Μαρία Καρυστιανού: Ο «θηλυκός Τραμπ» της ελληνικής αντισυστημικής σκηνής;

Η δυναμική εμφάνιση της Μαρίας Καρυστιανού στην πολιτική σκηνή δεν αποτελεί απλώς ένα νέο κεφάλαιο, αλλά μια ανατρεπτική τομή στον χώρο της αντισυστημικής πολιτικής. Η γυναίκα που αναδείχθηκε σε εμβληματική μορφή του αγώνα για τα Τέμπη εξελίσσεται, με ταχείς ρυθμούς, σε καταλύτη αναδιαμόρφωσης του πολιτικού τοπίου. Η οξύτητα της ρητορικής της, η διαρκής επίκληση στη «διαφθορά του συστήματος» και η αμφισβήτηση θεμελιωμένων κοινωνικών και νομικών κεκτημένων συνθέτουν ένα αφήγημα συγκρούσεων που θυμίζει την αντισυστημική έφοδο του Ντόναλντ Τραμπ στην Ουάσινγκτον.

Το πολιτικό της αφήγημα χτίζεται πάνω σε μια παράδοξη αντίθεση: ενώ υποστηρίχθηκε από την Αριστερά των κινημάτων και της ανυπακοής, έχει επιλέξει να περιβάλλεται από πρόσωπα με αναφορά στην εκκλησιαστική Δεξιά και στον χώρο των αντιεμβολιαστών. Η συνύπαρξη αυτή δεν είναι τυχαία. Η Καρυστιανού επιδιώκει μια πολυσυλλεκτική πλατφόρμα που θα ενώνει κόκκινα και βαθιά συντηρητικά ακροατήρια μέσω της κοινής στοχοποίησης της «πολιτικής παρακμής», των «διεφθαρμένων ελίτ» και της ανάγκης «τιμωρίας των υπευθύνων». Είναι μια συνταγή που στο εξωτερικό έχει αποδειχθεί ισχυρή – από το MAGA κίνημα στις ΗΠΑ μέχρι αντίστοιχες ευρωπαϊκές εκδοχές τύπου Μελόνι.

Στις δημόσιες εμφανίσεις της, είτε μιλά για τη Δικαιοσύνη που θεωρεί «μη ανεξάρτητη» είτε ανοίγει ζήτημα αμβλώσεων με αμφίσημες τοποθετήσεις, υιοθετεί μια γλώσσα μέτωπου: μια «εμείς απέναντι σε όλους» αφήγηση που βρίσκει απήχηση σε πολίτες κουρασμένους από το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα. Η στάση της στο θέμα των εμβολιασμών –όπως επιβεβαιώνουν συνομιλητές της– ολοκληρώνει ένα προφίλ που μπορεί να συγκινήσει ταυτόχρονα αντισυστημικούς, συντηρητικούς και αριστερούς της αγανάκτησης.

Το πραγματικό ερώτημα, ωστόσο, είναι αν μπορεί να συνδυάσει αυτές τις αντίρροπες δυνάμεις χωρίς εσωτερική κατάρρευση. Το υπό ίδρυση κόμμα της επιχειρεί να τοποθετηθεί «πάνω από ταμπέλες» και να χτίσει ταυτότητα στη βάση του αιτήματος για δικαιοσύνη και κάθαρση. Στρατηγικά, αποφεύγει θέματα υψηλής ιδεολογικής θερμοκρασίας, όπως το Μεταναστευτικό, ακριβώς για να διατηρήσει την εύθραυστη ισορροπία μεταξύ των διαφόρων ακροατηρίων που την πλαισιώνουν.

Αν υπήρχε ένα σημείο στο οποίο η Μαρία Καρυστιανού πέρασε από τον ρόλο του «συμβόλου» στον ρόλο του καθαρά πολιτικού προσώπου, αυτό ήταν η δημόσια τοποθέτησή της για τις αμβλώσεις. Μιλώντας στο OPEN, δεν αρκέστηκε σε μια ουδέτερη ή προσεκτικά διατυπωμένη θέση, αλλά δήλωσε ότι ως παιδίατρος «διχάζεται» ανάμεσα στα δικαιώματα της γυναίκας και στα δικαιώματα του εμβρύου, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανασυζήτησης ενός ζητήματος που στη χώρα θεωρείται θεσμικά και κοινωνικά λυμένο εδώ και δεκαετίες.

Η δήλωση αυτή λειτούργησε σαν καμπανάκι. Για πρώτη φορά, η Καρυστιανού δεν μιλούσε μόνο εναντίον της «διαφθοράς» ή ενός αφηρημένου «συστήματος», αλλά άγγιζε ένα θεμελιώδες δικαίωμα που αποτελεί κόκκινη γραμμή για μεγάλο μέρος της Αριστεράς και του προοδευτικού χώρου. Δεν ήταν τυχαία η ένταση των αντιδράσεων, ούτε το γεγονός ότι ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, έσπευσε να τονίσει πως «δεν θα γυρίσουμε πίσω σε συζητήσεις που είναι λυμένες», χαρακτηρίζοντας μάλιστα «φοβερό» να αμφισβητείται δημόσια το δικαίωμα στην άμβλωση από γιατρό. Βέβαια αρκετοί μέσα στην ΝΔ είναι με την άποψη της Καρυστιανού στο θέμα των αμβλώσεων.

Πολιτικά, η τοποθέτηση αυτή δεν ήταν ένα απλό «ολίσθημα». Αντίθετα, αποκάλυψε με σαφήνεια τις ιδεολογικές συγγένειες και τις γέφυρες που επιχειρεί να χτίσει η Καρυστιανού. Η αμφισβήτηση του δικαιώματος στην άμβλωση αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ατζέντας της εκκλησιαστικής Δεξιάς και των συντηρητικών, αντιεμβολιαστικών κινημάτων – ακριβώς των χώρων από τους οποίους προέρχονται πρόσωπα του στενού της περιβάλλοντος. Παράλληλα, είναι βασικό χαρακτηριστικό του πολιτισμικού πολέμου που διεξάγει το κίνημα MAGA στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο οποίο η άμβλωση λειτουργεί ως σύμβολο σύγκρουσης με τις «φιλελεύθερες ελίτ».

Εδώ βρίσκεται και το πολιτικό ρίσκο. Από τη μία, τέτοιες δηλώσεις ενισχύουν τη σχέση της με συντηρητικά και θρησκευτικά ακροατήρια που βλέπουν στο πρόσωπό της μια αυθεντική φωνή «αντίστασης» στις κυρίαρχες αξίες. Από την άλλη, δημιουργούν βαθύ ρήγμα με εκείνο το κομμάτι της κοινωνίας που τη στήριξε ως μητέρα-σύμβολο του αγώνα για τα Τέμπη και ως πρόσωπο της Αριστεράς των δικαιωμάτων. Το αφήγημα της «υπέρβασης Αριστεράς–Δεξιάς» δοκιμάζεται σκληρά όταν τίθεται θέμα ελέγχου πάνω στο σώμα της γυναίκας.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Μαρία Καρυστιανού «πιστεύει» ή όχι σε περιορισμούς στις αμβλώσεις. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αντιλαμβάνεται ότι τέτοιες τοποθετήσεις μετατρέπουν το υπό διαμόρφωση κόμμα της από όχημα ηθικής αγανάκτησης σε φορέα μιας βαθιάς συντηρητικής ιδεολογικής πλατφόρμας. Και κυρίως, αν μπορεί να κρατήσει ενωμένο ένα αντισυστημικό μπλοκ στο οποίο συνυπάρχουν φεμινιστικές, κινηματικές αναφορές με εκκλησιαστικές αντιλήψεις.

Στην πράξη, το θέμα των αμβλώσεων ίσως αποδειχθεί το πρώτο μεγάλο crash test για το «πείραμα Καρυστιανού». Όχι γιατί αφορά ένα μεμονωμένο κοινωνικό ζήτημα, αλλά γιατί φωτίζει το βαθύτερο ερώτημα της πολιτικής της ταυτότητας: ότι δεν πρόκειται για ένα κίνημα δικαιοσύνης και κάθαρσης με προοδευτικό πρόσημο αλλά για μια ελληνική εκδοχή Τραμπικού λαϊκισμού που δεν διστάζει να αμφισβητήσει κεκτημένα δικαιώματα στο όνομα μιας γενικευμένης σύγκρουσης με το «σύστημα».

• αμβλώσεις
• Μαρία Καρυστιανού
• Ντόναλντ Τραμπ