Ισραήλ Vs Ιράν: Από τη Γάζα στην Ουκρανία και από τη Μικρασία στην Κύπρο – η Ελλάδα ως «αναλώσιμος και πρόθυμος σύμμαχος»

Η δήλωση του Έλληνα Υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, ότι «το Ιράν αποτελεί πηγή αποσταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή», έρχεται σε μια συγκυρία όπου το Ισραήλ συνεχίζει τις πολεμικές επιχειρήσεις στη Γάζα με χιλιάδες αμάχους νεκρούς και τη διεθνή κοινότητα να έχει διχαστεί βαθιά.

Αντί για μια στάση μετριοπάθειας, ουδετερότητας και αποκλιμάκωσης —όπως αρμόζει σε μια χώρα που αυτή τη στιγμή είναι μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ— η Ελλάδα επιλέγει να ευθυγραμμιστεί με τον πιο επιθετικό άξονα της Δύσης, αναπαράγοντας άκριτα τη ρητορική του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών. Και δεν είναι η πρώτη φορά.

Η ίδια «γραμμή» ακολουθήθηκε και στον πόλεμο της Ουκρανίας, όταν η ελληνική κυβέρνηση έσπευσε να στείλει αμυντικό υλικό στα ουκρανικά μέτωπα — πριν καν το πράξουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το αποτέλεσμα;

1. Καμία γεωπολιτική αναβάθμιση.
2. Καμία θωράκιση της εθνικής ασφάλειας.
3. Καμία ουσιαστική ενίσχυση της διεθνούς θέσης της χώρας.
4. Μόνο υψηλότερες τιμές ενέργειας, απώλεια στρατηγικής αυτονομίας και ένα ολοένα και πιο επισφαλές διεθνές περιβάλλον.

Αυτή η επαναλαμβανόμενη ταύτιση με τις μεγάλες δυνάμεις, με την ελπίδα ότι θα μας «προστατεύσουν» ή θα μας «ανταμείψουν», έχει ιστορικό βάθος – και δυστυχώς, βαρύ τίμημα.

Μικρά Ασία: Η διπλωματική μαχαιριά στον Βενιζέλο

Το 1919, ο Ελευθέριος Βενιζέλος ξεκίνησε τη Μικρασιατική εκστρατεία, βασισμένος στις υποσχέσεις των Συμμάχων — ιδίως της Βρετανίας. Την ώρα που ο ελληνικός στρατός προέλαυνε βαθιά στην Ανατολία, ο αρχιτέκτονας της Συνθήκης της Λωζάννης, Λόρδος Κώρζον, ήδη διαμόρφωνε μια στρατηγική στροφής προς τον Κεμάλ. Η Βρετανία αναζητούσε έναν ενιαίο, ισχυρό τουρκικό εταίρο — όχι μια εδαφικά διογκωμένη Ελλάδα.

Το αποτέλεσμα; Μια εθνική τραγωδία, που δεν ήταν μόνο απόρροια ελληνικών λαθών. Ήταν και απόφαση μεγάλων δυνάμεων που, όταν η Ελλάδα έπαψε να τους είναι χρήσιμη, απλώς άλλαξαν πλευρά.

Κύπρος: Η κερκόπορτα του 1974

Η περίπτωση της Κύπρου είναι ακόμη πιο κυνική. Οι Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου το 1960 διασφάλισαν στη Βρετανία μόνιμη στρατιωτική παρουσία στο νησί. Όταν η ελληνική χούντα οδήγησε στο πραξικόπημα του 1974, η τουρκική εισβολή ήταν θέμα χρόνου — και η βρετανική «αντίδραση» ήταν απλώς η αδράνεια.

Ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας, Τζέιμς Κάλαχαν, γνώριζε τις κινήσεις της Άγκυρας, αλλά δεν επενέβη. Οι αγγλικές βάσεις παρέμειναν άθικτες. Οι Ελληνοκύπριοι εγκαταλείφθηκαν στην τύχη τους.

Ο κύκλος της Ιστορίας επαναλαμβάνεται

Η Ιστορία μάς έχει διδάξει: όταν η Ελλάδα περιμένει «προστασία» χωρίς στρατηγική αυτονομία, καταλήγει να θυσιάζεται για να ισορροπήσει κάποιος άλλος τα δικά του συμφέροντα. Το 2025 δεν είναι 1922 ή 1974. Αλλά η ίδια λογική παραμένει.

Η αποικιοκρατία του 21ου αιώνα δεν φορά στρατιωτική στολή. Φορά κοστούμι, έρχεται με συμφωνίες SOFA, βάσεις, F-35, φρεγάτες και Ραφάλ  και δηλώσεις «ευγνωμοσύνης» για την ελληνική πρόθυμη συμμετοχή. Η Ελλάδα, όμως, δεν μπορεί να συνεχίσει να είναι ο πρόθυμος εταίρος χωρίς στρατηγική — και χωρίς αντίκρισμα.

Κυριαρχία ή χρησιμότητα;

Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αναπαράγει μονομερείς ρητορικές όπως αυτή του Γεραπετρίτη. Ο ρόλος της στο Συμβούλιο Ασφαλείας είναι πολύ πιο κρίσιμος: να είναι παράγοντας σταθερότητας και ειρήνης σε έναν επικίνδυνα αποσταθεροποιημένο κόσμο.

Κάθε φορά που επιλέγουμε την πρόθυμη στρατιωτική ταύτιση αντί για την πολιτική αυτονομία, παίζουμε ξανά έναν ρόλο που η Ιστορία έχει ήδη καταδικάσει. Όπως σήμερα το Ισραήλ κάνει προληπτική επίθεση κατά του Ιράν καταπατώντας το διεθνές δίκαιο γιατί αύριο και η Τουρκία να μην βομβαρδίσει τα ελληνικά νησιά με την ίδια επιχειρηματολογία.

Το ερώτημα δεν είναι αν είμαστε σύμμαχοι της Δύσης. Το ερώτημα είναι αν είμαστε σύμμαχοι με φωνή — ή απλώς χρήσιμοι όταν χρειάζονται κι αναλώσιμοι όταν τελειώσουν οι ρόλοι.

• Αλβάρο ντε Μιράντα Νέτο
• Γιώργος Γεραπετρίτης
• Ισραήλ
• Μέση Ανατολή
• Πόλεμος Ισραήλ - Χαμάς