγερναν προς το Πεκίνο.

Ο Αμαζόνιος και το περιβαλλοντικό ρίσκο

Η πιο σκοτεινή πλευρά της συμφωνίας αφορά το περιβάλλον. Η αύξηση της παραγωγής βοδινού κρέατος ενδέχεται να επιταχύνει την αποψίλωση του τροπικού δάσους του Αμαζονίου. Αν και το κείμενο περιλαμβάνει ρήτρες κατά της παράνομης αποδάσωσης και δεσμεύσεις στη Συμφωνία του Παρισιού, οι ανησυχίες παραμένουν έντονες: περισσότερο κρέας για την Ευρώπη σημαίνει δυνητικά λιγότερα δέντρα για τον πλανήτη.

Μια συμφωνία με πολιτικό αποτύπωμα

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur μπορεί να μην αλλάζει δραστικά τους οικονομικούς δείκτες της Ευρώπης, αλλά αφήνει ισχυρό πολιτικό αποτύπωμα. Ενισχύει τη γεωπολιτική παρουσία της ΕΕ, αναδιατάσσει ισορροπίες σε Λατινική Αμερική και παγκόσμιο εμπόριο και ανοίγει έναν νέο κύκλο αντιπαραθέσεων – τόσο στο εσωτερικό της Ευρώπης όσο και διεθνώς. Το αν το ισοζύγιο θα αποδειχθεί θετικό, θα κριθεί τα επόμενα χρόνια, όχι μόνο στα εμπορικά μεγέθη, αλλά και στο περιβάλλον και την κοινωνία.

• Mercosur
• Ευρωπαϊκή Ένωση