Le Monde: Νέο παράθυρο επιστροφής για τα θραύσματα του Παρθενώνα από το Λούβρο

Η νέα γαλλική νομοθεσία για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών ανοίγει ξανά τη συζήτηση για τα θραύσματα του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Λούβρο, φέρνοντας στο προσκήνιο ένα ζήτημα με νομική, ιστορική και διπλωματική βαρύτητα.

Σύμφωνα με την Κατερίνα Τιτή, δικηγόρο και ερευνήτρια στο CNRS, ο νόμος που υιοθετήθηκε από τη Γαλλία στις 7 Μαΐου δημιουργεί προϋποθέσεις για την επιστροφή στην Αθήνα ορισμένων τουλάχιστον από τα θραύσματα του Παρθενώνα που φυλάσσονται στο γαλλικό μουσείο. Η θέση της διατυπώθηκε σε άρθρο στη Le Monde και αναδεικνύει τη σημασία της νέας ρύθμισης για την ελληνική υπόθεση.

Το όριο του 1815 και οι περιορισμοί του νόμου

Η γαλλική νομοθεσία δεν λειτουργεί χωρίς όρια. Θέτει ως κρίσιμο χρονικό σημείο το 1815. Στο πεδίο εφαρμογής της εντάσσονται παράνομες αποκτήσεις που έγιναν μετά από αυτή τη χρονολογία, ενώ προβλέπονται εξαιρέσεις για αντικείμενα που αποκτήθηκαν μέσα από συμφωνίες διαμοιρασμού ευρημάτων ή μέσω ανταλλαγών για επιστημονικούς σκοπούς.

Αυτό σημαίνει ότι κάθε θραύσμα πρέπει να εξεταστεί με βάση τη δική του διαδρομή. Η προέλευση, ο τρόπος απόκτησης και η ημερομηνία ένταξης στις δημόσιες συλλογές αποκτούν καθοριστική σημασία. Η υπόθεση του Παρθενώνα, επομένως, περνά μέσα από λεπτομερή έρευνα προέλευσης και νομική αξιολόγηση ανά αντικείμενο.

Τα θραύσματα του Παρθενώνα στο Λούβρο

Το Λούβρο διαθέτει ελληνικές αρχαιότητες που συνδέονται με τον Παρθενώνα, άλλες επιβεβαιωμένα και άλλες κατά πιθανολόγηση. Δύο από αυτά τα θραύσματα εντοπίστηκαν στα τέλη του 18ου αιώνα από τον Λουί Φρανσουά Σεμπαστιάο Φοβέλ, ο οποίος εργαζόταν τότε για τον Γάλλο πρέσβη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Η γνωστή πλάκα με τις Εργαστίνες, που ανήκει στη ζωφόρο του Παρθενώνα, εντάχθηκε στη γαλλική δημόσια περιουσία το 1792. Επειδή η ημερομηνία αυτή προηγείται του ορίου του 1815, η επιστροφή της δεν φαίνεται να εντάσσεται στην απλουστευμένη διαδικασία του νέου νόμου.

Διαφορετική εικόνα παρουσιάζει η περίπτωση μιας μετόπης με Κένταυρο και Λαπιθίδα, η οποία αποκτήθηκε από το Λούβρο το 1818 μέσω δημοπρασίας. Αυτή η χρονολογία την φέρνει πιο κοντά στο πεδίο της νέας γαλλικής νομοθεσίας και καθιστά την περίπτωσή της ιδιαίτερα κρίσιμη για πιθανή ελληνική διεκδίκηση.

Η σημασία της ημερομηνίας απόκτησης

Το νομικό ενδιαφέρον εντοπίζεται σε ένα ειδικό σημείο. Τι ισχύει για αντικείμενα που αφαιρέθηκαν πριν από το 1815, αλλά εντάχθηκαν σε δημόσια συλλογή μετά από αυτή τη χρονολογία;

Η Κατερίνα Τιτή υποστηρίζει ότι η παράνομη απόκτηση δεν αφορά αποκλειστικά την κλοπή ή τη λεηλασία. Αφορά και την απόκτηση από πρόσωπο που δεν είχε δικαίωμα διάθεσης του αντικειμένου. Με αυτή τη συλλογιστική, η ημερομηνία ένταξης στη δημόσια περιουσία αποκτά κρίσιμο ρόλο.

Η ίδια λογική αφορά και άλλα θραύσματα που θεωρείται ότι προέρχονται από τον Παρθενώνα. Μία κεφαλή από μετόπη αγοράστηκε από το Λούβρο το 1880, άλλη κεφαλή το 1927, ενώ τρίτη κεφαλή, η οποία ενδέχεται να συνδέεται με τη ζωφόρο, δωρήθηκε το 1916.

Η διαδικασία δεν είναι αυτόματη

Η νέα νομοθεσία δεν οδηγεί από μόνη της σε επιστροφή αρχαιοτήτων. Για τα εθνικά μουσεία της Γαλλίας, μεταξύ αυτών και το Λούβρο, απαιτείται η έγκριση του μουσείου ώστε ένα αντικείμενο να εξέλθει από τις συλλογές του. Παράλληλα, για περιπτώσεις που δεν εντάσσονται στο νέο πλαίσιο, παραμένει ανοικτή η λύση ειδικού νόμου ανά περίπτωση.

Το ζήτημα, συνεπώς, μεταφέρεται σε τρία επίπεδα. Στην επιστημονική τεκμηρίωση της προέλευσης. Στη νομική ερμηνεία του νέου γαλλικού πλαισίου. Στην πολιτική βούληση του Παρισιού να κινηθεί προς μια πράξη με ισχυρό συμβολισμό για τις ελληνογαλλικές σχέσεις.

Ευρωπαϊκή τάση επανεξέτασης των συλλογών

Η υπόθεση εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση επανεξέτασης της προέλευσης πολιτιστικών αγαθών που βρίσκονται σε δημόσιες συλλογές. Η Ολλανδία έχει κινηθεί ήδη σε αυτή την κατεύθυνση, ενώ στην υπόθεση του Παρθενώνα έχουν προηγηθεί επιστροφές θραυσμάτων από το Βατικανό, την Ιταλία και το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης.

Για την Ελλάδα, η νέα γαλλική νομοθεσία δίνει ένα πρόσθετο εργαλείο στη συζήτηση για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα. Δεν κλείνει την υπόθεση. Την μεταφέρει σε πιο απαιτητικό πεδίο, όπου η τεκμηρίωση, η διπλωματία και η πολιτική απόφαση θα κρίνουν τα επόμενα βήματα.

• Γαλλία
• Γλυπτά Παρθενώνα
• Γλυπτά του Παρθενώνα
• Λούβρο
• Παρθενώνας
• Πολιτισμός