Μάνος Χατζιδάκις: 12 τραγούδια για 24 χρόνια απουσίας

«Μ’ επηρεάσανε βαθιά ο Ερωτόκριτος, ο Στρατηγός Μακρυγιάννης, το Εργοστάσιο του Φιξ, ο Χαράλαμπος του «Βυζαντίου», το υγρό κλίμα της Θεσσαλονίκης και τα άγνωστα πρόσωπα που γνώριζα τυχαία και παρέμειναν άγνωστα σ’ όλα τα χρόνια τα κατοπινά. Στην κατοχική περίοδο συνειδητοποίησα πόσο άχρηστα ήτανε τα μαθήματα της Μουσικής, μια και μ’ απομάκρυναν ύπουλα απ’ τους αρχικούς μου στόχους που ήταν να επικοινωνήσω, να διοχετευθώ και να εξαφανιστώ, γι’ αυτό και τα σταμάτησα ευθύς μετά την Κατοχή. Έγραψα ποιήματα και πολλά τραγούδια, και ασκήθηκα ιδιαίτερα στο να επιβάλλω τις απόψεις μου με δημοκρατικές διαδικασίες, πράγμα που άλλωστε με ωφέλησε τα μέγιστα σαν έγινα υπάλληλος τα τελευταία χρόνια», Μ.Χ.

Ο Μάνος Χατζιδάκις γεννήθηκε στην Ξάνθη το 1925. Ήταν γιος του δικηγόρου Γεωργίου Χατζιδάκι από τον Μύρθιο Ρεθύμνου και της Αλίκης Αρβανιτίδου από την Αδριανούπολη. Μετακόμισε στην Αθήνα το 1932 και  λίγο αργότερα οι γονείς του χώρισαν. Ο πατέρας του χάθηκε σε αεροπορικό  δυστύχημα το ‘38.

Στη διάρκεια της Κατοχής, στο πατάρι του Λουμίδη, Αιόλου και Πανεπιστημίου γωνία, γνώρισε τους Νίκο Γκάτσο, Κάρολο Κουν, Νάνο Βαλαωρίτη και μαζί συγκρότησαν μια από τις πιο επιδραστικές καλλιτεχνικές παρέες της εποχής. Τότε άρχισε να γράφει μουσική, πρώτα για το θέατρο και στη συνέχεια για τον κινηματογράφο.  

Το 1948 ο Μάνος Χατζιδάκις έδωσε την περίφημη διάλεξή του για το ρεμπέτικο τραγούδι που ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων. Το ρεμπέτικο τραγούδι  που εξέφραζε τα λαϊκά στρώματα, τελούσε έως τότε υπό απαγόρευση, όμως ο Χατζιδάκις στις πενιές του μπουζουκιού αναγνώρισε την γνήσια έκφραση της ελληνικής ψυχής, «μια αστείρευτη δροσερή πηγή» που αγνοούσαν τα ωδεία, τα πανεπιστήμια, η αριστοκρατία και η πολιτεία.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 άρχισε να συνεργάζεται με το Εθνικό Θέατρο («Αγία Ιωάννα», «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας» κ.α.) και με το Θέατρο Τέχνης που ξαναλειτούργησε το 1954 μετά από εννέα χρόνια αναγκαστικής απραξίας («Ματωμένος Γάμος», «Όλα τα παιδιά του Θεού έχουν φτερά» κ.α.)

 

Ακολούθησαν συνθέσεις για το Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου, της οποία υπήρξε σταθερός συνεργάτης επί χρόνια, και για το σινεμά  με κορυφαία τη μουσική για τον «Δράκο» του Νίκου Κούνδουρου σε σενάριο Ιάκωβου Καμπανέλλη.

 

Το 1960 πήρε το Όσκαρ για τη μουσική επένδυση της ταινίας «Ποτέ την Κυριακή». Δεν υπάρχει τίποτα  χειρότερο, έλεγε ο Χατζιδάκις, από το να σου έρθει  μια επιτυχία, από  εκεί που δεν το περιμένεις. Οι διασκευές του τραγουδιού «Τα παιδιά του Πειραιά» τα επόμενα χρόνια ήταν αμέτρητες,  πολλές άστοχες κατά τον δημιουργό του, και δεν συνέβαλαν ώστε να συμβιβαστεί ο Χατζιδάκις με την ιδέα της επιτυχίας. Την ίδια χρονιά ο συνθέτης απέσπασε το Β’ βραβείο στο Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού για το τραγούδι του «Κουρασμένο παλληκάρι». Το Α’ δόθηκε στον Μίκη Θεοδωράκη για την «Απαγωγή».

 

Από το ’60 και μετά ο συνθέτης δούλεψε για τον εμπορικό κινηματογράφο, υπογράφοντας τη μουσική για δεκάδες εμπορικές επιτυχίες όπως το θρυλικό «Χτυποκάρδια στο θρανίο» που αναβιώνει το φθινόπωρο στη σκηνή του θεάτρου Ήβη.

Παράλληλα έγραψε μουσική για το θέατρο («Παραμύθι δίχως όνομα», «Όρνιθες», «Καπετάν Μιχάλης» κ.α.) και δη για ιστορικές παραστάσεις που άφησαν το στίγμα τους και δημιούργησαν σχολή.

Το 1967 ταξίδεψε στην Νέα Υόρκη για το ανέβασμα του μιούζικαλ «Ίλια Ντάρλινγκ» (θεατρική μεταφορά του «Ποτέ την Κυριακή» με τη Μελίνα Μερκούρη και τον Νίκο Κούρκουλο. Η δικτατορία τον βρήκε στην Αμερική όπου παρέμεινε για μερικά χρόνια και λόγω προβλημάτων με την εφορεία, όπως είχε δηλώσει.

Πολύ λίγα πράγματα είναι γνωστά για την παραμονή του συνθέτη στην Αμερική. Από τα λίγα που γνωρίζουμε είναι ότι συνεργάστηκε με τους New York Rock and Roll Ensemble για την ηχογράφηση του κύκλου τραγουδιών «Reflections», ότι ηχογράφησε «Το Χαμόγελο της Τζοκόντας»  σε συμφωνική μορφή, ότι άρχισε την επεξεργασία του κύκλου «Αμοργός» πάνω στο εμβληματικό ποίημα του φίλου του Νίκου Γκάτσου και συνεργάστηκε με το καλιφορνέζικο συγκρότημα Millenium στο «Prelude» (Προανάκρουσμα) και ότι γνώρισε τη Φλέρυ Νταντωνάκη με την οποία γοητεύτηκε.

Στην Ελλάδα ο Χατζιδάκις επέστρεψε το 1972, όπου ηχογράφησε τον «Μεγάλο ερωτικό» και ανέβασε την παράσταση «Ο οδοιπόρος, το μεθυσμένο  κορίτσι και ο Αλκιβιάδης».

Το 1975 ο Χατζιδάκις ανέλαβε αναπληρωτής γενικός  διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και διευθυντής του Τρίτου Προγράμματος. 

Το 1978 μετά από πρόταση του δημάρχου των Ανωγείων Γιώργου Κλάδου διοργάνωσε τους Μουσικούς Αγώνες στα Ανώγεια. Το 1980  εγκαινίασε τον Μουσικό Αύγουστο στο Ηράκλειο, ένα καλλιτεχνικό φεστιβάλ με κύριο  στόχο την παρουσίαση νέων ρευμάτων, τόσο στη  μουσική  όσο και  στο χορό και τον   κινηματογράφο. 

Οργάνωσε επίσης τους Αγώνες  Ελληνικού Τραγουδιού στην Κέρκυρα το 1981 και 1982. Την κριτική  επιτροπή  αποτελούσαν οι:  Δήμαρχος Κέρκυρας, Ελένη  Βλάχου, Νίκη Γουλανδρή, Νίκος Γκάτσος, Γιώργος Κουρουπός, Σπύρος Σακκάς κ.α. Στο διαγωνισμό, μεταξύ άλλων συμμετείχαν το 1982 και οι Χάρης & Πάνος Κατσιμίχας, με το τραγούδι «Μια βραδιά στο λούκι», με το οποίο βραβεύθηκαν και έγιναν γνωστοί.

Το 1985 εξέδωσε το  περιοδικό Τέταρτο. Το 1985  ίδρυσε την δισκογραφική εταιρεία Σείριος και το 1987 παρουσίασε τέσσερα   προγράμματα στο Μουσικό Κέντρο Αθηνών στην Πλάκα με τη συμμετοχή των:  Έλλη Πασπαλά, Γιώργος Νταλάρας, Αλίκη Καγιαλόγλου, Νίκος Παπάζογλου κ.α. Ήταν η πρώτη –και τελευταία- φορά που ο Μάνος Χατζιδάκις εμφανίστηκε σε νυχτερινό κέντρο της Αθήνας. Το πρόγραμμα ηχογραφήθηκε και κυκλοφορεί σε έναν τριπλό δίσκο με τίτλο «Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά».  

Το 1989 ο Χατζιδάκις ίδρυσε την Ορχήστρα των Χρωμάτων την οποία διηύθυνε μέχρι το τέλος της ζωής του. 

Στις 15 Ιουνίου του 1994 ο Μάνος Χατζιδάκις ταξίδεψε στην Οδό Ονείρων.

 

 

• Εθνική Λυρική Σκηνή
• Εθνικό Θέατρο
• Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν
• Μάνος Χατζιδάκις
• Μελίνα Μερκούρη
• Μίκης Θεοδωράκης
• Νίκος Γκάτσος
• Νίκος Κούνδουρος