Ιράν – ΗΠΑ: Το παζάρι της επόμενης μέρας – Οι 5 όροι της Τεχεράνης, οι «15 υπερβολικές» απαιτήσεις του Τραμπ και η μάχη για τον έλεγχο του Ορμούζ

Η επόμενη μέρα του πολέμου δεν μοιάζει με ειρήνη. Μοιάζει με σκληρό παζάρι υπό την απειλή νέας ανάφλεξης. Η Τεχεράνη απέρριψε ως πρώτη αντίδραση το αμερικανικό σχέδιο, αλλά δεν έκλεισε την πόρτα, ενώ ΗΠΑ και σύμμαχοι κρατούν ανοικτούς διαύλους για συνομιλίες ακόμη και μέσα στο προσεχές Σαββατοκύριακο, με Πακιστάν και Τουρκία να εμφανίζονται ως πιθανοί μεσολαβητικοί κόμβοι. Την ίδια ώρα, η στρατιωτική κινητικότητα όχι μόνο δεν υποχωρεί, αλλά ενισχύεται.

Οι πέντε όροι δεν είναι απάντηση, είναι αφετηρία διαπραγμάτευσης

Οι πέντε όροι που αποδίδονται στην ιρανική πλευρά δεν συνιστούν τελική συμφωνία, αλλά διαπραγματευτική γραμμή εκκίνησης. Η Τεχεράνη ζητά πλήρη παύση της επιθετικότητας, μηχανισμούς που θα αποτρέπουν νέο πόλεμο, αποζημιώσεις, τερματισμό των συγκρούσεων σε όλα τα μέτωπα και διεθνή αναγνώριση του κυριαρχικού της ρόλου στα Στενά του Ορμούζ. Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν δεν επιδιώκει απλώς μια κατάπαυση πυρός, αλλά μια νέα ισορροπία ισχύος που θα κατοχυρώνει πολιτικά και γεωστρατηγικά κέρδη.

Το Ορμούζ είναι η καρδιά της σύγκρουσης

Το πιο εκρηκτικό σημείο των ιρανικών απαιτήσεων είναι το αίτημα να αναγνωριστεί η κυριαρχία του στα Στενά του Ορμούζ. Εκεί βρίσκεται όλη η ουσία. Το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τη στρατιωτική κρίση σε διαρκές γεωπολιτικό χαρτί, ζητώντας να αναγνωριστεί ότι έχει αποφασιστικό λόγο στη διέλευση από τον σημαντικότερο θαλάσσιο διάδρομο πετρελαίου του πλανήτη. Reuters μετέδωσε ότι η Τεχεράνη ενημέρωσε ΟΗΕ και Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό πως «μη εχθρικά» πλοία μπορούν να περνούν κατόπιν συντονισμού με τις ιρανικές αρχές.

Νομικά δύσκολο, στρατηγικά εκρηκτικό

Ακριβώς εκεί όμως ξεκινά η μεγάλη σύγκρουση με το διεθνές δίκαιο και τη δυτική στρατηγική. Τα Στενά του Ορμούζ διέπονται από ειδικό καθεστώς διεθνούς ναυσιπλοΐας και δεν μπορούν να μετατραπούν μονομερώς σε πεδίο ιρανικής αδειοδότησης. Συνεπώς, το αίτημα της Τεχεράνης δεν είναι τεχνικό. Είναι ευθεία απόπειρα αναβάθμισης του περιφερειακού της ρόλου μέσα από την κρίση. Αυτό ακριβώς καθιστά την «επόμενη μέρα» τόσο εύθραυστη: ακόμη και αν σταματήσουν τα χτυπήματα, η διαμάχη για τον έλεγχο της θαλάσσιας διόδου παραμένει ανοιχτή.

Ο Τραμπ μιλά για συνομιλίες, αλλά κρατά το ρόπαλο στο χέρι

Ο Λευκός Οίκος επιμένει ότι υπάρχουν διαπραγματεύσεις σε εξέλιξη, όμως ταυτόχρονα ενισχύει την αμερικανική παρουσία στην περιοχή. AP και Reuters αναφέρουν ότι δυνάμεις της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας ετοιμάζονται για ανάπτυξη στη Μέση Ανατολή, ενώ αμερικανικά και διεθνή μέσα περιγράφουν σχεδιασμό επαφών ΗΠΑ – Ιράν μέσω Πακιστάν ή Τουρκίας. Αυτό δείχνει πως η Ουάσιγκτον ακολουθεί τη γνωστή συνταγή: διαπραγμάτευση με πίεση, διπλωματία με στρατιωτική σκιά.

 

Η Τεχεράνη δεν θέλει εκεχειρία, θέλει αναγνώριση

Για την ιρανική ηγεσία, το αμερικανικό σχέδιο εμφανίζεται ως πακέτο υπαναχώρησης και όχι ως έντιμη έξοδος από τον πόλεμο. Γι’ αυτό και η αρχική απάντηση δεν ήταν θετική. Το Ιράν θέλει να δείξει ότι δεν διαπραγματεύεται ως ηττημένος παίκτης, αλλά ως δύναμη που μπορεί ακόμη να απειλήσει τη ναυσιπλοΐα, να πιέσει το Ισραήλ, να αποσταθεροποιήσει την περιφέρεια και να ανεβάσει το παγκόσμιο ενεργειακό κόστος. Με απλά λόγια, ζητά όχι μόνο να σταματήσει ο πόλεμος, αλλά να αναγνωριστεί ότι χωρίς την Τεχεράνη δεν υπάρχει σταθερότητα στον Κόλπο.

Το Ισραήλ δεν δείχνει διάθεση να πατήσει φρένο

Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα είναι ότι ακόμη κι αν ανοίξει αμερικανοϊρανικός δίαυλος, το ισραηλινό μέτωπο δεν δείχνει να αποκλιμακώνεται αυτόματα. Οι επιχειρήσεις των IDF συνεχίζονται, ενώ ο Μπενιαμίν Νετανιάχου μιλά ανοιχτά για επέκταση «ζώνης ασφαλείας» στον νότιο Λίβανο. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να στηθεί διπλωματικό τραπέζι χωρίς να σβήσει πραγματικά η φωτιά στο πεδίο. Κι αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σενάριο: μια μισή συμφωνία στην κορυφή και ένας ανοιχτός πόλεμος στη βάση.

Η πραγματική πίεση περνά στην οικονομία

Η επόμενη μέρα δεν θα κριθεί μόνο σε στρατιωτικό ή διπλωματικό επίπεδο, αλλά και στην αγορά ενέργειας και στη ναυτιλία. Reuters και ΟΗΕ προειδοποιούν ότι η διατάραξη στον Ορμούζ απειλεί την παγκόσμια ροή πετρελαίου, φυσικού αερίου και βασικών εφοδίων, ενώ η προστασία της ναυσιπλοΐας εκεί θεωρείται ακόμη δυσκολότερη από ό,τι στην Ερυθρά Θάλασσα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια προσωρινή αποκλιμάκωση δεν θα επαναφέρει αυτομάτως την κανονικότητα. Το σοκ μπορεί να μείνει, μαζί με τον φόβο νέας κρίσης.

Η επόμενη μέρα δεν θα είναι ειρήνη, αλλά ένοπλη διαπραγμάτευση

Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές. Η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει τον πόλεμο σε διπλωματικό μοχλό αναγνώρισης της ισχύος της. Ο Τραμπ επιχειρεί να μετατρέψει τη στρατιωτική πίεση σε πολιτική συνθηκολόγηση του Ιράν. Κανείς δεν δείχνει έτοιμος να υποχωρήσει στο κεντρικό ερώτημα: ποιος θα έχει τον τελικό λόγο για την ασφάλεια, τη ναυσιπλοΐα και την ισορροπία δυνάμεων στον Κόλπο. Άρα η επόμενη μέρα δεν θα είναι μια καθαρή ειρήνη. Θα είναι μια αναμέτρηση όρων, εγγυήσεων, απειλών και συσχετισμών, με τον Ορμούζ στο κέντρο του χάρτη και της σύγκρουσης.

• ΗΠΑ
• Ιράν
• Ντόναλντ Τραμπ
• Στενά του Ορμούζ
• Τεχεράνη