Η Τεχνητή Νοημοσύνη εντοπίζει «αόρατα» σπερματοζωάρια σε στείρους άνδρες

Μια νέα τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης αλλάζει τα δεδομένα στην ανδρική υπογονιμότητα, εντοπίζοντας σπερματοζωάρια σε άνδρες στους οποίους είχε ειπωθεί ότι δεν έχουν καμία πιθανότητα να αποκτήσουν βιολογικά παιδιά.

Στις αρχές Νοεμβρίου του 2025, η Πηνελόπη βρισκόταν στο αυτοκίνητό της, επιστρέφοντας στο σπίτι της στο Νιου Τζέρσεϊ, όταν δέχτηκε ένα τηλεφώνημα που θα άλλαζε τη ζωή της. Στην άλλη άκρη της γραμμής ήταν ο γιατρός της: ήταν έγκυος. Η είδηση ήρθε έπειτα από δυόμισι χρόνια προσπαθειών και απογοητεύσεων. Η ίδια και ο σύζυγός της, Σάμιουελ, είχαν μάθει ότι εκείνος έπασχε από Σύνδρομο Κλάινφελτερ, μια γενετική πάθηση που συχνά οδηγεί σε Αζωοσπερμία – δηλαδή απουσία σπερματοζωαρίων στο σπέρμα. «Έκλαιγε από χαρά», λέει στο BBC η Πηνελόπη. «Μετά από τόση προσπάθεια, φτάσαμε επιτέλους εκεί».

Η τεχνολογία που έκανε τη διαφορά

Η εγκυμοσύνη κατέστη δυνατή χάρη σε ένα νέο σύστημα που ονομάζεται STAR (Sperm Track and Recovery), το οποίο αναπτύχθηκε στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια.

Το σύστημα χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για να εντοπίζει ελάχιστα, σχεδόν «αόρατα» σπερματοζωάρια μέσα σε δείγματα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν άδεια.

«Είναι σαν να ψάχνεις ένα σπάνιο σωματίδιο μέσα σε έναν ωκεανό από κυτταρικά υπολείμματα», εξηγεί ο Ζεβ Γουίλιαμς, διευθυντής του Κέντρου Γονιμότητας του πανεπιστημίου.

Η ιδέα προέκυψε όταν ο ίδιος διάβασε για τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στην αστρονομία – για την ανίχνευση νέων αστεριών σε τεράστιους όγκους δεδομένων. Το ίδιο μοντέλο εφαρμόστηκε και στη βιολογία.

Πώς λειτουργεί το σύστημα

Το STAR βασίζεται σε μικρορευστικά τσιπ και προηγμένη απεικόνιση. Το δείγμα σπέρματος περνά μέσα από μικροσκοπικά κανάλια, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη αναλύει έως και 300 εικόνες το δευτερόλεπτο.

Όταν εντοπιστεί σπερματοζωάριο:

• αναγνωρίζεται σε πραγματικό χρόνο
• απομονώνεται με ακρίβεια
• εξάγεται από ρομποτικό σύστημα μέσα σε χιλιοστά του δευτερολέπτου

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το σύστημα έχει τη δυνατότητα να εντοπίσει ακόμη και ένα μόνο σπερματοζωάριο, εάν υπάρχει.

Σε σύγκριση με τη συμβατική εργαστηριακή αναζήτηση, το STAR εντόπισε έως και 40 φορές περισσότερα σπερματοζωάρια.

Μια περίπτωση που έμοιαζε αδύνατη

Στην περίπτωση του Σάμιουελ, η πρόκληση ήταν ακόμη μεγαλύτερη. Λόγω του συνδρόμου Κλάινφελτερ, δεν υπήρχαν σπερματοζωάρια στο σπέρμα του. Έτσι, οι γιατροί προχώρησαν σε χειρουργική λήψη ιστού από τους όρχεις.

Αρχικά, οι ειδικοί δεν εντόπισαν τίποτα. Το δείγμα στάλθηκε στο Κολούμπια, όπου το σύστημα STAR κατάφερε να βρει οκτώ σπερματοζωάρια.

Ένα από αυτά οδήγησε στη δημιουργία εμβρύου – και τελικά στην εγκυμοσύνη. Το ζευγάρι περιμένει το παιδί του το καλοκαίρι.

Μια ευρύτερη πρόκληση

Η υπογονιμότητα επηρεάζει περίπου ένα στα έξι άτομα αναπαραγωγικής ηλικίας παγκοσμίως. Η ανδρική υπογονιμότητα εμπλέκεται έως και στο 50% των περιπτώσεων, ενώ περίπου το 1% των ανδρών είναι αζωοσπερμικοί.

Για αυτούς τους ανθρώπους, η τεχνολογία αυτή μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους.

Ήδη, στο κέντρο του Κολούμπια, η μέθοδος εφαρμόζεται συστηματικά, με επιτυχία εντοπισμού σπερματοζωαρίων σε περίπου 30% των περιπτώσεων που προηγουμένως θεωρούνταν μη αναστρέψιμες.

Ελπίδα, αλλά και επιφυλάξεις

Παρά τον ενθουσιασμό, οι ειδικοί τονίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα.

Η Siobhan Quenby από το Πανεπιστήμιο του Warwick επισημαίνει ότι, αν και η τεχνολογία είναι πολλά υποσχόμενη, χρειάζονται περισσότερες κλινικές δοκιμές για να αξιολογηθεί πλήρως η αποτελεσματικότητά της.

Υπάρχουν επίσης ανησυχίες για:

• την προστασία ευαίσθητων ιατρικών δεδομένων
• την εμπορική εκμετάλλευση ελπίδας από ευάλωτα ζευγάρια
• την υπερβολική αισιοδοξία γύρω από τις νέες τεχνολογίες

«Τώρα υπάρχει ελπίδα»

Για τον Σάμιουελ, ωστόσο, η αλλαγή είναι ήδη πραγματική. «Παλιά δεν υπήρχε καμία ελπίδα», λέει. «Τώρα υπάρχει». Και για χιλιάδες ζευγάρια σε όλο τον κόσμο, αυτή η τεχνολογία μπορεί να σημαίνει το ίδιο: μια δεύτερη ευκαιρία σε κάτι που μέχρι πρόσφατα φαινόταν αδύνατο.