Ιράν – ΗΠΑ: Διπλωματικό ναυάγιο με φόντο το Ομάν και τον κίνδυνο στρατιωτικής κλιμάκωσης

Η υπαναχώρηση του Ιράν από μια προγραμματισμένη συνάντηση στην Τουρκία με Αμερικανούς και περιφερειακούς αξιωματούχους μοιάζει βγαλμένη από το σκληρό εγχειρίδιο της ιρανικής διπλωματίας. Ένας ελιγμός της τελευταίας στιγμής, σχεδιασμένος να αιφνιδιάσει και να αποσταθεροποιήσει τους συνομιλητές, την ώρα που η ένταση στην περιοχή κλιμακώνεται επικίνδυνα.

Το διπλωματικό τέχνασμα συνοδεύτηκε από σαφές στρατιωτικό μήνυμα: την ίδια ημέρα, το Ιράν εκτόξευσε drone εναντίον αμερικανικού αεροπλανοφόρου και έστειλε κανονιοφόρους να παρενοχλήσουν πετρελαιοφόρο με σημαία ΗΠΑ. Οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να αλλάξει τους συσχετισμούς, ασκώντας πίεση στην Ουάσινγκτον, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ συγκεντρώνει δυνάμεις στην περιοχή και επιδιώκει διαπραγματεύσεις με αυστηρούς όρους.

Διπλωματία υπό πίεση και παιχνίδι χρόνου

Οι τακτικές του Ιράν έρχονται σε ευθεία σύγκρουση με το στυλ διπλωματίας του Τραμπ, ο οποίος προτιμά γρήγορες, κλειστές συμφωνίες μέσω περιορισμένου κύκλου έμπιστων αξιωματούχων. Με τα περιθώρια να στενεύουν, αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη παίζει για χρόνο, αναλαμβάνοντας όμως τον κίνδυνο σοβαρών λαθών υπολογισμού.

«Δεν είναι ιδιαίτερα ευοίωνο αυτό που διαμορφώνεται», προειδοποιεί ο Μάικλ Ουάχιντ Χάνα από το International Crisis Group, σημειώνοντας ότι η συσσώρευση βίας αφήνει ελάχιστο χώρο για ουσιαστική διπλωματία και μοιάζει περισσότερο με απαίτηση συνθηκολόγησης παρά με διαπραγμάτευση.

Από την Τουρκία στο Ομάν, με νέους όρους

Οι συνομιλίες στην Τουρκία είχαν προωθηθεί έντονα από περιφερειακές δυνάμεις, με στόχο να ανοίξει μια διπλωματική δίοδος που θα απέτρεπε την πολεμική σύγκρουση και θα έβαζε στο τραπέζι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τους βαλλιστικούς πυραύλους και την υποστήριξη περιφερειακών πολιτοφυλακών. Μέχρι αργά τη Δευτέρα, όλα έδειχναν πως η συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη είχε «κλειδώσει», με τη συμμετοχή του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και του γαμπρού του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ.

Λίγες ώρες αργότερα, η Τεχεράνη άλλαξε γραμμή: ζήτησε μεταφορά των συνομιλιών στο Ομάν, αποκλεισμό των περιφερειακών εκπροσώπων και περιορισμό της ατζέντας αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα. Έτσι, επανήλθαν στο τραπέζι ζητήματα που, σύμφωνα με Αμερικανούς και περιφερειακούς αξιωματούχους, θεωρούνταν λήξαντα.

«Κλασική» ιρανική τακτική

Νυν και πρώην διπλωμάτες της Δύσης και της Μέσης Ανατολής περιγράφουν τις κινήσεις αυτές ως χαρακτηριστική ιρανική διαπραγματευτική τακτική: πίεση, αιφνιδιασμοί και αλλαγές της τελευταίας στιγμής σε τόπο και περιεχόμενο. Όπως επισημαίνει ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης Άλαν Έιρ, «νομίζεις ότι υπάρχει συμφωνία και ξαφνικά όλα ανοίγουν ξανά».

Παρά την ένταση, ο Λευκός Οίκος διαμηνύει ότι παραμένει προσηλωμένος στη διπλωματική οδό. Περιφερειακοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι έχει συμφωνηθεί συνάντηση στο Ομάν την Παρασκευή, αν και το εύρος των συζητήσεων και η συμμετοχή τρίτων χωρών παραμένουν ανοιχτά.

Χαμηλές προσδοκίες και φόβος σύγκρουσης

Μετά τις επαφές τους με Ιρανούς διπλωμάτες, μεσολαβητές της περιοχής χαμηλώνουν τον πήχη των προσδοκιών. Εκτιμούν ότι η συνάντηση θα περιοριστεί σε ανταλλαγή απόψεων, χωρίς χειροπιαστά αποτελέσματα, ενώ ορισμένοι θεωρούν πλέον αναπόφευκτη μια στρατιωτική αντιπαράθεση.

Στόχος των μεσολαβητών είναι, τουλάχιστον, μια κοινή ανακοίνωση δέσμευσης στη διπλωματία και στην αποκλιμάκωση. Ωστόσο, το χάσμα παραμένει βαθύ: το Ιράν θέλει να μιλήσει μόνο για τα πυρηνικά, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει σε συνολική συμφωνία που θα περιλαμβάνει πυραύλους και περιφερειακές πολιτοφυλακές.

Τακτική νίκη ή στρατηγικό ρίσκο;

Η μεταφορά των συνομιλιών στο Ομάν μπορεί να αποτελεί τακτική επιτυχία για την Τεχεράνη, καθώς προσφέρει μεγαλύτερη διακριτικότητα και λιγότερη πίεση από περιφερειακές δυνάμεις και διεθνή μέσα. Όπως σημειώνουν αναλυτές, πρόκειται για προσπάθεια να «γείρει το τραπέζι» υπέρ του Ιράν.

Την ίδια στιγμή, η ασάφεια γύρω από τους πραγματικούς στόχους της Ουάσινγκτον – από μια νέα πυρηνική συμφωνία έως ακόμα και αλλαγή καθεστώτος – περιπλέκει περαιτέρω το σκηνικό. Μεσολαβητές όπως η Τουρκία, το Κατάρ και η Αίγυπτος παραδέχονται ότι δεν γνωρίζουν πλέον τι ακριβώς θέλει η κάθε πλευρά και αν υπάρχει ρεαλιστικός δρόμος προς μια συμφωνία.

• ΗΠΑ
• Ιράν